Eindscènes: Dirty Harry (1971)
Stalen havik, tinnen ster

12 mei 2016 · · Analyse + The End

Dirty Harry (1971) - Harry Callahan

Dirty Harry (1971), een vakkundig gemaakte politiefilm van veteraan-regisseur Don Siegel (1912-1991) was het begin van een uiterst succesvolle franchise. De no-nonsense manier van ordehandhaving van politie-inspecteur Harry Callahan raakte een gevoelige snaar bij het Amerikaanse filmpubliek. Vandaar dat hij in nog maar liefst vier vervolgfilms zijn gevreesde .44 Colt Magnum zou richten op allerhande geboefte. Toch mag dit succes opmerkelijk genoemd worden, want Dirty Harry druiste ideologisch in tegen alles wat het overwegend progressieve Hollywood voor heilig hield. Zoals met name het einde van de film laat zien.

In Dirty Harry krijgt de onorthodoxe politie-inspecteur Harry Callahan, werkzaam bij het politiekorps van San Francisco, te maken met de even geslepen als wrede moordenaar Scorpio (Andrew Robinson). Deze misdadiger, gebaseerd op de Zodiac Killer die in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw slachtoffers maakte in San Francisco en omgeving, verlangt van het stadsbestuur grote sommen geld, anders zullen de burgers van de stad zijn doelwit worden. Burgemeester en wethouders besluiten in te gaan op Scorpio’s eisen, zeer tegen de zin van inspecteur Callahan. Scorpio zet zijn terreur voort totdat Callahan hem opspoort en arresteert, met weinig respect voor Scorpio’s burgerrechten. De openbare aanklager heeft hierdoor geen andere keuze laat dan Scorpio weer vrij te laten.

Dirty Harry(1971) - Andy Robinson as Scorpio

Ondanks dat Callahan hem schaduwt duurt het niet lang voordat Scorpio zijn oude stiel weer oppakt, met ditmaal een gijzeling van een schoolbus tot gevolg. Inspecteur Callahan gaat een laatste confrontatie aan met Scorpio. Wanneer deze een kind gijzelt is de politieman meedogenloos: hij opent het vuur op Scorpio, en mist hierbij op een haar zijn jonge gijzelaar. Hierna gooit hij vol walging zijn politiepenning in hetzelfde water waar Scorpio’s lijk in drijft.

Dirty Harry (1971) - Badge Throw

Siegel verwijst hiermee naar het einde van de klassieke western High Noon (1952), waarin marshal Will Kane (Gary Cooper) eveneens zijn penning weggooit. Kane verwerpt zijn ambt na te zijn geconfronteerd met opportunisme en lafheid van stadsbewoners, die hem niet terzijde willen staan in de confrontatie met een gevaarlijke bandiet. Callahan’s morele crisis gaat nog een stap verder: hij verliest zijn geloof in het gehele rechtssysteem, dat machteloos, inefficiënt en moreel corrupt blijkt. Tussen High Noon (1952) en Dirty Harry (1971) liggen bijna twee decennia. Het is daarom opvallend dat de gezagsdragers in beide films er uiteindelijk min of meer hetzelfde anti-autoritaire standpunt op na houden, al komen beide mannen om verschillende redenen tot hun inzicht. Het cynisme dat hierachter schuilgaat is atypisch voor Amerikaanse films, met hun vaak rotsvaste geloof in instituties en het gezag dat ze uitdragen.

Beide films zijn exponenten van hun tijd. High Noon (1952) werd door scenarioschrijver Carl Foreman geschreven als commentaar op de angst en verdeeldheid die hij om zich heen zag in de jaren 50 van de vorige eeuw. Toen richtte het House Un-American Activities Committee (HUAC) haar pijlen op vermeende communistische invloeden binnen Hollywood, iets dat vele carrières beschadigde, waaronder ook die van Foreman. Dirty Harry is door Siegel, Eastwood en scenarioschrijvers H.J. Fink, R.M. Fink en Dean Riesner bedoeld als hekeling van de in hun ogen doorgeschoten linkse politieke correctheid in de toenmalige Amerikaanse samenleving.

Dirty Harry‘s controversiële politieke stellingname zorgde binnen Hollywood voor veel verontwaardiging, met name geuit door de gezaghebbende Amerikaanse filmcritica Pauline Kael (1919-2001). Zij pende op 15 januari 1972 in het gezaghebbende culturele magazine The New Yorker een zeer negatieve recensie over de film: “Dirty Harry is obviously just a genre movie, but this action genre always had a fascist potential, and it has finally surfaced. (…) Dirty Harry is a deeply immoral movie.” Clint Eastwood’s reactie daarentegen tilde de film naar een breder, maatschappelijk plan: “Dirty Harry is not about a man who stands for violence. It’s about a man who can’t understand society tolerating violence.”

Dirty Harry (1971) - Scorpio

Regisseur Don Siegel was zich bewust van het provocerende karakter van Dirty Harry. De film voelt aan als een uitdagend opgestoken middelvinger van Siegel en Eastwood in de richting van softe bleeding heart liberals die geweld in de VS in de 70-er jaren kritiekloos lijken te accepteren. Op Scorpio’s riem prijkt prominent een vredessymbool, hét teken van de hippie-beweging. Dit werkt zowel ambivalent als stereotyperend: als ‘pacifist’ pleegt Scorpio geweld, en tegelijkertijd hekelt het symbool het gebrek aan normbesef van de counter-culture beweging, waarvan de brute moorden van de Manson Family (1969) en John Linley Frazier (1970) het gevaarlijke bewijs vormden.

Desondanks lijken Harry Callahan en Scorpio beiden randfiguren: de één pathologisch en gewelddadig; de ander trouw aan zijn persoonlijke morele codes, maar gedesillusioneerd en eenzaam. En het feit dat Scorpio in Dirty Harry eendimensionaal wordt neergezet als een sociale ziekte die met alle middelen dient te worden bestreden, werkt inderdaad bijna fascistisch.

Dirty Harry (1971) - badass

Fascistisch of niet, Dirty Harry bleek een groot succes bij het (Amerikaanse) filmpubliek dat in het nietsontziende optreden van de eigengereide politieman een symbool van kracht zag. Vandaar dat er maar liefst vier vervolgfilms kwamen: Magnum Force (1973), The Enforcer (1976), Sudden Impact (1983) en The Dead Pool (1988). Per film werd handig van moreel standpunt gewisseld, maar de boodschap van de Dirty Harry-films bleef in essentie dezelfde: om misdaad te bestrijden en burgers te beschermen is het toegestaan, ja zelfs nodig om de wet in eigen hand te nemen. Politiek impotente machthebbers bekommeren zich meer om de rechten van misdadigers, dan om die van de slachtoffers die zij maken. In een wereld waarin normen en waarden zo ver uit het lood zijn geslagen is optreden als eigen rechter een morele verplichting, geen misdaad.

Tenminste, volgens ‘Dirty’ Harry Callahan….


Onderwerpen: , , , , , , ,


Reageer op dit artikel