Eindscènes: Rosetta (1999)
Kruisgang in Wallonië

23 mei 2016 · · Analyse + The End + Thema Maand

Rosetta (1999) - 1

Al meer dan twee decennia werken de filmende broers Luc en Jean-Pierre Dardenne aan een indringend en sociaal bewogen oeuvre. Tegen de steevaste achtergrond van het economisch achtergebleven Wallonië, het Franstalige zuidelijke deel van België, vertellen zij verhalen over personen in de marge van de samenleving die belangrijke morele keuzes maken. De film waarmee zij als regisseurs internationaal doorbraken, het met diverse filmprijzen overladen La promesse (1996), was indrukwekkend. De opvolger, Rosetta (1999), over de overlevingspogingen van een impulsieve en bijna compleet op zichzelf teruggeworpen jonge vrouw, is niets minder dan een bescheiden meesterwerk, waarvan de bewogen eindscène zelfs licht-religieuze connotaties in zich draagt.

Rosetta (Émilie Dequenne) heeft het niet makkelijk. Ze woont met haar aan alcohol verslaafde moeder in een stacaravan op de camping van het stadje Seraing. In het door grote werkloosheid geteisterde Wallonië streeft het jonge meisje gedreven een ‘normaal’ leven na: een baan en een vriend. Helaas is Rosetta in dit streven haar eigen grootste obstakel, want de eigengereide jonge meid treedt haar omgeving vaak vijandig tegemoet.

Op een dag leert Rosetta de sympathieke jonge wafelbakker Riquet (Fabrizio Rongione) kennen. Deze weet zijn baas (Olivier Gourmet, vast onderdeel van de tableau de la troupe van de Dardennes) zover te krijgen Rosetta ook aan te nemen. Riquet doet zijn best om Rosetta beter te leren kennen, wat een zowel vermakelijke als ongemakkelijke scène oplevert, waarin de twee eerst samen eten en daarna proberen te dansen. Maar Rosetta’s instincten laten zich niet zomaar overwinnen. Als Riquet in het water valt wanneer hij Rosetta’s camping bezoekt staat de jonge vrouw duidelijk in dubio: redt ze haar pas gevonden vriend of zal ze, door niets te doen, zich ontdoen van een concurrerende collega?

CNV00000010.tif

Uiteindelijk grijpt Rosetta in, maar wanneer kort daarna de wafelbakker haar baan aan een familielid wil geven blijkt Rosetta’s drang tot overleven groter dan haar altruïsme. Ook al heeft haar baas halfslachtig toegezegd haar na een paar weken weer te zullen aannemen, toch vertelt Rosetta aan de wafelbakker dat Riquet na sluitingstijd zelf wafels bakt en de opbrengst daarvan in eigen zak steekt. Dit kost Riquet zijn baan, en verzekert Rosetta van de hare. Gekleed in een schort waarop trots haar naam prijkt, als symbool van haar Pyrrus-overwinning, staat Rosetta daarna alleen in de kraam.

Rosetta (1999) - 2

Vanzelfsprekend leidt het verraad tot een breuk tussen de twee, en Riquet begint Rosetta hinderlijk te volgen. Jachtig vlucht Rosetta door de straten en steegjes van het grauwe Seraing, op de hielen gezeten door Riquet’s knetterende brommertje. Waar ze werkelijk voor vlucht is niet zozeer zijn dreigende pak slaag, maar Rosetta’s verantwoordelijkheid tegenover deze jongeman die haar vriend wilde zijn.

Als Rosetta’s moeder er uiteindelijk niet in slaagt van haar alcoholverslaving af te komen knapt er iets in Rosetta, en blijkt zij haar lot met dat van haar moeder te verbinden. Zij zegt haar baantje op, dicht alle openingen in de caravan, draait het gas open en maakt zich op om, samen met haar moeder, voor altijd te gaan slapen. Als ze op haar bed ligt te wachten op het einde, sputtert de gasfles leeg. Wanneer Rosetta een nieuwe fles heeft gehaald bij de campingopzichter moet ze daarna het zware ding terug naar haar caravan zeulen, zoals Christus zijn kruis naar Golgotha moest slepen. In Rosetta’s leven is alles een strijd, dus ook haar eigen dood.

Tijdens deze tergend lange ‘kruisgang’ kondigt het geknetter van Riquet’s brommertje zijn komst aan. De twee benaderen elkaar eerst nog vijandig, maar schuldgevoel over haar verraad en haar weg naar een zelfverkozen, kil einde breken de stoïcijnse Rosetta. Wanneer hij haar tranen ziet reageert Riquet zoals de vriend die hij nog steeds is. Hij stapt van zijn brommer, helpt Rosetta voorzichtig overeind, en lijkt haar daad al vergeten. Rosetta kijkt Riquet door haar tranen aan en durft voor het eerst iemand te vertrouwen.

Rosetta (1999) - 3

Rosetta is een soms uitputtende, maar ook bevrijdende, onvergetelijke kijkervaring. Alain Marcoen’s camera blijft de hele film dicht op Rosetta’s huid, en zo worden we de wereld van de impulsieve jonge meid ingezogen waar we haar dagelijkse strijd om ‘un vie normale‘ op indringende wijze meebeleven. Tevens verandert Marcoen’s cinematografie het arme Wallonië in een troosteloos landschap van de ziel; een moreel niemandsland waarin economisch en emotioneel overleven voornaamste prioriteiten zijn van de sociaal gemarginaliseerden.

De invloeden van regisseur Robert Bresson (1901-1999) in het oeuvre van de Dardennes zijn onmiskenbaar. Hun films worden, naast een duidelijk voelbare menselijke compassie, gekenmerkt door een sterke neiging naar realisme in de personages, in het acteren en in de mise-en-scène. Daarnaast is er, net als bij Bresson, ook een sterke nadruk op de innerlijke transformatie van de personages, iets wat bijvoorbeeld Bresson’s Pickpocket (1959) tot zo’n onvergetelijke ervaring maakte.

Rosetta vindt een vriend, en het begin van vergeving en een nieuw bestaan, maar niet voordat ze door haar verdriet en zondeval verantwoordelijkheid neemt voor haar daden. Dit maakt haar zeker geen engel, maar wel een echt mens. En echte mensen, zeker diegenen die oprecht berouw tonen, verdienen een tweede kans. Bij Bresson en bij de gebroeders Dardenne, in Wallonië en ver daarbuiten.


Onderwerpen: , , , , , , ,


Reageer op dit artikel