Eerste hulp bij mythologisering
Zack Snyders visuele ondersteuning van superhelden

5 april 2016 · · Kritiek

Dat Batman v Superman: Dawn of Justice (2016) verhaaltechnisch een rommeltje is, is al op menig plaats, zo ook hier op Salon Indien, terecht geconstateerd. Dat heeft zijn weerslag op de beeldtaal, die in deze narratieve potpourri nooit tot volle wasdom kan komen. Zack Snyder is voor mij gek genoeg pas een recente ‘ontdekking’. Duidelijk is wel dat hij van de grote blockbusterspektakelregisseurs een van de meest visueel ingestelden is. Man of Steel (2013) was de film waarbij dit besef doordrong. In een beeldrecensie daarvan licht ik enkele aspecten van zijn visuele stijl uit.

300 (2006) was tot voor kort mijn enige eerdere ervaring met Zack Snyder. De geweldsorgies in deze film leken haast het visuele equivalent van de spectaculaire beschrijvingen van slachtpartijen in Homeros’ Ilias. De gedragen mythische taal van het antieke epos leek zodoende weerspiegeld te worden in Snyders beeldtaal. Die aanpak maakt Snyder bij uitstek geschikt voor het superheldengenre, in veel opzichten moderne mythen. Dat geldt zeker voor de ontstaansgeschiedenis van Superman, verbeeld in Man of Steel. Het lijkt Snyder er veel aan gelegen te zijn juist dit mythische aspect te vergroten, en zo de vertelling tot iets imposants te verheffen.

Abstracte beelden
In de openingsscènes wordt de neergang van Krypton verbeeld. Terwijl de planeet ten onder dreigt te gaan, tracht Jor-El zijn zoon Kal-El in veiligheid te brengen, om zo het voortbestaan van Kryptons leven te verzekeren. Terwijl Jor-El van hot naar her rent, krijgen we een blik op de planeet. Erg duidelijk wat we zien wordt het zelden, met gestileerde beelden die soms van kitscherige computerkunst weg hebben. Krypton blijft door de visuele kracht een weliswaar abstract, maar overweldigend idee. Dat we hier met een planeet en levensvorm te maken hebben die van geheel ander kaliber zijn dan planeetje aarde is direct duidelijk:

Introductie Superman
De vorming van een mythe mag niet verstoord worden door enige verwijzing naar de mensenwereld. Die is immers banaal en zou alleen maar afbreuk doen aan de grootsheid. De introductie van Superman vindt plaats op oneindige sneeuwvlakten, als een blanco ondergrond voor de nieuwe superheld. Natuurlijk roept dat het verhaal van Jezus in de woestijn in herinnering, een cruciaal moment in de vorming van die mythische figuur. Met het tegenlicht, opgeheven blik en een opstapje dat hem als een standbeeld verheft, wordt niets onbenut gelaten om de grootsheid tot in het karikaturale te benadrukken:

Het speelterrein
Al bij de introductie, als Superman zijn krachten test, zien we de held meermaals als een stip op het scherm. Dat zien we de rest van de film veel terug. Niet Superman wordt daarmee verkleind, maar zijn speelterrein vergroot. En daarmee wordt Superman dan weer groots; dit is immers de schaal waarop hij acteert. De uitvergroting tot mythische proporties.

Het slagveld
Ook na de introductie blijft Superman visueel vaak geïsoleerd van een herkenbare mensenwereld. Die lijn wordt doorgezet naar het strijdveld, waarbij tamelijk abstract blijft waar Superman nou precies tegen vecht:

De momenten dat Superman wél duidelijk herkenbaar op aarde strijdt, gebruikt Snyder vaak een ongewoon perspectief (schijnbaar ontleend aan de beeldtaal van de strips) om het onwerkelijk te houden:

Al met al ligt de kracht van de beeldtaal in Man of Steel in een behoorlijke mate van abstractie. Beelden die er meer op uit zijn visueel te overbluffen dan zaken te verduidelijken. Stills als bovenstaande, met een hoog waar-kijk-ik-precies-naar?-gehalte, hadden nog eindeloos aangevuld kunnen worden. Wat niet in deze beeldrecensie weer te geven valt, is dat ze elkaar ook nog eens in razend tempo opvolgen. Dit alles resulterend in een meer visuele dan narratieve rollercoaster.


Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel