Eindscènes: Rosetta (1999)
Kruisgang in Wallonië

23 mei 2016 · · Analyse + The End + Thema Maand

Rosetta (1999) - 1

Al meer dan twee decennia werken de filmende broers Luc en Jean-Pierre Dardenne aan een even indringend als sociaal bewogen oeuvre. Tegen de steevaste achtergrond van het economisch achtergebleven Wallonië, het Franstalige zuidelijke deel van België, vertellen zij verhalen over personen in de marge van de samenleving die belangrijke morele keuzes moeten maken. De film waarmee zij als regisseurs internationaal doorbraken, het met diverse filmprijzen overladen La promesse (1996), was indrukwekkend. De opvolger, Rosetta (1999), over de overlevingspogingen van een impulsieve en bijna compleet op zichzelf teruggeworpen jonge vrouw, is niets minder dan een bescheiden meesterwerk, waarvan de bewogen eindscène zelfs licht-religieuze connotaties in zich draagt.

Rosetta (Émilie Dequenne) heeft het niet makkelijk. Ze woont met haar aan alcohol verslaafde moeder in een stacaravan op de camping van het stadje Seraing. In het door grote werkloosheid geteisterde Wallonië streeft het jonge meisje gedreven een ‘normaal’ leven na, hetgeen voor Rosetta in de eerste plaats een baan, en in de tweede plaats een vriend betekent. Helaas is Rosetta in dit streven haar eigen grootste obstakel, want de nukkige en eigengereide jonge meid treedt haar omgeving vaak vijandig tegemoet.

Op een dag leert Rosetta de sympathieke jonge wafelbakker Riquet (Fabrizio Rongione) kennen. Deze weet zijn baas (Olivier Gourmet, vast onderdeel van de tableau de la troupe van de Dardennes) zover te krijgen Rosetta ook aan te nemen. Riquet doet zijn best om Rosetta beter te leren kennen, wat een zowel vermakelijke als ongemakkelijke scène oplevert, waarin de twee eerst samen eten en daarna proberen te dansen. Maar Rosetta’s instincten laten zich niet zomaar overwinnen. Als Riquet in het water valt wanneer hij Rosetta’s camping bezoekt staat de jonge vrouw duidelijk in dubio: redt ze haar pas gevonden vriend of zal ze, door niets te doen, zich ontdoen van een concurrerende collega?

CNV00000010.tif

Uiteindelijk grijpt Rosetta in, maar wanneer kort daarna de wafelbakker Rosetta wil ontslaan ten faveure van een familielid, blijkt dat Rosetta’s drang tot overleven groter is dan haar altruïsme. Ze klampt zich vast aan een zak meel zoals een drenkeling aan een stuk wrakhout. Zolang ze die zak vasthoudt heeft ze een baan, een identiteit en een plaats in het leven; zodra ze loslaat zinkt ze weg in een zee van betekenisloosheid.

Uiteindelijk moet Rosetta gaan, al zegt haar baas halfslachtig toe haar na een paar weken weer aan te zullen nemen. Wanneer dit Rosetta te lang duurt vertelt ze aan de wafelbakker dat Riquet na sluitingstijd zelf wafels bakt, en de opbrengst daarvan in eigen zak steekt. Dit feit kost Riquet zijn baan, en verzekert Rosetta van de hare. Hierna staat ze alleen in de wafelkraam, gekleed in een schort waarop trots haar naam prijkt.

Rosetta (1999) - 2

Vanzelfsprekend leidt dit tot een breuk tussen de twee, en Riquet begint Rosetta hinderlijk te volgen. Jachtig vlucht Rosetta door de straten en steegjes van het grauwe Seraing, op de hielen gezeten door Riquet’s knetterende brommertje. Waar ze werkelijk voor vlucht is niet zijn dreigende pak slaag, maar de verantwoordelijkheid voor haar handelen tegenover deze jongen die haar goed gezind was.

Als Rosetta’s moeder er uiteindelijk niet in slaagt van haar alcoholverslaving af te komen knapt er iets in Rosetta, en blijkt zij haar lot meer met dat van haar moeder te verbinden dan zij daarvoor liet blijken. Zij zegt haar baantje op, dicht alle openingen in de caravan, draait het gas open en maakt zich op om, samen met haar moeder, voor altijd te gaan slapen. Als ze op haar bed ligt te wachten op het einde, sputtert de gasfles leeg. Wanneer Rosetta een nieuwe fles heeft gehaald bij de campingopzichter, moet ze daarna het zware ding terug naar haar caravan zeulen, zoals Christus het instrument van zijn eigen executie naar Golgotha diende te slepen. In Rosetta’s leven is nu eenmaal alles een strijd, dus ook haar eigen dood.

Tijdens deze tergend lange ‘kruisgang’ kondigt het knetterende geluid van Riquet’s brommertje zijn komst aan. Aanvankelijk benaderen de twee elkaar nog vijandig, maar de wetenschap dat ze deze jongen, die het goed met haar voor had, verraden heeft en nu op weg is naar een zelfverkozen maar kil einde, zorgt er voor dat Rosetta breekt. Geconfronteerd met haar tranen, reageert Riquet zoals de vriend die hij nog steeds is. Hij stapt van zijn brommer, helpt Rosetta voorzichtig overeind, en lijkt haar daad al vergeten. Rosetta kijkt Riquet door haar tranen aan en durft, voor het eerst in haar leven, iemand genoeg te vertrouwen om hem tot zich toe te laten.

Rosetta (1999) - 3

Rosetta is een bij tijd en wijle emotioneel uitputtende, maar ook intens bevrijdende en onvergetelijke kijkervaring. Alain Marcoen’s camera verlaat Rosetta’s directe omgeving nooit, en zo worden we de wereld van de impulsieve jonge meid ingezogen waar we haar dagelijkse strijd en bezwerende mantra, smekend om ‘un vie normale‘, op onontkoombare wijze meebeleven. Tevens verandert Marcoen’s cinematografie het arme Wallonië in een troosteloos landschap van de ziel; een moreel niemandsland waarin sociaal gemarginaliseerde mensen alles doen om economisch en emotioneel te overleven.

De invloeden van regisseur Robert Bresson (1901-1999) in het oeuvre van de Dardennes zijn onmiskenbaar. Hun films worden, naast een duidelijk voelbare menselijke compassie, gekenmerkt door een sterke neiging naar realisme, zowel in de personages, als in het acteren en de mise-en-scène. Daarnaast is er, net als bij Bresson, ook een sterke nadruk op humanisme en de innerlijke transformatie van de personages, iets wat bijvoorbeeld Bresson’s Pickpocket (1959) tot zo’n onvergetelijke ervaring maakte.

Rosetta vindt een vriend, en het begin van vergeving en een nieuw bestaan, maar niet voordat ze door haar verdriet en letterlijke zondeval verantwoordelijkheid neemt voor haar daden. Dit maakt haar zeker geen engel, maar wel een echt mens. En echte mensen, zeker diegenen die oprecht berouw tonen, verdienen een tweede kans. Bij Bresson en bij de gebroeders Dardenne, en zowel in Wallonië als daarbuiten.


Onderwerpen: , , , , , , ,


Reageer op dit artikel