Le Charme Discret de la Bourgeoisie (1972) & Le Fantôme de la Liberté (1974)
Sketch komedie in de surrealistische stijl van Luis Buñuel

28 april 2016 · · Kritiek + Sa-lol Indien

Le Charme Discret de la Bourgeoisie

Een van de meest geprezen en helaas tegenwoordig niet aldus te vaak genoemde Europese regisseurs van de 20e eeuw is Luis Buñuel. Zijn indrukwekkende carrière als filmmaker duurde praktisch een halve eeuw, beginnend in 1929 met de legendarische surrealistische kortfilm Un Chien Andalou en eindigend in 1977 met Cet Obscur Objet du Désir. Ondanks dat de Spanjaard erg bekend was om zijn sociaal bewogen films (Neem Los Olvidados uit 1950 bijvoorbeeld) is Buñuel toch vooral het meest omarmd als surrealistische iconoclast. Begin jaren zeventig regisseerde hij achtereenvolgens twee behoorlijk surrealistische en absurdistische sketch komedies, beiden bestaand uit korte episodes van curieuze gebeurtenissen die al dan niet verbonden met elkaar zijn.

In 1972 regisseerde Buñuel wat zeer mogelijk beschouwd kan worden als zijn meest beroemde speelfilm met Le Charme Discret de la Bourgeoisie. De film won meerdere grote prijzen waaronder de Oscar voor beste buitenlandse film en je kan het inderdaad zien als het alomvattende meesterwerk van de filmmaker, een film waar zijn auteurschap het meest duidelijk is. Le Charme Discret de la Bourgeoisie vertelt het mysterieuze verhaal van een groep rijkelui – vooral vergaard door corruptie en drugshandel – die meerdere malen bijeenkomt voor een etentje dat er maar niet van komt. Dan is de afspraak niet goed overlegd, dan verdwijnt de gastheer pardoes met zijn echtgenote voor een seksuele escapade in de bosjes van hun tuin en het gaat zelfs zo ver dat op een gegeven moment eerst militaire interventie roet in het eten gooit en later het gezelschap wordt overmeesterd door gangsters.

Le Charme Discret de la Bourgeoisie

Maar al dit is slechts een excuus voor Buñuel om de meest surrealistische, absurdistische en zeker ook maatschappij-kritische gebeurtenissen aan de kijker voor te leggen. Fernando Rey (een terugkerend acteur in het oeuvre van de regisseur) is heerlijk suave en villein als de Franse ambassadeur van het fictieve land Miranda, een land dat zelfs in het universum van de film weleens niet zou kunnen bestaan en meer dient als dekmantel voor drugshandel. Hij heeft te kampen met vrijheidsstrijders (hij noemt ze liever terroristen) maar moet zich ook constant verantwoorden voor de schending van mensenrechten. Tevens heeft hij een stiekeme relatie met de vrouw van een van zijn beste vrienden en al deze verhalen leveren doldwaze situaties op.

Misschien nog belangrijker in het geheel is het gebruik van droomlogica. Zeker tijdens de eerste helft lijkt de plot meer op opeenvolgende tegenvallers voor de bourgeois groep, maar gaandeweg wordt duidelijk dat er meer aan de hand is. Neem het moment dat als de vrienden eenmaal aan tafel zitten, de coulissen achter ze open gaan en ze zich op een podium bevinden. Of de scènes waarin een priester zich vermomd als tuinier en zelfs aan het moorden slaat, wederom een duidelijke handdruk van de regisseur gezien zijn kritische houding tegenover (georganiseerde) religie. Maar echt expliciet wordt het als verschillende centrale personages ineens in bed wakker worden en ze het voorgaande gedroomd lijken te hebben. Niets is dus wat het lijkt, een element dat nog eens verder wordt benadrukt met verschillende shots van de groep die ogenschijnlijk verdwaald en verveeld over een landweg sjokt. Waar naartoe en wanneer in het narratief speelt zich dit af? Het wordt in Le Charme Discret de la Bourgeoisie nooit duidelijk.

Le Fantome de la Liberte

Twee jaar later keerde Buñuel terug op het grote scherm met Le Fantôme de la Liberté, nog meer dan zijn vorige werk een aaneenschakeling van sketchmatige absurditeiten. Valt er in Le Charme Discret de la Bourgeoisie nog wel een lijn te traceren, van Le Fantôme de la Liberté kun je logischerwijs weinig chocola maken. De opzet is evenwel intrigerend. Ieder ‘hoofdstuk’ of segment is via pure toevalligheid aan elkaar verbonden. Een typische schets van zulke absurde toevalligheden is dat we zo midden in de film toeschouwer zijn van een uit de hand gelopen les op een politieacademie waarna twee van de agenten op pad gaan en een man een boete uitgeven voor te hard rijden. Deze man bezoekt vervolgens zijn dokter en na een hoop futiliteiten van de arts vertelt deze de man doodleuk dat hij kanker heeft.

Maar zelfs binnen de segmenten meandert Buñuel weleens. Tijdens de al benoemde les besluit de gefrustreerde docent een anekdote te vertellen die de kijker vervolgens ziet, over een diner waar de gasten in de eetzaal op de WC zitten terwijl je in het toilet zelf een maaltijd kan nuttigen. Deze stijl van verhaalvertelling doet terugdenken aan Le Charme Discret de la Bourgeoisie waar ook zulke willekeurige en bizarre anekdotes voorgedragen worden. In Le Fantôme de la Liberté verhoogt Buñuel het niveau van absurdisme alleen wel heel erg. Klinkt het diner al wonderlijk, later in de film is de dochter van een bourgeois stel vermist, maar aangekomen op school zit hun dochter gewoon in de klas en antwoordt ze ook. Echter, zowel dan als daarna op het politiebureau wordt de aanwezigheid van de dochter volstrekt genegeerd.

Le Fantome de la Liberte

De twee films vormen qua komisch tweeluik het meest grappige uit Buñuels omvangrijke oeuvre. Zeker, vele andere van zijn films kennen ook de nodige komische scènes en plot-elementen, maar qua pure komedie ben je bij deze twee films aan het juiste adres. Le Charme Discret de la Bourgeoisie is zonder meer de betere film, beter geschreven en ook intelligenter qua aanbod. Bij Le Fantôme de la Liberté is vooral veel afhankelijk in hoeverre je als kijker bereidt bent mee te gaan met de totale absurditeit en toevalligheid. Daarbij is de humor hier ook wat flauwer. Ben je vooral bekend met het meer sociale en duister seksueel getinte werk van de regisseur, dan zijn deze twee films een fijne en zeker niet mindere afwisseling. En als introductie op het oeuvre van Luis Buñuel is zeker Le Charme Discret de la Bourgeoisie een uitstekend startpunt.


Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel