Een beetje vent had wel zonder gekund, en dat is dus ook het meest gehoorde kritiekpunt op de ultieme kaskraker uit het pre-Lord of the Rings tijdperk: de tijdrovende en weeïge romance tussen Leonardo di Caprio en Kate Winslet in Titanic. De eerste anderhalf uur had voor velen de prullenbak in gekund, en is het te danken aan het spektakel dat Cameron rond het zinken van het schip over de kijker uitstort dat de film gered wordt (no pun intended). Versleten tot niet meer dan een vage, maar plezierige, jeugdherinnering was het weer eens tijd de film op te zetten. Het aangename toeval deed zich voor dat BBC A Night to Remember uitzond, de Britse productie uit 1958 die indertijd flopte, maar nu geldt als de een van de meest tijdloze van de talloze films over deze ramp. Het is Titanic minus romantische subplots, op het eerste gezicht de ideale verfilming. Maar werkt het ook zo?

Goedbeschouwd trekken beide films ongeveer anderhalf uur uit voor de ondergang van het schip; het verschil is dat het ding in A Night to Remember al na een half uurtje in de kreukels ligt en in Titanic een uur langer respijt krijgt. De verschillen in aanpak zijn echter verstrekkender dan alleen de aanloop naar de ramp. Het belangrijkste onderscheid zit hem in personages: de hoofdpersoon in A Night to Remember, voor zover je daarvan kunt spreken in deze film met meer dan 200 sprekende rollen, is een van de bemanningsleden, de belangrijkste personages in Titanic zijn passagiers. Consequentie is dat de focus in A Night to Remember veel meer op de ramp zelf ligt, terwijl dit voor Titanic niet veel meer dan een spectaculair decor voor een tragische liefdesgeschiedenis is.

Dit verschil in focus maakt dat de betekenis van de film, of beter gezegd, de ramp, ook verschilt. A Night to Remember is zeer precies in zijn documentatie over hoe de ramp ontstaat, het verloop van de reddingswerkzaamheden en waarom uiteindelijk toch 1500 van de 2200 reizigers sneuvelen. De tragiek schuilt in de opeenstapeling van noodlottigheden: telegramberichten waarin gewaarschuwd wordt voor ijsbergen die tussen de nonsensberichten van passagiers blijven liggen, het slechte zicht op het ijs door de rustige zee, 5 compartimenten die getroffen werden waar 4 nog niet fataal had hoeven zijn, het schip aan de horizon dat noch op morse noch op signaalpijlen reageert… De kijker kijkt door de ogen van de bemanning naar de ramp. In Titanic weten we niet dat er reddingsboten voor maar 1200 mensen zijn, in A Night to Remember hangt deze wetenschap voortdurend als een zwaard van Damokles boven de gebeurtenissen. In Titanic wordt niet gesproken over het schip dat zichtbaar in de verte stil ligt, in A Night to Remember drijft de stilte tot wanhoop. Alles zit tegen wat tegen kan zitten, en zo wordt een dikke streep gehaald door het maakbaarheidideaal waarvan Titanic als ‘onzinkbaar schip’ een voorlopig hoogtepunt was. Het is niet zo zeer de ramp zelf, als wel de geachte onmogelijkheid hiervan die het drama maakt.

Titanic is geconstrueerd rond een sentimentele raamvertelling waarin een overlevende 80 jaar naar dato naar de plaats van de ramp terugkeert. Zo’n proloog aan de geschiedenis past bij de insteek dat de vrouw in kwestie niet alleen fysiek gered is door de heldhaftige 3e klas passagier, maar door hem ook bevrijd is uit de ketenen van de bourgeoisie. Veel meer dan A Night to Remember accentueert het de klassenindeling op het schip, waarbij de gegoede klasse er in typering aardig van langs krijgt. Ze eigenen zich weliswaar het recht toe al eersten gered te worden, maar uiteindelijk is de ramp met de Titanic ook wel als een symbool gezien van de sluipende ondergang van de adel.

Waar het analytische A Night to Remember de kijker met helicopterview boven de gebeurtenissen laat hangen, wordt deze in Titanic midden in de chaos gegooid. Gebrek aan veel informatie plaatst het de kijker in de schoenen van de passagiers, wat mede het succes van de rampscènes verklaart. A Night to Remember is hierin bijna onderkoeld. Soms werkt dat uitstekend, bijvoorbeeld in een scène waarin een archetype gentleman in serene rust zijn vrouw en kinderen in een reddingsboot manoeuvreert, wetende dat het de laatste keer geweest zal zijn dat ze elkaar zien. Ook de scène waarin het strijkkwartet op het dek blijft spelen komt minder effectbelust en daardoor indrukwekkender over dan de vergelijkbare scène in Titanic. Er zit aan die onderkoeldheid ook nadeel. Het is interessant te zien dat de elite in deze film zich nog als een elite gedraagt, een totaal verschil met Titanic, maar de relatieve ordentelijkheid waarmee alles verloopt maakt ook dat het primitieve vechten-voor-je-leven-gevoel dat in Titanic volop aanwezig is hier nooit echt aangewakkerd wordt.

En dat laatste onderstreept dat het drama meer schuilt in de grote wendingen en de betekenis van de ramp, waar in Titanic naar het drama van de individuen gezicht wordt. Onontbeerlijk zijn herkenbare personages, de nogal moderne Jack en Rose. Er kan niet zondermeer gesteld worden dat Titanic zonder die personages, hoe schematisch opgebouwd ze ook moge zijn, ook of zelfs beter, had gewerkt. Dat A Night to Remember wel werkt zonder duidelijke hoofdpersonages heeft meer te maken met de documentaire aanpak, waar in Titanic gekozen is het persoonlijke drama van dergelijke rampen naar voren te halen. Opvallende terzijde: Titanic bevat talloze scènes en quotes die rechtstreeks gekopieerd zijn uit A Night to Remember, overigens zonder dat het een claim op hetzelfde bronmateriaal doet.

Iets meer dan een jaar geleden gaf Christopher Nolan het projectorenlicht aan The Dark Knight. Het was een tijdje geleden dat Hollywood en de filmliefhebber zo in de ban kon raken van een bepaalde film. Toen rond die tijd James Cameron aankondigde na twaalf jaar afwezigheid aan het eind van 2009 terug te keren, begon ook langzaam die hype te rollen. De vertoning van de eerste trailer werd omgedoopt tot Avatar Day, maar werd met wilde kritieken ontvangen. Bij de tweede trailer zag men in dat dit best nog wel eens goed zou kunnen worden, waarna meer marketing druppeltjes iedereen leek te overtuigen. Toen kwamen de persvoorstellingen en de recensies en de uiteindelijk release. Wereldwijd werd Avatar visueel gehuldigd en verhaaltechnisch in de doofpot gestopt, hetgeen iedereen zijn vermoeden geruststelde. Maar weet Avatar met zijn trukendoos zijn narratief overbodig te maken, of blijven de stupide dialogen storen? Met z’n zessen besloten we onze IMAX 3D brilletjes uit de kast te halen en zelf te oordelen over Avatars kwaliteit of de afwezigheid ervan.

Avatar volgens Ricardo
De veertien jaar die Cameron er voor nodig had om Avatar af te maken en uit te brengen hebben voornamelijk in het teken gestaan van het ontwikkelen van de digitale animatie die nodig was om de Na’Vi zo menselijk mogelijk te maken. Voor een buitenaards ras dan. Dat wordt dan ook pijnlijk duidelijk door het eindresultaat: de omgevingen zijn door een ringetje te halen, zo scherp en natuurgetrouw, maar het plot blijkt de doodsteek van de film. Bordkartonnen karakters, een voorspelbaar verhaal, een vreselijk onsubtiele allegorie naar het lijden van de Indianen (en eigenlijk alle etnische minderheden) in de VS; het maakt het absoluut geen pretje om drie uur lang op een stoel stil te moeten zitten. Daar komt nog eens bij dat ik het hele 3D effect te weinig vond toevoegen; uiteindelijk liep ik met hoofdpijn de zaal uit, terwijl ik het verhaal niet intenser beleefde dan wanneer ik een 2D film zou kijken. Het helpt dan ook niet dat ik het zeer moeilijk vond om sympathie voor computer-geanimeerde personages te voelen. Ja, ze zien er heel natuurgetrouw uit, maar dat is juist het probleem. Het lijkt wel realiteit, maar het ís het niet. En dat stoort. Dat stoort de gehele film, zeker omdat de wezens nogal fantasieloos zijn afgeleid van dieren die hier bestaan. De knap-gemaakte CGI weet uiteindelijk niet te verbloemen dat Avatar verdomd weinig om het lijf heeft.

Avatar volgens Theodoor
Avatar heeft genoeg punten die niet werken: het verhaal is dun, de wendingen cliché en de karakters zijn in drie woorden samen te vatten. Verlamde vriendelijke marinier, blauwe spirituele krijgster, opvliegende eerlijke biologe, schurk met litteken, enzovoort. De vormgeving is kitsch en de film duurt te lang. Toch is Avatar voor mij één van de beste bioscoopervaringen van het afgelopen jaar. De kritiek die de film krijgt is terecht, maar Avatar is daarnaast ook een ouderwetse terugkeer van pulpfantasy in de bioscoop. James Cameron groeide, net als George Lucas, op met pulpmagazine’s als Amazing Stories, Beyond Infinity, Captain Future, Other Worlds en Planet Stories. Later ontstond het tijdschrift Metal Hurlant (beter bekend als Heavy Metal), waar onder andere klassieke illustrators en schrijvers als Moebius, Giger en filmmaker Alejandro Jodorowsky hun eerste stappen zetten in verhalen over andere planeten met rondborstige aliens, reuzenvogels, vliegende bergen en machtige krijgers. Op al deze verhalen grijpt Avatar terug, en brengt dat ouderwetse pulpgevoel op overtuigende wijze terug. Dit komt onder andere door de fantastisch CGI. Het is duidelijk dat ze uit de computer komen (het zijn immers reusachtige blauwe katachtigen), maar hun bewegingen zijn soepeler dan ooit tevoren. Ook de kitscherige flora en fauna wekken de indruk dat de planeet Pandora ook echt zou kunnen bestaan. Het is die combinatie van kitsch, pulp en fotorealistische computereffecten die voor mij de film genietbaar maakten en ik begrijp werkelijk niet waarom mensen Star Wars wel waarderen en Avatar niet.

Avatar volgens Fedor
Avatar is 90% special effects en 10% verhaal. Op papier zou deze verhouding niet mogen werken wanneer we kijken naar eerdere blockbusters van dit jaar zoals de domme Transformers 2 en de lege 2012. Toch is deze banale optelsom van een filmgeschiedenis aan simplistische melodrama’s en Disney-moraal vele malen interessanter. Dit komt vooral omdat hij intrigeert. Het eerste half uur kijk je je ogen uit door de vlijmscherpe special effects en de wonderlijke, avontuurlijke omgeving van de planeet Pandora. Evenals het hoofdpersonage Jake Sully (Sam Worthington) kom je als kijker namelijk letterlijk terecht in een nieuwe wereld en deel je zijn bevrijding van zijn lichamelijke handicap door het ‘Avatarlichaam’ dat hij aanneemt. Het begin van de film is hiermee op veel vlakken zeker het meest geslaagd te noemen, want na een tijdje wordt het steeds meer duidelijk dat, wanneer de visuele (3D-)effecten aangewend zijn, het verhaal steeds clichématiger wordt. Hier ligt het cruciale breekpunt: neem je het zoetsappige en voorspelbare karakter van Avatar voor lief of ga je je daaraan mateloos irriteren. Mijn ervaring en aanraden is daarom dat je enige emotionele binding (‘interest’) moet loslaten en puur moet genieten van ‘the ride’: de film is wederom een mooi voorbeeld van de moderne equivalent van een cinematografische achtbaanrit. De mate waarop Avatar je intrigeert, zal uiteindelijk dermate afhangen in hoeverre je van de kitsch kan genieten: dat kan op een oprechte visuele manier, al werkt hij waarschijnlijk beter op het (meta-)niveau van camp. En dat was Avatar voor mij: esthetische kitsch van de hoogste klasse; niet meer, maar ook niet minder.

Avatar volgens Kaj
“Fire bad. Tree pretty.” Met andere woorden: zoals al gezegd stelt het verhaal weinig voor en zijn de personages en de dialogen belachelijk, soms letterlijk en soms figuurlijk. Maar de plaatjes zijn wonderschoon. CGI heeft er nooit beter uitgezien. De wereld waar Cameron ons aan introduceert is prachtig om naar te kijken en nadat ik na zo’n 20-30 minuten eindelijk gewend was aan de 3D-beelden en over het kijkdoosgevoel was, werd ik dan echt in die wereld gezogen. Alles wat je ziet is levensecht, op misschien het vuur na (dat blijft toch moeilijk), van de personen tot de bomen tot de sciencefiction technologie. Daarom is het zo jammer dat de personages zo eenduidig zijn, het verhaal zo cliché en de dialogen zo stom: als je deze technologie tot je beschikking hebt, dan mag je er wel wat meer mee doen dan zo’n slap script verfilmen. De climax, ooit een van Camerons grootste troeven (denk aan Terminator, Aliens en Terminator 2, stuk voor stuk fantastische films met een geweldige derde akte) valt daardoor op zijn reet. Toch zou ik de film over niet al te lange tijd best nog eens willen zien, het zijn vooral de beelden die zijn blijven hangen en nu ik niets meer van het scenario, de personen en de teksten hoef te verwachten kan ik daar misschien nog meer van genieten. En daar kan ik beter niet al te lang mee wachten, want Avatar moet je simpelweg in de bios met een 3D-bril op je neus bekijken.

Avatar volgens Christiaan
Het is alsof James Cameron op basis van alle films uit zijn oeuvre een film heeft gemaakt; Avatar lijkt nog het meest op een mash-up tussen Titanic en The Terminator. Met wat vleugjes uit talloze clichématige films en een politieke correctheid die we goed kunnen rijmen met de klimaattop van dit moment, komen we tot het vreemde kitscherige geheel dat het is geworden.
Van een goed verhaal is nergens sprake en van originaliteit evenmin, dus het lijkt het recept voor de zoveelste niet-memorabele blockbuster, ware het niet dat het allemaal vooral een simpel excuus lijkt om mensen de visueel meest indrukwekkende, over the top, bioscoopervaring ooit te geven. Let wel, bioscoopervaring. Op een klein scherm blijft er wellicht weinig over van het spektakel dat het nu is, maar een overdonderend spektakel is het zeker.
Sprake van de verwachte revolutie lijkt er niet te zijn, maar het zal een voorbeeld vormen voor de vele 3D-films die vast en zeker het waarschijnlijke succes van Avatar gaan proberen te benaderen. Want wanneer een film elk willekeurig plantje op het scherm interessant weet te maken, dan kunnen we zeker spreken van een geslaagde film die het waard is om gezien te worden. Stel je niet in op het gaan zien van Dances with Wolves in space, maar op een zintuigen prikkelende ervaring, want dat is de film ondanks de criticasters absoluut waard.

Avatar volgens Bram
Eindelijk, CGI heeft zijn adolescentie bereikt. Inmiddels hebben we wel vastgesteld dat er visueel weinig aan de hand is met Avatar. Maar daar zit voor mij ook een groot knelpunt. James Cameron doet in elk shot zo ongelofelijk veel moeite de magie op de voorgrond te stellen, dat het zijn magie verliest. Daardoor merkte ik dat er wel verdomd weinig te beleven was op Pandora: ik kwam via de ene geforceerde ‘Ooooh’ bij de andere verplichte ‘Aaaah’, terwijl het verhaal over karakters met namen als Jake Sully en Sergeant Miles Quaritch op dezelfde manier voortsukkelde als een mengeling tussen FernGully en een willekeurige romcom. Ondertussen spookte er een beeld door mijn hoofd waarin Cameron handtekeningen zet onder deals over actiefiguren, televisie spin-offs en koelkastmagneten. Hij maakt een franchise, eentje die zo groot moet gaan worden als Star Wars en Star Trek bijelkaar. En het lijkt alsof hij dit de kijker wil force feeden terwijl je keuzeloos toekijkt hoe je ten ondergaat aan het Avatar-fenomeen. Alles is erop gebouwd en het verklaard zelfs de kritieken: dankzij de onuitgediepte karakters en het gruwelijk matige narratief kunnen toekomstige fanboys zich vergrijpen door hun fantasie te uiten in boeken en websites en fanfilms. Het enige nadeel zijnde dat George Lucas een universum creëerde en Cameron buiten zijn speelplaneetje weinig aandacht heeft besteed aan andere mogelijke verhaallijnen. Wat ik uiteindelijk zag was een fantasieloos hoopje computer effecten dat, buiten zijn visuele aspect, niets te vertellen had.

In het eerste deel van mijn reis langs de Terminator films, stuitte ik op het fenomeen blockbuster. Terminator 2 benoemde ik tot een van de beste, meest solide blockbusters allertijden. Daarnaast was Terminator 2 ook nog een bijzonder geslaagde sequel. Wanneer we twaalf jaar later opnieuw lekker gemaakt worden met een sequel, ging menig hart sneller kloppen.

James Cameron was echter niet meer van de partij, en dat is duidelijk merkbaar aan de wijze waarop de door Cameron zorgvuldig neergezette wereld stukje bij beetje naar de filistijnen wordt geholpen. Langzaam maar zeker worden in het derde en vierde deel uit de serie de personages de nek omgedraaid en het verhaal slechts opvulling. Een schaamteloze moord op een franchise.

Terminator 3: Rise of the Machines (2003)

Jonathan Mostow stond aan het roer van de film, een man zonder noemenswaardige titels op zijn cv – hoewel dat in het geval van Cameron ook niet het geval was ten tijde van The Terminator. De rol van de jongvolwassen John Connor, in het tweede deel nog gespeeld door Edward Furlong, wordt hier vervuld door Nick Stahl (Carnivale). Zijn rebelse karakter wordt om zeep geholpen, Nick Stahl speelt John Connor als allesbehalve de tough guy die het moet worden in de verdere verloop van het verhaal.

Opvallend aan de film is dat men nagenoeg dezelfde formule erop na houdt. Arnold Schwarzenegger is terug, de one-liners zitten er vrijwel allemaal in (hetzij soms iets anders geformuleerd), en de opbouw is gelijk aan de vorige delen. Dat wil zeggen, er wordt geopend met bliksemschichten, waarna de Terminator als een soort Adamsfiguur ten tonele komt.

So far so good, zou je zeggen, ware het niet dat er besloten is een vrouwelijke Terminator in het verhaal te schrijven, als tegenhanger van Schwarzenegger’s glansrol. Deze T-X, zoals het model heet, wordt gespeeld door Kristanna Loken, en ze is, ondanks haar stalen gelaat, nergens overtuigend als cybernetic organism. De keuze voor een vrouwelijke Terminator wordt nergens goed gefundeerd, waardoor het toch vooral begint de lijken op een tafereeltje a la Michael Bay, waarbij gehoopt wordt dat het testosteron flink opgewekt wordt. Wanneer de T-X in een van de meest tenenkrommende scenes haar borsten vergroot, ze kan haar mechanische lichaam immers veranderen van vorm, ter verleiding van een slachtoffer, wordt tevens duidelijk dat de kwaliteit van de humor ook een dieptepunt heeft bereikt.

De film leunt, nog meer dan de voorgaande delen, vooral op de actie. De achtervolgingen mogen er zeker zijn, hoewel deze nergens de adrenalinerushes benaderen uit de vorige delen, gezien van karakteropbouw geen sprake is. Dit gebrek aan feeling voor de personages draagt tevens niet bij aan het verhaal, dat sowieso matiger wordt uitgewerkt. Waar de eerste twee delen het fenomeen plothole kundig wisten te omzeilen, trapt Terminator 3 er midden in.

Uiteindelijk is Terminator 3 vooral een nutteloze herhalingsoefening van deel 2, zonder dat niveau ook maar te evenaren. Het slotstuk van de film, hetgeen al die tijd naar werd opgebouwd, stelt teleur, en daarmee graaft de film zijn eigen graf. Terminator 3 is vooral een overbodige film, die nooit de canonwaardige status van zijn voorgangers zal behalen. Slechts geschikt voor een avondje actie en herinneringen aan twee films die wel boven de gemiddelde actiefilm uitsteken.

Terminator Salvation (2009)

Onlangs ging er een nieuw deel uit de franchise in premiere, met opnieuw een matig regisseur aan het roer. Dit maal was het de beurt aan McG, en een regisseur die zich zo noemt, mag éigenlijk niet werken aan welke film dan ook. Met in mijn achterhoofd het afschuwelijke Charlie’s Angels bekeek ik Terminator Salvation, en de grote vraag na afloop was, wat dit in godsnaam nog met de franchise te doen heeft.

Terimator Salvation slaat werkelijk elke herinnering aan de eerdere films overboord, op de personages na. Nou ja, John Connor zit erin, en verder zijn er tientallen personages bijgeschreven, die allen direct na het zien van de film in de vergetelheid geraken. Het grootste gemis is Schwarzenegger, die op een CGI-verschijning van een luttele seconde na niet in de film verschijnt. De acteurs krijgen geen van allen hun personage van de grond, ook Christian Bale lukt het niet om met enige overtuiging zijn tekst op te dreunen.

De film speelt zich af na Judgement Day, en dat zou een goede kans kunnen zijn om mooie postapocalyptische landschappen af te leveren, maar niets is minder waar. Terminator Salvation heeft geen aandacht voor de vernietigde wereld en ook niet voor de karakters. Men begint en eindigt met een hoop spektakel, dat nergens nog doet denken aan de actie uit de eerdere films. De ambiance is geheel anders, de kenmerkende humor is gestaakt, en de welbekende one-liners worden uit verplichting halfzacht opgedreund.

Terminator Salvation maakt meer dan duidelijk dat blockbusters maken niet voor iedereen weg gelegd is. Het is een film die qua sfeer nog meer op Transformers lijkt, dan op de werkelijke Terminator. Het is een film die niet gemaakt had mogen worden. Zelden heb ik zo’n schaamteloze vertoning gezien, waar deel drie het mes op de keel van de Terminator zette, is dit toch wel de doodsteek. En dat is te hopen ook.

Tja, en de Terminator franchise, ‘You are terminated.’

Franchises. Blockbusters. Eindeloze remakes, sequels en prequels. Zo langzamerhand zouden we er toch zat van moeten worden, maar de geboekte winsten vertellen vaak andere verhalen. De afgelopen tijd zagen we Transformers 2 in de bioscopen verschijnen, een onwaarschijnlijk vervolg op een onwaarschijnlijk slechte film. Naast deze film probeerde men ook de oude successen van een andere franchise, The Terminator, weer op te rakelen.

James Cameron schopte het met deze franchise van de b-film richting de blockbuster, en maakte twee succesvolle films, die zowel door de massa als door de critici bejubeld werden. Cameron beheerst de kunst van de blockbuster dus blijkbaar beter dan pak ‘m beet Michael Bay, maar waarin vinden we dit verschil in films die beiden een (om met Bram Ruiter’s woorden te spreken) ‘Rrrrrwoap dzzzzzzz. Dum dum… dum dum… dumdumdumdumdumdu… BWOAAAAAAAM. Rrrrrrrr. Plierieliepliepleip. BWOAAAAAM. Dzzzruuuuwraaaap.’-plot genieten?

‘Zielige review, als dat uw manier is om proberen grappig te zijn… Gij zijt weer zo een van die mensen die een blockbuser gaat zien om dan weken te zagen over het ontbreken van een plot. Beperk u tot arthouse en schrijf geen filmreviews meer, ge zou er uzelf en vooral de anderen een groot plezier mee doen.’

Zo luidde de kritiek van gebruiker Jimmy op de genadeloze review van mede-recensent Bram Ruiter betreffende de laatste Transformers film. Wanneer je blockbusters afkraakt, krijg je vanzelfsprekend de velen die er plezier uit halen tegen je. Soortgelijke taferelen duiken vaker op; de recensent in kwestie komt onder vuur te liggen door de vinger op de zere plek te leggen bij welke blockbuster dan ook. De fout die hierbij gemaakt wordt, is dat het maken van een blockbuster zelf een vak apart is.

Blockbusters bevatten in negen uit tien gevallen onophoudelijke actie, toegankelijke humor en niet te veel psychologie. Nu kun je denken dat Michael Bay daar dan waarschijnlijk een ster in is, maar wat deze man mist is subtiliteit. Men wil van groot, groter, naar grootst, maar is daarbij geneigd te vergeten dat adempauzes ten goede doen aan de spanningsboog. Een van de weinige regisseurs die dit wat mij betreft ooit perfect onder de knie had, is James Cameron met zijn Terminators.

The Terminator (1984)

The Terminator werd geboren in het jaar dat we volgens George Orwell’s visie van 36 jaar daarvoor, in een redelijk zure wereld zouden leven. The Terminator kwam op zijn beurt met een verontrustende blik op de toekomst: er zou spoedig een Apocalyps volgen waar machines en robots zelfdenkend vermogen krijgen en deze gave ten nadele van de mensheid zullen gebruiken. De Dag des Oordeels, Judgment Day, zoals de Apocalyps in Cameron’s film heet, staat voor een nucleaire oorlog, waarbij de mensheid grotendeels uitgeroeid wordt, en John Connor – een soort van Jesus-figuur, waarmee hij overigens dezelfde initialen deelt – is uitverkoren om de overgebleven mensheid te redden van de om onduidelijke redenen mensverdelgende machines.

Het mogelijk interessante verhaal komt in The Terminator niet echt van de grond. Tijdreizen is een belangrijk onderdeel van de film, maar het blijft bij oppervlakkige theorietjes, wat dan wel weer handig is om eventuele plotholes te vermijden. Dit helpt echter niet mee om een geloofwaardig post-apocalyptisch visioen te realiseren. De flashforwords richting deze wereld zijn ook allesbehalve overtuigend, en diepgaande informatie wordt ons onthouden. De special effects maken de film welliswaar charmant op een knullige manier, maar hierdoor stijgt het eerste deel uit de cyclus nooit uit boven een b-film met sterallures.

Het grote pluspunt van de film is Arnold Schwarzenegger, iets wat je mij niet vaak zult horen zeggen. De man is hier echter bijzonder goed op zijn plaats, met stalen gezicht, een opgepompt lichaam en houterige bewegingen is hij bijzonder overtuigend als Terminator (iets wat in latere delen nogal eens de mist ingaat).

Wanneer Schwarzenegger achter Sarah Connor aan gaat, om een one night stand te voorkomen, lijkt de film nog het meest op een slasher. Onschuldigen (kinderen, vrouwen) vallen bij bosjes dood neer, en dat geeft de film een bepaalde flair en gedurfdheid. De jachtpartij van de Terminator doet denken aan John Carpenter’s Halloween en de vele films die daarop lijken. Huizen indringen en vervolgens genadeloos beginnen met afslachten, het lijkt de formule van een horrorfilm, niet een voor de gemiddelde zomerblockbuster. Dit is dan ook het sterkste punt in de film.

