Eindscènes: Carnival of Souls (1962)
Danse macabre

Filmstill 6 'Carnival of Souls' (1962)

Verbeeldingsrijk camerawerk, een sterke premisse en een sfeer die laveert tussen filmische poëzie, unheimische verontrusting en puur afgrijzen: Carnival of Souls (1962) heeft het allemaal. Toch wordt dit horrorpareltje nogal eens over het hoofd gezien. Ten onrechte, want al zou regisseur Herk Harvey (1924-1996) na deze film nooit meer een tweede speelfilm maken, Carnival of Souls vormde de nucleus voor tal van bekende horrorfilms. En, in de beste horror-traditie, zit het venijn van Carnival of Souls in de staart. Daarom moeten diegenen die de film nog willen gaan zien hier maar stoppen met lezen, want de plot van deze film verklappen zou echt doodzonde zijn.

Ergens in het stoffige zuiden van de VS wordt de auto waarin Mary Henry (Candace Hilligoss) en haar vriendinnen rijden uitgedaagd voor een goedbedoelde race-wedstrijd. De chauffeur van Mary’s auto verliest daarbij de macht over het stuur, en belandt in de rivier. Kort daarna kruipt Mary rillend en doornat op de oever, blij met de schrik vrijgekomen te zijn. Haar vriendinnen lijken minder gelukkig; hun lichamen worden niet gevonden.

Filmstill 1 'Carnival of Souls' (1962)

Niet lang daarna vindt Mary een baan als organist in een klein stadje. De mensen zijn er vriendelijk, en de accommodaties zijn prima. Toch heeft Mary het gevoel dat er iets niet klopt. Soms zijn er in het stadje momenten van ijzingwekkende stilte, waarop mensen haar niet lijken te horen of te zien. En wie is toch die macabere, lijkbleke figuur die haar overal lijkt te volgen? En dan is er nog een mysterieus, verlaten paviljoen in de omgeving van het stadje, dat een onverklaarbare aantrekkingskracht op Mary uitoefent.

Filmstill 10 'Carnival of Souls' (1962)

Ook al verontrust de in diepe schaduwen gehulde plek haar, toch bezoekt Mary het vervallen pretpark meerdere malen. Daar, in een verlaten balzaal waar de muziek al sinds jaren verstomd is, ziet Mary haar mysterieuze belager (regisseur Herk Harvey) weer, te midden van een groep spookachtige dansers. Aanvankelijk jagen deze Mary nog angst aan, maar later neemt ze deel aan hun dans

Carnival Of Souls (1962) | Dir: Herk Harney | Ref: CAR120AH | Photo Credit: [ The Kobal Collection / Herts Lion ] | Editorial use only related to cinema, television and personalities. Not for cover use, advertising or fictional works without specific prior agreement

En dan valt alles uiteindelijk op zijn plaats, zoals het volgende shot aantoont: na een urenlange zoektocht wordt eindelijk de auto waarmee Mary en haar vriendinnen zijn verongelukt uit het water getakeld, de lichamen van de verdronken vrouwen, waaronder Mary, duidelijk zichtbaar in het wrak. Dit betekent dus dat alle gebeurtenissen in de film na het auto-ongeluk zijn verteld vanuit het perspectief van een dode protagonist.

Filmstill 5 'Carnival of Souls' (1962)

Sindsdien zijn er meerdere horrorfilms geweest die deze plottwist gebruikten, waarvan Angel Heart (1987),  Jacob’s Ladder (1990), The Sixth Sense (1999) en The Others (2001) de bekendste zijn. Wanneer de hoofdfiguren in deze films hun lot eenmaal hebben aanvaard, zijn ze klaar om dit aardse leven los te laten. Maar vakkundig gemaakt als ze zijn, geen van de genoemde films weet zo effectief met minimale middelen een tussen droom en dreiging laverende sfeer te creëren als Herk Harvey’s Carnival of Souls. 

Filmstill 9 'Carnival of Souls' (1962)

Voornamelijk vanwege de locatie waar Harvey een aantal belangrijke filmscènes opnam: het oude Saltair pretpark in de omgeving van Salt Lake City, Utah (VS). Deze plek, stemmig in beeld gebracht door cameraman Maurice Prather, is de ideale achtergrond voor Carnival of Souls. Vervallen en verlaten, vol schaduwen, gebroken ramen en afgebladderde verf, ademt het precies de melancholie, mysterie en dreiging die onontbeerlijk zijn voor een goed spookverhaal.

Zoals gezegd vormde Carnival of Souls de inspiratie voor tal van horrorfilms. En natuurlijk is de film op zijn beurt ook weer beïnvloed door andere media, met name door het korte verhaal An Occurrence at Owl Creek Bridge (1890) van de Amerikaanse auteur Ambrose Bierce (1842-1914). Hierin lijkt de zuidelijke plantage-eigenaar Peyton Farquhar zijn ophanging door noordelijke troepen tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) op wonderbaarlijke wijze te overleven. Totdat aan het eind van het verhaal blijkt dat hij wel degelijk is gestorven, en dat een groot deel van het verhaal zich in Farquhar’s verbeelding heeft afgespeeld.

Title: CARNIVAL OF SOULS ¥ Year: 1962 ¥ Dir: HARNEY, HERK ¥ Ref: CAR120AG ¥ Credit: [ HERTS LION / THE KOBAL COLLECTION ]

Maar afgezien van de plot, waarbij de autoriteit van de vertelinstantie aan het einde op losse schroeven wordt gezet en interpretatie van het voorgaande onzeker wordt, heeft Carnival of Souls veel bekende griezelfilms ook visueel beïnvloed. Zo heeft regisseur George A. Romero nooit verhuld dat zijn horror-klassieker Night of the Living Dead (1968) in belangrijke mate schatplichtig is aan elementen uit Carnival of Souls, waaronder de make-up.Natuurlijk valt er ook voldoende aan te merken op Harvey’s horror-debuut: de geluidsmontage is broddelwerk, de acteerprestaties en de dialogen (van niet-professionele acteurs) zijn vaak overdreven en onrealistisch en de veelvuldig in de film hoorbare orgelmuziek lijkt soms te worden gespeeld door een hardhorende sadist.

Filmstill 8 'Carnival of Souls' (1962)

Los van deze hinderlijke terzijdes is de sfeer van weemoed en dreiging die Carnival of Souls zo bijzonder maakt onverwoestbaar gebleken, en zowel critici als genre-fans zijn de film door de jaren heen meer gaan waarderen. Regisseur Harvey, oorspronkelijk een maker van instructie- en reclamefilms voor het in Lawrence, Kansas (VS) gevestigde bedrijf Centron, wist duidelijk wat hij wilde toen hij, met slechts een budget van $30.000 en een krap opname-schema van drie weken, Carnival of Souls ging maken.

Filmstill 4 'Carnival of Souls' (1962)

Carnival of Souls behoort tot die bijzondere horrorfilms die gegrond zijn in atmosfeer en vertrouwen op de kracht van het imaginaire, een categorie waar films als Cat People (1942), The Curse of the Cat People (1944), I Walked with a Zombie (1943) en The Night of the Hunter (1955) ook toe behoren. Dat gegeven, meer dan welk schrikeffect ook, zorgt er in het horrorgenre voor dat goede films, net zoals de hoofdpersoon in Carnival of Souls, toebehoren aan de eeuwigheid.


Onderwerpen: , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel