Het festival zit erop. Ondanks het verminderde bezoekersaantal, was het ook de 41e keer weer een succes. Tijdens het festival is Rotterdam gezelliger dan ooit. Café’s zitten volgestampt met festivalgangers en werkelijk overal wordt gekeuveld over film. Een leuke toevoeging dit jaar was een soort dashboard op de bioscoopschermen, voorafgaand aan films, waarop de relevante tweets, Instagramfoto’s en ook de temperatuur (met -16 als hoogtepunt) zichtbaar waren. Na de slotfilm is het filmkijken dan toch echt gedaan en voldaan wordt er weer uitgekeken naar de 42e editie, waar de bezoekersaantallen hopelijk weer wat zullen stijgen.

The Hunter (2011)

De slotfilm van het IFFR was The Hunter. Willem Dafoe speelt een wetenschapper, die op zoek gaat naar de Tasmaanse Tijger. Het is een waardige afsluiter, deze film die af en toe doet denken aan Deliverance. Het verhaal is behoorlijk minimalistisch in zijn uitwerking, nergens wordt er duidelijke uitleg gegeven over het hoe en wat, maar de Tasmaanse tijger lijkt dan ook meer een symbolisch gegeven. The Hunter lijkt veel meer te gaan over de destructieve aard van de mens in het algemeen. De wetenschapper (Willem Dafoe) wordt bedreigd door moordlustige locals en de zoektocht naar de tijger blijkt er een waar bloed aan kleeft.

Take Shelter (2011)

Naast de slotfilm, is er in de laatste dagen van het festival ook nog ruimte voor een zogenaamde ‘suprisefilm’, meestal een grote release, soms afkomstig van een ander festival of een die niet in de programmering paste – de surprisefilm was ooit Inland Empire en sindsdien zijn de verwachtingen voor deze verrassing torenhoog. Dit keer was de verrassing Take Shelter. Een behoorlijk Amerikaanse film (de meest gehoorde kritiek van enkele IFFR-bezoekers), die daarom wellicht niet helemaal op zijn plaats was. Desalniettemin was de film behoorlijk goed. Het verhaal gaat over een man die visioenen krijgt over een aanstaande apocalypse en vervolgens een schuilkelder gaat bouwen in zijn achtertuin. De crux van de film zit hem echter in het gegeven dat de man schizofreen zou kunnen zijn – zowel het hoofdpersonage als de kijker verkeren in deze twijfel. De uitwerking mag dan ietwat on-IFFR zijn, maar de film speelt op een knappe manier met deze kwestie.

King Curling (2011)

De openingsfilm van het festival ging pas echt op het festival draaien in de laatste dagen. Het Deense King Curling wordt tot in den treure vergeleken met The Big Lebowski en dat is wellicht jammer, maar absoluut terecht. De bowlers zijn vervangen door curlers, maar bestaan tevens uit rare typetjes in strakke pakjes, en worden neergezet doormiddel van dezelfde soort grappen en zelfs soortgelijke shots. Het jammere van de vergelijking zit hem er in dat King Curling nergens zó grappig, pijnlijk of gedurfd is in de film van de Coens. Hoewel de film zijn hilarische momenten zeker heeft en er bovendien zeer gelikt uit ziet, voelt het geheel wat flauwtjes en makkelijk. Een leuke film als festivalopening, maar zeker geen topfilm.

Black’s Game (2012)

Ook Black’s Game heeft last van zijn vergelijkingsmateriaal. De film, die notabene werd geproduceerd door Nicolas Winding Refn (die onlangs nog een van de beste films van het afgelopen jaar maakte), doet namelijk enorm denken aan de Pusher-trilogie van diezelfde man. Het is Pusher op IJsland; drugs, geweld en seks. Waar Pusher dit echter op een keiharde realistische wijze tot de kijker bracht, is de uitwerking in Black’s Game eerder cool. Een geslaagde misdaadfilm, die over de gehele speelduur spannend is en aardig in elkaar steekt. Maar echt een indruk achter laten, zoals bijvoorbeeld Pusher deed, dat doet Black’s Game niet.

The Comedy (2012)

Rick Alverson’s The Comedy was, ondanks het hoge aantal grappen, een behoorlijk moeilijke film. Een groep dertigers, New Yorkse hipsters, hebben last van een totale onverschilligheid – ten opzichte van alles staan zij met cynische blik, elk moment drama wordt afgekapt met een absurdistische, nare grap. De film zelf houdt tevens ergens het midden tussen een komedie en een drama, en als kijker manoeuvreer je je continu tussen die twee uitersten. De film is op een knappe manier enorm ambigu, maar misschien dat dat de reden was dat mijn uiteindelijke houding ten opzichte van de film ook redelijk onverschillig was.

Het is een wit IFFR. Sneeuw en ijs zorgen ervoor dat je letterlijk van de ene bioscoop naar de andere glijdt. Festivalgangers gaan onderuit op het schouwburgplein, waaromheen het festival plaatsvindt. Even een kop koffie halen tussen twee films door is een avontuur, maar wat smaakt zo’n warme drank lekker als je de kou uit stapt. Er wordt zelfs erwtensoep geschonken, en dat is een welkome afwisseling op de tientallen koppen koffie die er doorheen gaan.

Monsieur Lazhar (2011)

De UPC Publieksprijs, die gaat naar de film die het hoogst gewaardeerd wordt door de bioscoopbezoekers, gaat dit jaar hoogstwaarschijnlijk naar Monsieur Lazhar. Deze film, die sterk doet denken aan Etre et Avoir, werd reeds genomineerd voor de Oscar voor Best Foreign Language Film, hetgeen ook de Q&A met de regisseur overheerste. Een schoolklas wordt getraumatiseerd door een lerares die zich ophangt, nota bene in het klaslokaal. De vervangende docent, meneer Lazhar, probeert de kinderen te helpen. Zelf is hij echter een Algerijnse vluchteling, en zo spelen er nog veel meer zaken op de achtergrond. Tegengehouden door de strikte regels van het schoolbestuur en de bemoeienis van de ouders wordt het hem onmogelijk gemaakt iets werkelijk voor elkaar te krijgen.

Monsieur Lazhar is een prachtige film, en zowel een terechte publieksfavoriet als Oscargenomineerde. Een subtiele film over trauma’s, omgaan met de dood en kritiek op de wijze waarop scholen omgaan met dergelijke zaken. Het acteerwerk van de kinderen is fenomenaal. Regisseur Philippe Falardeau benoemde vooraf al dat hij, in tegenstelling tot veel andere regisseurs, werken met kinderen als een voorrecht beschouwt – en dat werpt zichtbaar zijn vruchten af.

A Simple Life (2011)

Een andere publieksfavoriet is het Chinese A Simple Life. Over een vrouw die het grootste gedeelte van haar leven vervuld heeft in dienst van een familie, die haar werk verruilt voor een bejaardentehuis. De zoon van de familie neemt de zorg op zich. Het is een prachtig verhaal, over een vrouw die werkelijk niets meer heeft dan de familie voor wie zij werkte. Toch is het geen trieste film; het werk van de vrouw is haar leven geworden en de dankbaarheid en liefde die uit de film spreekt is werkelijk diep ontroerend. Het leven is simpel en ongecompliceerd, er zijn geen onderliggende trauma’s en niks wordt gedramatiseerd – A Simple Life is niets meer dan een mooi verhaal en dat is in dit geval genoeg om de kijker te raken.

Living (2012)

Een van de Tigers dit jaar is Living, een Russisch drama dat zich bezighoudt met de dood, het onvermogen dat te accepteren en de rouw die daarop volgt. Het is een door en door depressieve film, geen sprankeltje hoop wordt de kijker gegund. Er worden lijken opgegraven, er wordt zelfmoord gepleegd, er wordt een kind mishandeld en bij dit alles worden continu limonadeglazen wodka gedronken. De film slaagt erin de kijker de troosteloosheid en ook hopeloosheid van de personages weer te geven, maar vervalt helaas in de tweede helft in het uitvoerig laten zien van de manier waarop de personages met de dood om gaan. Een symbolischer, of in ieder geval subtieler einde had wat mij betreft beter gewerkt. Zoals ik het ervoer: Living is depressiever dan Biutiful en heeft meer eindes dan Return of the King.

Kotoko (2011)

De horrorverhalen over Kotoko vielen mij op in de wandelgangen, maar niks was minder waar. Kotoko is een horrorfilm die zijn best doet een gewone film te zijn, over een vrouw die door haar waanbeelden onmogelijk haar kind kan opvoeden. De horror is dan wel aanwezig, in de waanbeelden, maar deze is nooit overtuigend of eng. Helaas is de film ook niet geslaagd als drama, daarvoor zijn de horrorelementen veel te afleidend. De film heeft zijn momenten, maar over het geheel genomen is het vlees noch vis – enkel een matige film.

De Jeuves a Domingo (2012)

De Jeuves a Domingo is de eerste film die mij even in slaap deed vallen. En dat is knap, na de hoeveelheid koffie die ik elke dag tot mij neem om dit te voorkomen. Een stel reist met hun kinderen ergens heen, en in de auto lopen de spanningen op. Zonder echt iets uit te spreken zien we hoe de twee ouders steeds meer uit elkaar gedreven worden. De opnames in de auto zijn bijzonder mooi, evenals de beelden van het Chileense landschap. Het is echter jammer dat het drama nergens echt boeiend wordt. De kijker weet niks over de personages, er wordt ons geen moment drama gegund en het geheel is dan ook totaal niet boeiend. Subtiliteit zorgt in dit geval voor een doodsaaie film – ik liet mijn oogleden liever even zakken.

Alsof elke avond laat thuis zijn, maar elke ochtend om kwart voor 9 op moeten nog niet erg genoeg was hebben januari en februari besloten gewoon toch nog even die winter te laten gebeuren. Elke keer als ik dan een warme bioscoopzaal kom uitgelopen slaat de wind me om mijn oren en snijdt de kou mijn gezicht open. Och en wee, het ondragelijke leven van een filmjournalist.

Tatsumi

Een docu-fictie hybride vormgegeven als een anthologische animatie film, Tatsumi vertelt het levensverhaal van de gelijknamige mangatekenaar Tatsumi Yoshihiro en uitvinder van het Gekiga genre (manga boeken met volwassen thema’s). De animatie heeft niet het soepele van de gemiddelde anime, het leek eerder op uitgeknipte en met bewegingen aangesterkte mangaplaatjes. Een logische keuze die opvallend goed werkte. Vooral het eerste half uur kwam er goed vanaf: het gegeven was interessant, de animatie mooi en de ingevlochten fictiestukken bleken sterk. Sterker nog, tijdens het eerste verhaaltje, een soort Hitchcockiaans drama over de naweeën van Hiroshima, brak ik bijna uit in tranen.

Maar naar mate de speelduur vorderde begon me iets tegen te staan. Er bekroop me een gevoel dat er ergens iets verloren was gegaan in de vertaling. Niet zozeer de taal, maar de vertaling van boek naar film. De verhalen zijn vast prachtig en poëtisch, maar met hun overdramatische voice-overs en duidelijke pacing problemen kwam de film onbedoeld steeds knulliger over. Jammer, want ik was dat eerste half uur toch volledig on board. Uiteindelijk is Tatsumi een interessant portret met mooie plaatjes, maar lijdt het vooral onder zijn wat krakkemikkige adaptatie.

All That She Surveys

Een korte film van 15 minuten waarin we een jonge vrouw tijdens haar observaties observeren. Niet geheel onverwachts schreef James Benning het script, maar het was duidelijk te zien dat de film is geregisseerd door een Call Arts student. Bepaalde stilistische keuzes komen behoorlijk amateuristisch over, en hoewel het een goede kortfilm is schorte dit toch wat met mijn ervaring. Toch prikkelde de film me op de juiste manier. Ik ben dol op observaties en het kijken naar een mooie vrouw is altijd prettig. Het is vooral Amy Seimetz’ gezicht dat de show steelt. Gedurende haar observaties lezen we zoveel gedachten in haar ogen en elke keer als ze ook maar iets op haar gezicht laat veranderen zat ik op het puntje van mijn stoel. Noem haar de redding van de film.

Buenas Noches, España

In 2009 maakte ik door middel van Next Attraction en het superieure Now Showing kennis met de Filipijnse regisseur Raya Martin. Sindsdien lijkt er elk jaar nog wel iets van hem op het IFFR te draaien. In 2010 was dat de Filipijnse filmgeschiedenis simulator Independencia (gemaakt omdat deze geschiedenis door alle oorlogen praktisch non-existent is) en vorig jaar de stille trailer voor het Hubert Bal Fonds. Martin is een festivalsweetheart.

In al zijn films flirt hij heftig met avant-garde, maar Buenas Noches, España is zijn eerste volledig experimentele feature length. Dat betekent ook meteen dat alle subtiliteit weg is. Martin gaat er helemaal voor: constante schiftingen in kleur; een keiharde gitaarruis afgewisseld met Looney Tunes geluiden en opgeknipte pianostukken als enig aanwezig geluid; vaak herhalende scènes als een soort geflipt ritme-experiment; een totaal onlogische vordering in het al nauwelijks aanwezige verhaal; willekeurige titlecards die niets te maken lijken te hebben met het geheel; onverklaarbare verandering van format (VHS en 16mm); en uiteraard eindeloos lange openende en afsluitende shots. Het is voor de die-hard, maar uiteindelijk levert het een fantastishe ervaring op die je niet snel ergens anders zal tegenkomen.

Zaterdag valt eenmaal op woensdag: War Horse komt vandaag uit.

Spielberg heeft wel vaker twee films kort na elkaar uitgebracht. Absurd is echter dat de Amerikaanse release van Tintin plaats vond in dezelfde week als War Horse. Wij kregen de eerste eerder maar hebben een tijdje langer moeten wachten op de tweede. Dat is te verklaren, want Spielberg’s oorlogsepos voor de hele familie is duidelijk gestoeld op Amerikaans vermaak: opgeklopt, melodramatisch, bombastisch. Het is opvallend genoeg wel een film van twee uitersten. Een film die kindvriendelijk is in de dosis sacharine en de ietwat kinderlijke comic-relief in het eerste half uur, en een film die bij vlagen pikzwart is.

Het plot van War Horse is een oorlogsvariant op Alex van Warderdam’s De Jurk (al is de gelijkenis uiteraard strikt toevallig). In plaats van een jurk volgen we hier een paard dat van hand tot hand gaat, van boerenjongens, via het Britse leger richting het Duitse leger en verder. Het paard maakt alle kanten van de tweede wereld oorlog mee, van goede Britse officieren, vriendelijke en duistere Duitsers, van Franse en Britse burgers tot soldaten aan beide kanten. De film begint aanvankelijk als een typische familie-film, een soortement van Britse Babe, met een niet-pratend paard in plaats van een kletsende big. Er is zelfs een gans als comic-relief. Wanneer de oorlog losbarst wordt de toon duisterder, serieuzer, zonder dat de sprookjesachtige aspecten worden opgeofferd. Want War Horse is duidelijk een sprookje tegen een realistische achtergrond. Zeker aan het einde is het de kijker aangeraden om het verhaal allegorisch, metaforisch en symbolisch te zien, als een verhaal over opoffering, het lot en toeval, en niet als een rechtlijnig realistisch verhaal. Wie dat verwacht zal bezwijken onder de zoetigheid.

Ondanks de melodramatische inslag van de film is War Horse namelijk wel een aaneenschakeling van ijzersterke scènes. Wie de zoetigheid voor lief neemt wordt getrakteerd op een ijzersterke metafoor over postduiven, opgedist door een uitstekende Nils Asterup. Ook wordt de kijker beloond met prachtig gechoreografeerde oorlogsscènes waar Spielberg de extreme longtakes uit Secret of The Unicorn toepast in live-action. Ook meegenomen uit de vorige films zijn de speelse matchcuts waarbij een stuk breiwol verandert in een stuk akkerland. De beste scène van de film is echter een spannende, ontroerende scène tussen het prikkeldraad tussen de loopgraven in, waar zelfs nog luchtige humor langskomt.

War Horse voelt daarmee als een samenvatting van de twee kanten van Spielberg: de magische kindervriend en de realistische prediker. Het jeugdige geloof in toeval, lot, goedheid, loyaliteit en het bestaan van sprookjes uit films als E.T, Hook en Close Encounters of The Third Kind wordt gecombineerd met de moralistische en realistische historische epossen als Saving Private Ryan, Empire of the Sun, The Color Purple en Amistad. Voor een film die met relatief weinig bombarie uitkomt voelt de film als het summum van de handelsmerken van Spielberg, waarin al zijn obsessies en stijlkenmerken tot wasdom komen. De focus op tegenlicht, de gloed van de ondergaande zon, de bruutheid van oorlog, familierelaties en de magische band tussen een jongen en een buitenstaander komen allemaal voor in deze film, evenals de relatie tussen mens en niet-mens. Dat de film zelfs een shot bevat van een gevecht tussen paard en tank (net als Raiders of the Lost Ark) mag geen toeval heten. War Horse mag dan niet het meest hoogstaande werk in zijn oeuvre zijn, het biedt genoeg van de typische Spielberg-magie en momenten die je inmiddels van de beste man mag verwachten.

War Horse is zoals gezegd een nogal sentimentele film, waarbij alle traantrek-momenten van Spielberg langskomen: dierenleed, verscheurde familie’s, de hel van de oorlog, emotionele ontmoetingen en opofferingen uit liefde. De film bevat alles waar zelf de meest verharde bikkel nog een brok van in de keel zou krijgen. Je zou een allergische reactie krijgen als Spielberg het niet met zoveel oprechtheid en enthousiasme op zou dissen. Je voelt dat hij gelooft in zijn boodschap en moralen en dat maakt ze stiekem best ontroerend.

War Horse is grimmig, zoals het een oorlogsfilm betaamt. Paardenliefhebbers zullen een harde dobber aan deze film hebben, vanwege de vele gesneuvelde paarden die in beeld komen. Ook heeft Spielberg het lef kinderen af te maken. Opvallend genoeg is de film wel geheel bloedeloos, waar uit te merken valt dat de film zich richt op een familiepubliek. De meest heftige sterfscènes gebeuren dan ook buiten beeld of worden gesuggereerd: man op een paard, een vurend geweer, man zonder paard. Of door het perfect framen van een bewegende factor in het beeld om een dubbele executie te verbloemen. Het toont dat Spielberg zelfs met de kracht van suggestie de heftigheid van de oorlog weet te tonen, zonder daarbij de jeugdige sectie van het publiek af te schrikken.

Een goede popcornfilm hoort mee te slepen, te ontroeren en spanning te creëren. De balans tussen spanning en emotie is goed bewaakt, waarbij vooral het publiek dat kijkt voor drama op de wenken bediend wordt. Hoewel War Horse dus erg manipulatief is kent de film erg veel scènes die toch zullen meeslepen, al zou het enkel op artistiek, cinematografisch niveau zijn.

We zijn over de helft. Opvallend is dat de rijen voor de zalen inmiddels verdwenen zijn. Dat komt niet alleen doordat veel films niet uitverkocht zijn, maar ook doordat iedereen in de laatste minuut de zaal binnen komt wandelen. Sterker nog, een groot aantal mensen lijkt er een hobby van te maken de eerste twintig minuten van de films te missen. Het hoort bij het festival; het zijn waarschijnlijk dezelfde mensen die twintig minuten voor het einde de zaal weer verlaten. Maar gelukkig zijn er ook nog voorstellingen waarbij iedereen wel netjes op zijn plaats blijft zitten.

Black & White & Sex (2011)

John Winter’s Black & White & Sex is een Australische film, over een regisseur die voor zijn film Black & White & Sex een prostitué interviewt. De seksuele spanning die er hangt wordt door middel van de dialogen, de regisseur en de prostitué dagen elkaar psychologisch uit – het wordt een machtsspel waarbij de seksuele spanning hoog wordt opgevoerd. De prostitué wordt gespeeld door acht verschillende actrices, van verschillende leeftijd (en schoonheid); een gegeven dat allereerst wat pretentieus lijkt, maar goed werkt in de film. De film gaat uiteindelijk over veel meer dan enkel het werk van de vrouw – er wordt een universele machtsstrijd gespeeld tussen man en vrouw. Qua opzet en spanning deed de film me denken aan Richard Linklater’s Tape, en dat is een goede zaak.

Hail (2011)

Het eveneens Australische Hail is visueel een van de meest sterke films op het IFFR dit jaar. Extreme close-ups, een montage waarin het bij vlagen niet duidelijk is wat er nou te zien is en een intense, kippenvel veroorzakende soundtrack met veel krakende en ruizige ambient. Een vaak gehoorde vergelijking is die met Gaspar Noé, en daar zit wel wat in. Continu heerst het gevoel dat er iets verschrikkelijks staat te gebeuren. Het verhaal gaat over een wat ouder Australisch stel die op het rechte pad proberen te komen, na een achtergrond vol diefstal en drugsgebruik. Het is een behoorlijk depressieve en grauwe omgeving waarin de kijker wordt gegooid. De film begint, relatief gezien, nog positief – het is echter wachten op het moment dat er iets knapt bij een van de personages. Hail is een erg sterk debuut, maar was wat mij betreft gebaat geweest bij een net wat minder fragmentarische opzet.

Abrir puertas y ventanas (2011)

Vanuit de ijzige kou buiten in Rotterdam, wanen we ons met deze film plots in de hitte van Argentinie. Drie zussen wonen samen in een huis, hun band lijkt innig, continu liggen zij tegen elkaar aan op de bank niks te doen. Langzamerhand wordt duidelijk dat er wel degelijk sprake is van wrok en afgunst. De liefde, maar ook het verlies van een dierbare – op de achtergrond spelen zaken mee waardoor blijkt dat de relatie een stuk gecompliceerder ligt dan het lijkt. De hitte en de traagheid waarmee het allemaal voorbij gaat zorgen ervoor dat Abrir puertas y ventanas voelt als een roes, die erg fijn is, maar na afloop van de film ook weer echt voor bij is.

Nana (2011)

Een ‘cruel fairytale’, zo benoemde de regisseuse haar film Nana, en het verhaal laat zich in elk geval zo vertellen. Nana gaat over een 4-jarig meisje, waarvan de moeder uit het verhaal verdwijnt, waarna het meisje alleen overblijft. Het verhaal wordt verteld door de handelingen van het 4-jarige meisje – zij leeft alleen in een huis, steekt elke dag netjes de kachel aan, speelt met haar poppen en leert zichzelf lezen. Een mooi gemaakte film – we kijken echt naar een 4-jarig meisje dat haar eigen ding aan het doen is, hetgeen in het perspectief van het verhaal geplaatst plotseling enorm wrang wordt. Toch stijgt de film ook nergens boven zichzelf uit en hoewel het knap is dat de kinderlijke naïviteit en mate van zelfstandigheid zo boeiend wordt geregistreerd, is de film ook nooit meer dan dat. De ‘cruel fairytale’ lijkt daarom wel mee te vallen – het speelt ergens ver op de achtergrond en lijkt vooral een reden om de zelfstandigheid van een 4-jarig kind te filmen.

I Wish (2011)

Hirokazu Koreeda is weer terug op het IFFR. Zijn films worden steevast goed ontvangen. Na het indringende Nobody Knows heeft de man zich toegelegd op wat toegankelijker films. Vaak met schattige kinderen in de hoofdrol, in een bitterzoet verhaal. I Wish is daarop geen uitzondering, en lijkt van al zijn films het meest op Still Walking (2008). Over twee broertjes, die apart woning dankzij een scheiding, en elkaar weer willen zien. Het is een mooie, goed gemaakte film, maar ook niet meer dan dat. Koreeda maakt enkel veilig keuzes, en hoe goed I Wish er dan ook uit ziet – meer dan een aangename feelgood wordt het nooit.

Hetgeen me deze editie nog het meest opvalt is het publiek. Niet dat ze er vreemd uitzien of iets dergelijks, maar de hoeveelheden waarin ze komen. Tijdens mijn eerste jaren waren de zalen vaak moeilijk te vullen voor kleinere films, laat staan experimenteler werk. Maar nu zit vrijwel elke dag, elke zaal, behoorlijk vol. Nog vreemder is dat het aantal mensen dat tijdens de film de zaal uitloopt ook niet heel groot is. Bij de nieuwe van Bill Morrison, een maker van heftig experimentele films, liepen uiteindelijk maar twee mensen weg. En dit zeg ik als een verbaasde liefhebber van avant-garde, want ik heb nooit geweten dat van de 30 mensen in de zaal er maar 2 niet zo idioot waren als ik.

The Great Northwest

Matt McCormick maakte deze film helemaal in zijn eentje. De aanleiding om de film te maken was een fotoboek dat hij vond in een kringloopwinkel. Hierin stond een verslag van de reis van 4 vrouwen door het Noord-Westen van Amerika in 1958. Hij besloot zo’n 50 jaar na datum de reis in zijn eentje over te doen. De film bestaat enkel uit tijdens de reis opgenomen beeld en geluid, zonder dat de filmmaker zelf in beeld is.

Dit resulteert in een wat gekke film. Enerzijds is het een interessant concept: door middel van het boek en wat toegevoegde tekst toont McCormick ons deze reis. Hij laat zien wat er is veranderd in die tussentijd en neemt af en toe de tijd om naar de toeristische medemens te kijken. Maar buiten dit heeft de film gedurende zijn speelduur weinig te bieden. Het is een boodschaploze observatie. Hij had van mij wel wat experimenteler mogen zijn, of juist conservatiever door zelf met zijn publiek te communiceren. Ik heb me redelijk vermaakt, maar ik miste iets creatiefs.

small roads

James Benning is een avant-gardist. Hij filmt de laatste 15 jaar vooral landschappen. En niet meer dan dat. Hij is hier ook vrij kieskeurig in, want zijn shots zijn vaak prachtige weegaves van wat hij op dat moment zelf heeft gezien. small roads is niet veel anders. Benning spendeert 103 minuten aan een twintigtal willekeurige kleine wegen in Amerika. Minutenlang kijken we tegen een weg aan, zodat we de tijd hebben om dit tot ons te nemen. En hoewel het vanuit een filmisch oogpunt nog minder heeft te bieden dan The Great Northwest, werkte het eerlijk gezegd veel beter. Benning hypnotiseert ons met zijn beelden en zijn geluid, iets wat een bijzondere ervaring oplevert. Het maakte me in ieder geval nieuwsgierig naar de rest van zijn oeuvre. Wat gek is, want ik zou toch moeten weten wat ik kan verwachten van titels als 13 Lakes en Ten Skies?

Tributes: Pulse

Bill Morrison is het pyromanische equivalent van Stan Brakhage. Waar Brakhage schildert en krast op film, steekt Morrison oude celluloid beelden in de fik. Met Decasia maakte Morrison een collage van uitzichzelf vergaande celluloid, een soort ode en afscheid van de filmrol. In deze nieuwe film lijkt hij met opzet zijn oude celluloidbeelden te vernaggelen. Het ontgaat me even wat hij er mee wil zeggen, maar potverdorie wat levert het fantastisch materiaal op. Alleen miste ik wel die broeierige drone soundtrack van Decasia. Niet alleen maakt Morrison celluloid stuk, hij zorgt er ook voor dat zijn ingehuurde muzikant een alles vernietigend geluid achterlaat. Simon Christensen slaat op potten en pannen, loopt zuchtend door de kamer en slaat herhaaldelijk een valse gitaar aan. Tenminste, zo opent de film. Later wordt het iets minder penetrant, maar deze 65 minuten durende improvisatie vloekte behoorlijk met wat er op het beeld gebeurde. Dat was een beetje jammer. De dromerige soundtrack is misschien een beetje cliché voor avant-garde, maar ik had het niet erg gevonden als de gehele 65 minuten lang doodse stilte had geklonken.

Alps

De Griekse Yorgos Lanthimos liet twee jaar geleden de arthousehartjes sneller kloppen met Dogtooth, dus niet geheel onlogisch dat er nogal wat publiek op Alps afkwam. Ik weet niet wat dat publiek er van vond, maar ik kon er niet zoveel mee. De dialogen waren grappig en de cinematografie was dik in orde, daarbij kan ik erg genieten van absurdisme. Maar met Alps was iets mis. Het absurdisme werd gebracht als onderdeel van onze huidige wereld. Een groep wordt als stand-ins voor pasoverledenen ingehuurd. Een leuk concept. Maar Lanthimos neemt zichzelf zo bloedserieus hierin, dat het absurdisme me begon te storen. De dialogen bleven gek, daar is ie goed in, maar als geheel klopte het van geen kant. Daarbij begon het camerawerk zich te ontdoen van zijn functie: veel te vaak zaten we te dicht op personages, of was alles verkeerd ingekaderd, waardoor we constant het overzicht verloren. Dit had het beste kunnen werken als high-concept science-fiction, of als doorgevoerd absurdisme. Het huidige eindproduct blijft een beetje vertwijfeld in het midden hangen en voelt met zijn trage tempo en nonfunctionele cinematografie aan als de zoveelste clichématige arthousefilm die niet slaagt in wat ie wilde vertellen.

Het ritme begint erin te komen. Vaak genieten, soms doorbijten. De kou buiten maakt het in ieder geval aanlokkelijk om in een bioscoopzaal te zitten, liefst van ‘s ochtendsvroeg tot ‘s avonds laat. De kwaliteit van de films bevalt tot nu toe goed, al zijn er nog geen echte positieve uitschieters, maar ook zag ik amper nog echt slechte dingen. De organisatie verloopt ook nog altijd goed, al was het geluid bij een enkele film niet in orde (een ruisende speaker, slecht geluid en ook nog eens veel te zacht). Maar daar kijken we gewoon doorheen.

Lena (2011)

Christophe Van Rompaeys nieuwe film is Lena, waarvan het verhaal zich afspeelt in Rotterdam, wat een 1-0 voorsprong betekent op het festival. Lena is een wat dikkig meisje, dat notabene linedancet, en verliefd wordt op het verkeerde vriendje. Zij heeft een moeilijke relatie met haar moeder en besluit daarom bij het vriendje en zijn nogal introverte vader in huis te gaan wonen.

Het klinkt als een weinig bijzondere opzet voor een standaard Nederlands drama, maar Lena ontpopt zich tot een van de betere van de laatste tijd. Het verhaal neemt af en toe bizarre wendingen, die het geheel naar een hoger niveau tillen. Daarnaast is het camerawerk sterk, met mooie, grauwe plaatjes van Rotterdam. Het veelgehoorde woord ‘on-Nederlands’ is hier niet van toepassing, het is namelijk een op en top Nederlandse film (de cliché’s: veel naakt en matig acteerwerk), maar wel één met een ijzersterk en verfrissend verhaal.

Hemel (2012)

Het IFFR had dit jaar een ‘Wereldsneak!’, maar deze bleek helemaal niet zo werelds – de film is dan wel voor de Berlinale geselecteerd, maar Hemel is zo Nederlands als het maar kan zijn. Hemel is een jonge vrouw, met een obsessie voor seks. Haar vader, met wie zij een innige band heeft, is ook niet even standvastig met zijn relaties. Al deze verhoudingen verlopen natuurlijk niet goed, met aan het einde een nogal uit de lucht vallende plottwist tot gevolg. Het verhaal is niet slecht, maar komt totaal niet over. De film verzandt qua cinematografie en pretentieuze vertelwijze in interessant-doenerij. Dat het acteerwerk dan best aardig is en sommige dingen best mooi in beeld gebracht worden, dat doet er dan niet zoveel meer toe.

Four Suns (2012)

Een Tsjechische film, van de, naar het schijnt, gerespecteerde regisseur Bohdan Sláma. Een enorm prettige film, en geen neerslachtig Oostblok-drama zoals verwacht. Binnen een klein dorpje, waar iedereen elkaar kent en vrienden met elkaar is, lopen de gemoederen steeds meer op. De gemeenschappelijke vrienden van een vader en zijn veel jongere zoontje laten hem meeblowen en drinken, waardoor er spanning ontstaat binnen de gemeenschap. Daar tussendoor loopt steeds de spirituele guru Karel, die door een steen in zijn hand te houden altijd in verbinding met de aarde staat. Dankzij drank- en drugsgebruik, ontrouw en egoïsme van eigenlijk alle personages worden vriendschappen en het huwelijk op de proef gesteld. Ondanks deze soms zware thematiek heeft de film uiteindelijk een zeer positieve nasmaak.

L’Ultimo Terrestre (2011)

Een van de grappigste films van het IFFR tot zover. In een plaatsje in Italie zijn aliens op komst. Het wordt verkondigd op de radio en het dagelijks leven wordt er steeds meer door beïnvloed. Het hoofdpersonage, een wat knullige en lelijke man, droomt er elke nacht van. Bij zijn vader landt een alien in de tuin, waarna zij de plaats van zijn overleden vrouw inneemt. De alien kookt, maakt de tuin in orde en zorgt dat de oude man weer gelukkig is. Het is echter wachten totdat de rest komt.

Het fijne aan de film is dat deze aandoet als een Italiaanse klucht, soms plots om slaat naar heftig drama, compleet onlogisch in elkaar steekt en de aliens duidelijk kinderen in een pak zijn. Het klinkt als een ramp van een film, maar het tegendeel is waar. L’Ultimo Terrestre is enorm leuk, hoe raar het allemaal ook is. Een soort Italiaanse Paul (2011), maar dan wél geslaagd.

La leggenda di Kaspar Hauser (2012)

Dat het de vreemdste film van het festival zou worden, dat stond van tevoren al vast. Het verhaal van Kaspar Hauser krijgt een nieuwe draai; de jongen spoelt hier aan op een eiland, met een koptelefoon om z’n nek, wordt opgevoed/uitgebuit door de sheriff (Vincent Gallo) en de andere bewoners, om uiteindelijk als DJ aan de bak te moeten. Maar dat is niet alles, de film neemt talloze rare uitstapjes, waarbij de logica soms ver te zoeken is. Daarnaast ligt het tempo dermate laag en zit er zo veel herhaling in dat het enorm oplucht als de film weer vervalt in de heerlijke muzikale scenes, begeleid door een pompende soundtrack van Vitalic. Het idee of belang van de film is me niet helemaal duidelijk, maar als de insteek was een vervreemdende, spacende film te maken, dan is dat in ieder geval geslaagd.

Die eerste reis naar Rotterdam is altijd het spannendste. Niet zozeer de reis zelf, maar de aankomst. Sinds mijn eerste IFFR bezoek in 2008 is het station van Rotterdam een puinhoop en nog steeds is men druk bezig de stad onder handen te nemen. Buiten het filmfestival om kom ik nooit in Rotterdam, dus toen ik plots een hele andere kant werd omgeleid dan voorgaande jaren en er wat verderop plotseling een enorm gebouw voor mijn neus stond was ik enigszins gedesoriënteerd. Maar eenmaal in De Doelen (het IFFR hoofdkwartier), op het Schouwburgplein en voor de Cinerama, bleek het IFFR nog steeds hetzelfde te zijn: dat gezellige filmfestival dat elk jaar weer drukker wordt. En waar het elk jaar weer afwachten is of de film mee- of tegenvalt.

Florentina Hubaldo, CTE

Florentina Hubaldo, CTE is het type film waar het festivalboekje woorden als ‘meditatief’, ‘transcendentaal’ en ‘dromerig’ voor gebruikt. Wij als festivalgangers noemen het ‘steenstaarderij’. Dit is niet meteen kritiek. Het werk van Weerasethakul is je reinste ‘steenstaarderij’, maar in zijn geval levert het prachtige films op. In het geval van Florentina Hubaldo, een 6 uur durend epos over twee werklozen die een schat zoeken en een dochter die wordt geprostitueerd door haar vader, levert het een abominabel eindproduct op.