Het zal velen te doen zijn om de actiescenes, maar deze deden mij slechts zelden iets. De film weet de spanning goed te behouden, maar het is geen adrenalinerush, zoals het tweede deel dat is. Daarbij kwam de ontknoping mij voor als een gevalletje ‘geld is op, we doen het makkelijker’.

Terminator 2: Judgment Day (1991)

Wat dat betreft zijn we dus beter uit bij de update van deze film, Terminator 2: Judgment Day. Qua verhaal mag het dan een vervolg zijn, de uitwerking en opbouw is in grote gedeeltes gelijk aan de voorafgaande film, maar dan loopt alles net wat soepeler en verfijnder. Dé grote vooruitgang is te vinden in de special effects (gek genoeg is deze vooruitgang de doodsteek bij verdere delen in de franchise).

Paul Thomas Anderson schijnt ooit zijn filmschool na zeer korte tijd te hebben verlaten om de volgende gebeurtenis, ik citeer:

‘… This teacher said: ‘If anyone is here to write Terminator 2, just walk out, just get out of the door. And I thought, that’s just not a good way to start. What if I do wanna write Terminator 2? … Terminator 2 is a pretty awesome movie.’

Misschien is het citaat niet heel relevant, en het mag op velen overkomen als een soort van omgekeerd snobbisme, maar het laat wel goed zien dat de kloof tussen ‘serieuze’ arthouse en blockbusters groot is, terwijl we in beide gevallen spreken over de kunst van het filmen. Terminator 2 is in ieder geval niet zomaar een blockbuster, het is een van mijn favoriete popcornflicks, niet enkel om nostalgische redenen.

Als kind was het al een must-see, en ik ben slechts twee jaar ouder dan deze film, en nu heb ik hem onlangs, na lange tijd herkeken. Het viel me vooral op dat de film nog altijd staat als een huis. De actie is verbluffend, de twee Terminators angstaanjagend en de effecten nog steeds effectief. Maar waar de film vooral in uitblinkt is het geloofwaardig maken van een wereld waar de Apocalyps nadert, de angst voor machines. Het mens/machine thema wordt misschien niet zo sterk gebracht als in een willekeurige Cronenberg, maar de film zit goed in elkaar. Het verhaal van de eerste film wordt hier wel uitgediept, de flashforwards richting de postapocalyptische wereld worden sprekender en de film wordt zelfs op psychologisch vlak boeiender, al komt men niet van de koude grond af.

De actiescènes zijn redelijk trendsettend te noemen, de lange achtervolgingsscene uit de film staat nog altijd op mijn netvlies, en vele soortgelijke achtervolgingsscènes van hedendaagse films vallen er wat mij betreft bij in het niet. Cameron beheerst het tempo perfect, de spanningsboog is onophoudelijk, ook al is het soms wat vermoeiend dat de ‘slechterik’ maar niet het loodje legt.

Schwarzenegger is nu terug, ditmaal als de goodguy, en dient naast dat hij zorgt voor een hoop adrenalinekicks, ook voor een dosis humor, iets wat in de eerste film minder goed uit de verf kwam. De humor is wat kinderlijk, maar dankzij de afwisseling met keiharde actie werkt het perfect. De beroemde one-liners komen in de tweede film meer en beter aan bod, en hoewel ik er normaal gesproken een afkeer aan heb, werkt het hier perfect. Cameron plaatst dergelijke zaken in de juiste context, waardoor we serieuzere zaken daadwerkelijk serieus kunnen nemen, en kunnen lachen om een allesverslindende Terminator die ‘Hasta la vista, baby’ uitkraamt.

Terminator 2 is de film die eigenlijk het eerste deel had moeten zijn, dat voor mij vooral aanvoelde als een valse start van een franchise die om vooral technische redenen beter in 1991 had kunnen beginnen. Alleszins een verbetering, of plaatsvervanging, van The Terminator.

Cameron vond het na het tweede deel welletjes, en heeft duidelijk merkbaar niet al teveel invloed gehad op de twee delen die hierna nog volgden. In het tweede deel van dit stuk zag ik ingaan op de volgende twee, ronduit belachelijke, vervolgen in de Terminator-serie.