Ida Lupino: de vroege stappen van vrouwelijke regie
Een greep uit het werk van een filmpionier

Ida Lupino in The Bigamist

Tegenwoordig zie je meer en meer vrouwelijke regisseurs en met succes. Kathryn Bigelow won een Oscar voor haar regie van The Hurt Locker (2008) en filmmakers als Céline Sciamma en Ava DuVernay timmeren flink aan de weg. Hoe anders was het in de jaren 40 van de vorige eeuw toen actrice Ida Lupino besloot om te gaan regisseren. In dit artikel zal ik een greep uit haar werk bespreken.

Samen met haar man Collier Young richte Lupino de productiemaatschappij The Filmakers op, een groep die low-budget films produceerde met regelmatig Lupino als regisseur. Veel van de film die The Filmakers maakte waren sociaal beladen en probeerden kwesties aan de kaak te stellen. Neem Outrage (1950) bijvoorbeeld, een film die gaat over de persoonlijke gevolgen van een jonge vrouw nadat ze verkracht is. De verkrachting zelf is buiten beeld, maar de hele aanzet er naar toe zegt al genoeg en is naast spannend ook verontrustend omdat het wel lijkt alsof de vrouw niet kan ontsnappen aan haar tragische lot. Nog verontrustender is dat de hele gemeenschap om haar heen – zelfs haar verloofde – zich nauwelijks lijkt te bekommeren en zegt dat ze er simpelweg overheen moet stappen.

In plaats van vol de confrontatie aan te gaan wat in die tijd al helemaal onmogelijk leek, besluit de vrouw voor haarzelf te kiezen en er vandoor te gaan, bestemming onbekend. Wat volgt zijn fraaie scènes op het platteland waar ze iets meer rust vindt en tijd voor haarzelf. Dit betekent echter niet dat ze helemaal kan ontsnappen of vergeten, want als een man haar aan wil raken of verleiden komt de nare herinnering terug; soms met gewelddadige gevolgen. Het is aan Lupino te danken dat het nooit exploiterend wordt en ondanks het lage budget ziet het er voor het grootste deel piekfijn uit. De vrouwelijke regie is echt noodzaak, want het is zeer de vraag of een man dergelijk materiaal zo subtiel en welgemeend had kunnen afleveren; zeker in een tijd dat het thema van verkrachting in film behoorlijk uniek was.

Outrage

Net zo sociaal beladen is The Bigamist (1953) en in tegenstelling tot Outrage kent deze film echt sterren. Edmond O’Brien, Edmund Gwenn en Joan Fontaine waren gerespecteerde namen en Lupino zelf verschijnt ook in wat je kan zeggen een van de drie centrale personages. De titel is weinig verhullend, O’Brien gaat vreemd met Lupino terwijl Fontaine in afwachting is van een mogelijke adoptie omdat ze zelf niet zwanger kan raken. Wederom is het ondanks de hoogst explosieve thematiek allemaal tamelijk subtiel en zodra de onvermijdelijke confrontatie komt (O’Brien heeft Lupino zelfs bezwangerd), wordt het volwassen afgehandeld. En wederom is de film uniek aangezien het voor het eerst een film betrof waarin een vrouw niet alleen de regie in handen had, maar ook zelf een hoofdrol had.

In tegenstelling tot Outrage waar naast de sociale agenda ook de nodige spanning in zat, ontbreekt dit merendeels in The Bigamist. De film heeft meer interesse in hoe O’Brien met de situatie omgaat en zich uit de nesten probeert te werken. The Bigamist is daarnaast verassend ambigu en kent een open einde, waarin alleen zeker is dat O’Brien een groot probleem heeft. Lupino levert zelf een bijzondere prestatie af en nadat ze in Outrage duidelijk vanuit het vrouwelijke perspectief werkte, staat in The Bigamist het mannelijk verhaal centraal.

The Hitch-Hiker

Om aan te tonen hoe veelzijdig Ida Lupino als filmmaker was, was ze ook in staat om een echte film noir te regisseren. The Hitch-Hiker (1953) vertelt het klassieke verhaal van een lifter die je nooit in je auto had moeten uitnodigen. Het psychologische spel tussen de twee goedzakken (wederom Edmond O’Brien als hoofdrolspeler, ditmaal als protagonist echter) en de op de vlucht zijnde lifter raast als een waanzinnige voorbij en voor je het weet zijn de 70 minuten aan speelduur klaar. En een Lupino-film zou een Lupino-film niet zijn als ook The Hitch-Hiker een uniek aspect had, in dit geval het ontbreken van een femme fatale; toch een van de karakteristieken van film noir. Daarnaast is dit een RKO-productie, een grote studio destijds. En als je 40 jaar in de toekomst gaat, kom je uit bij Bigelow: door velen worden haar films immers beschouwd als echte mannenfilms met veel spierballen.

Lupino zou later nog veel TV-werk doen en respect heeft ze zeker, ondanks dat ze zelden wordt genoemd als een van de grote filmmakers van haar tijd. Toegegeven, ze heeft geen super omvangrijk oeuvre en haar werk is vrij lastig te verkrijgen maar is hoe dan ook ontzettend knap dat ze in de jaren 40 en 50 als zover kwam. De vrouwelijke regisseurs die in haar voetstappen traden en wij als filmkijkers zijn haar onmetelijk dankbaar.


Onderwerpen: , , , , ,


Reageer op dit artikel