Regisseur Lav Diaz heeft enkele terugkerende gimmicks: zijn films duren onnoemelijk lang, zijn dan vaak in zwart-wit en worden geschoten op een goedkope digitale camera. In zoverre niets nieuws onder de zon, 80% van de hedendaagse IFFR films grijpt naar allerhande digitale formats. Wat ik miste tijdens de drie en een half uur dat ik ben blijven zitten was Diaz’ redenering om de film daadwerkelijk 6 uur te laten duren. Laat me dit uitleggen in drie simpele kritiekpunten:

• Er was niets te beleven. Alle personages waren vervelende mensen zonder enige vorm van logica. De prostituerende dochter had bijvoorbeeld vanaf de eerste scene makkelijk kunnen ontsnappen en toch keert ze zonder reden terug naar haar akelige vader waardoor we zitten opgescheept met nare verkrachtingsscenes.
• Elk shot was lelijk. En niet de omgeving, maar de techniek van elk shot. Alles was overbelicht, de cameravoering was onwijs slordig en alles riekt naar amateurisme.
• Elk shot duurt te lang en complete scenes voegen geen reet toe aan het geheel. Bijna elke scene voelt aan als filler en op den duur begon ik me als kijker verraden te voelen. Het is bijna alsof Diaz zijn films niet monteert. Hij laat shots gewoon uitlopen zonder dat we als kijker worden beloond voor ons geduld.

En dat laatste somt Florentina Hubaldo CTE nog het beste op: Diaz die een film voor zichzelf maakt zonder echt te geven om wat hij te vertellen heeft of na te denken over de ervaring van zijn publiek. Een wanstaltelijke vertoning.

Dit was trouwens de eerste keer dat ik wegliep bij een film. Een monumentale gebeurtenis waar ik nog altijd geen spijt van heb.

Verano

Ook Verano valt onder het kopje ‘steenstaarderij’. Ditmaal uit Chili. En ditmaal onwijs goed. Verano kan het best worden omschreven als een analyse van menselijke relaties gegoten in de vorm van een aangenaam zomers middagdutje. Maar wel een nostalgisch dutje, want regisseur José Luis Torres Veira filmde al die relaties door de lens van een ouderwetse Hi8 camera. Een prachtige keuze, want de gehele film kreeg een soort dromerige waas over zich heen, wat heel goed samenwerkte met de totale overgave aan rust in elk shot. Zie het als een Chileense Blissfuly Yours.

De personages waarmee het niet zo goed gaat stuurde Viera op vakantie. Zij verblijven allemaal in een hotel. De mensen waarmee het wel goed gaat werken en wonen in de buurt of bij het hotel. Als een soort estafette gaat Veira langs al zijn personages, alsof hij komt kijken of het wel goed met ze gaat. Hij haalt een koppel uit elkaar om te zien wat ze doen als ze alleen zijn, zet andere mensen bijelkaar of laat twee zusjes nachtzwemmen bij het hotel waar ze werken. En alles volledig zonder terug te moeten vallen op seks. Ja, Verano is het type festivalfilm waar je hoopt te eindigen.

Het 41e IFFR is begonnen en inmiddels in volle gang. Alles verloopt goed, zelfs het nieuwe ticketsysteem werkt, op wat incidenten na, een stuk beter dan het oude. Maar hoe rustig het festival zelf dan ook begon, de eerste geruchtmakende zaak heeft het IFFR al te pakken. Voorafgaand aan de film Le Havre kwam regisseur Aki Kaurismäki voor een zogenaamde ‘Big Talk’. Hij kwam twintig minuten te laat. Hij was stomdronken, hij kon amper lopen en praten. Het eerste wat hij deed toen hij eindelijk zat (op de grond, en niet op de daarvoor bestemde stoelen) was een sigaret opsteken. Na wat cynische opmerkingen werden er nog twee drankjes besteld – de interviewster probeerde er maar in mee te gaan – maar Kaurismäki werd inmiddels uitgejoeld door het publiek. Gelukkig was zijn film wél de moeite.

Le Havre (2011)

De regisseur mag dan wel een verschrikkelijke man zijn – zijn film is geweldig. Over een kleine gemeenschap in Le Havre, die een illegaal jongetje uit de handen van ‘de inspecteur’ probeert te houden. Een schoenenpoetser neemt de zorg voor de jongen op zich, met uiteindelijk doel de jongen op de boot naar Londen te zetten. Kaurismäki’s zo kenmerkende droogkomische stijl is alom tegenwoordig, als ook de emotieloos acterende personages (a la Bresson), maar desondanks heeft Le Havre de charme van een Franse film. Een fijne film, met enkel leuke personages en hilarische situaties. Eigenlijk lijkt de Kaurismaki uit het interview zelf een blauwdruk van de film te zijn – er wordt aan de lopende band gedronken, de film zit vol ironie, maar het geheel is uiteindelijk zeer charmant.

The Invader (2011)

In de openingsscene van The Invader zien we een naakte zwarte man, aangespoeld op een strand vol blanke naaktheid. Deze scène is prachtig, in slow-motion zien wij zich een drama afspelen op het naaktstrand, prachtig geschoten ontvouwt zich hier reeds het verhaal van de film. De man, Amadou, is een illegaal, op zoek naar werk en geluk. Zijn Westerse dromen lopen vrijwel direct mis. Hij stopt met werken en slaapt in een nachtelijk Brussel op bankjes langs de weg, hij valt voor een rijke, getrouwde vrouw en hij duikt het nachtleven in. De rol van Amadou wordt geweldig ingevuld, met een charmante glimlach krijgt hij veel voor elkaar, maar op de achtergrond sluimert zijn verleden dat zich langzamerhand ontpopt in wraakzuchtigheid. De beeldvoering van Provost is fenomenaal, de benauwde situatie van Amadou wordt benadrukt door een intense soundtrack en beelden die sterk doen denken aan het experiment uit de korte films van Provost (waaronder het gebruik van een spiegeleffect).

Les Géants (2011)

Opnieuw een Belgische film. Een verhaal over kinderen die van huis weglopen. De vergelijking met Stand By Me gaat maar tot een zekere hoogte op. Les Geants is veel schrijnender; de kinderen zijn totaal alleen, niemand heeft aandacht voor ze en ze groeien op in een omgeving met enkel drank en drugs. De film voelt echter als een jeugdboek, en in die ambivalentie zit de kracht van Les Géants. Een kleine film, die door de naïviteit die het uitstraalt kinderlijk onschuldig lijkt, maar waarvan het werkelijke verhaal zeer tragisch is.

Stilleben (2011)

Een jongen ontdekt dat zijn vader een prostituee bezoekt en haar Lydia noemt, naar zijn dochter. De vader blijkt zijn lusten bot te vieren op foto’s van zijn dochter. Dit gegeven laat hun hele gezin uit elkaar vallen en legt de troosteloosheid ervan bloot. De film doet denken aan de films van Michael Haneke, qua stijl en verhaal, maar nergens slaagt de film er echt in om de morele kwesties interessant te maken. In potentie zou de film kunnen werken, maar de personages zijn zo vlak en vervelend dat het niemand echt wat kan schelen. Een mislukte poging om een interessante film te maken.

Totem (2011)

Een collectieve teleurstelling. Na een lofzang voorafgaand aan de film kon het eigenlijk alleen nog maar tegenvallen, maar dit sloeg werkelijk alles. Een soort Harmony Korine, of in ieder geval een film over rare randfiguren, maar dan zonder alles wat een film van Korine wel leuk maakt. Totem schuurt tegen het surreële aan, maar roept nergens ook meer enige emotie op. Daarvoor is de film niet shockerend genoeg, niet grappig genoeg en ook niet mooi genoeg – of wat het dan ook is wat voor effect met deze film beoogd wordt.

Het feit dat de Oscar nominaties werden gestreamd via YouTube geeft mij een goed gevoel over de Oscar-stream-hunt van dit jaar. Elke Oscarnight is het weer enorm spannend of er een toegankelijke stream gevonden kan worden. Dan sta je om 3 uur ‘s nachts op en dan heb je plots geen mogelijkheid om op het grootste filmevenement mee te maken (resulterend in pijnlijke stiltes bij de watercooler). Daarbij scheelt het bij zo’n YouTube stream dat we niet tijdens de Amerikaanse reclames naar Bridget Maasland hoeven te staren. Academy! Regel dit even!

Maar dan de nominaties. Het is de eerste keer dat ik de nominaties live kon zien, dus het viel me tegen dat dit geen pre-Oscar-show bleek te zijn. Nee, Jennifer Lawrence (van Winter’s Bone) en een irrelevante kerel kondigden binnen 5 minuten de grote nominaties aan. Dus de Academy bouwt een fancy podium, nodigt een stapel mensen uit, huurt een enorme televisie en gebruikt de hele handel om zo snel mogelijk een handvol awards aan te kondigen? Ik bedoel, als je het er toch hebt staan en de mensen er toch zijn, kondig dan gelijk even alles aan. Maar ja, het is gelukkig allemaal na te lezen op de website. Hieronder de nominaties de me opvielen.

		De Schrijvers Weinig opmerkelijks, afgezien de nominatie voor Bridesmaids. Sinds wanneer laat de Academy gross-out comedy toe tot hun lijstje? Maar prima, mij hoor je niet klagen. En meteen ook een goede reden om die film eindelijk eens te kijken.
		De Technici Niets bijzonders. Ja, misschien Drive. Mooi om te zien dat de film toch nog wat erkenning krijgt van de Academy. Verder verdient Rise of the Planet of the Apes dubbel en dwars dat beeldje, maar had ik liever Andy Serkis genomineerd zien worden. Kunnen ze volgend jaar geen Motion Capture award instellen?
		De Musici Slechts twee liedjes, dit jaar. Dat scheelt weer een hoop tijd (en Madonna) tijdens de show. Verder is John Williams tweemaal genomineerd voor twee Spielberg films, waaronder Tintin. Gek genoeg ook de enige voor Tintin, maar dat is dan weer om te huilen.
		De Documentaires Zoals elk jaar weer 4 documentaires waarvan ik nog nooit heb gehoord en eentje waar ik nog altijd erg benieuwd naar ben. Missende nominaties voor Tabloid (Errol Morris) en The Cave of Forgotten Dreams (Werner Herzog).
		De Regisseurs Terrence Malick. Geheel onverwacht lof voor de meest bijzondere levende regisseur. Fijn, want dat verdient ie wel. En misschien komt ie dit jaar wel opdagen, want zijn cameraschuwe dagen zijn voorbij. Hoewel, tijdens de nominaties werd zijn aloude publiciteit foto getoond. Verder fijn dat Scorsese ook een nomimatie heeft.
		De Cinematografen Mijn favoriete categorie wordt dit jaar lastiger dan ooit te voren. Vijf prachtig geschoten films die stuk voor stuk een heel eigen stijltje hebben. Mijn voorkeur gaat uit naar het klinische van The Girl With the Dragon Tattoo en het natuurlijke van The Tree of Life.
		De Animaties Waar is Tintin? Wat is A Cat in Paris? En wie zijn Chico & Rita? Zijn Puss In Boots en Kung Fu Panda 2 echt goed genoeg om genomineerd te worden? Ik ben in ieder geval blij dat Rango er tussen staat en dat de Academy niet tegen zichzelf gaat liegen door Cars 2 te nomineren.
		De Acteurs en Actrices Ooit zong John C. Reilly tijdens de Awardsshow dat de Academy geen aandacht heeft voor comedy en komedianten maar in dramafilms moeten spelen om een beeldje binnen te slepen. Jonah Hill deed dat en werd genomineerd. Melissa McCarthy is daarentegen gewoon genomineerd voor haar komische rol in de komische film Bridesmaids. Verder: wie is Demián Bichir en wat is A Better Life?
		De Films Ze zouden dit jaar afstappen van de 10 nominaties en dat hebben ze gedaan. Het zijn er dit jaar maar liefst 9. Wederom is The Tree of Life de grote verassing. Maar ook Extremely Loud & Incredibly Close werd geheel onverwachts genoemd. Dit ook volgens de crew, want bij die laatste ging er een kreet van blijdschap door het nominatie-zaaltje.

We zullen ergens in de komende weken ook nog onze verwachtingen delen in verband met het jaarlijkse Oscar Orakel Olympiade. De Oscars zelf worden zondag 26 februari uitgezonden. Voor ons Nederlands betekent het dat we ‘s nachts ons bed uit moeten en tot dageraad zoet zijn met een vermoedelijk tegenvallende show en dito resultaat. Ik heb er weer enorm veel zin in! Wat jullie?