Collega-SI-er Kaj van Zoelen besteedde namens Filmtotaal in een zeer lezenswaardig artikel al aandacht aan de Amerikaanse cineast John Cassavetes, maar op Salon Indien was het nog stil omtrent het retrospectief dat door het land toert. Of toerde; onder het mom ‘beter laat dan nooit’ enige aandacht voor de laatste belangwekkende film van de vernieuwer van de Amerikaanse onafhankelijke cinema: Love Streams.

Hoe vernieuwend Cassavetes ook was, hoe dogmatisch zijn stijl soms ook oogt, nooit ontstaat het gevoel dat het breken van filmwetten enkel om het breken daarvan zijn doel was. Veeleer lijken zijn karakteristieke ideeën over hoe film gemaakt behoort te worden voort te vloeien uit hetgeen hij wil vertellen. Zoals dat van maar weinig regisseurs met recht gesteld kan worden, is Cassavetes een regisseur die menselijk gedrag van ogenschijnlijk gewone mensen in gewone situaties tot in detail onderzoekt. Daar kan de man niet genoeg om geroemd worden, maar dat is niet voldoende. Cassavetes is bijna zo provocatief en stellig als iemand als Lars von Trier, zodat je er als kijker bijna niet onderuitkomt hier stelling voor of tegen in te nemen.

Dit ondervond ik bij geen film uit zijn oeuvre zo sterk als bij Love Streams. ‘Love streams’ is de stelling die betrokken wordt, uitgesproken door Sarah Lawson (Gena Rowlands), een labiele, bij het moment levende vrouw die net een echtscheiding te verwerken heeft gekregen. De wijze waarop zij de stelling opvat lijkt het haast een wijsheid uit een spirituele glossy, enkel focussend op de liefde die zich onherroepelijk wel weer zal aandienen. Maar in Love Streams zien we vooral de momenten dat de stroom gestokt is, dat de personages hulpeloos grijpen naar iets dat er niet (meer) is. Heeft de psychiater die Sarah van repliek dient dan toch gelijk en is liefde iets wat er wel of niet is, punt uit?

In Love Streams kan ik weinig anders zien dan een pijnlijk portret van de verkeerde mensen die de verkeerde verwachtingen van elkaar en zichzelf hebben; het verkeerde bij elkaar zoeken. Personages als Robert Harmon (Cassavetes zelf) en Sarah Lawson lijden aan kwalen waar Cassaveteskarakters vaker aan lijden, dat is kortzichtigheid (om niet te zeggen egocentriciteit) en dat is het ontberen van het vermogen tot aanpassing van zichzelf. Met deze twee elementen is het drama dat zich in Love Streams ontvouwt grofweg geschetst en is elke hoop op wat voor vorm van liefde dan ook (Robert en Sarah zijn broer en zus, maar we zien meer gelijksoortige situaties die binnen deze thematiek vallen) ijdel.

Een tegelijkertijd komische en tragische scène die dit illustreert is een poging van Sarah haar broer op te monteren door hem ‘enkele’ dieren cadeau te doen. Wat voor de kijker duidelijk is, dat dit alle perken te buiten gaat, is dat voor Sarah niet. Dat Robert hier niet mee weet om te gaan verrast evenmin, en wanneer de aftiteling start weet je dat de episodes zoals we die de gehele film gezien hebben, zich onveranderlijk zullen blijven herhalen. Sarah’s simpele idee van wat liefdevol is in genoemde scène roept dan ook geenszins ontroering op, eerder het tegengestelde. Het valt lastig empathie op te brengen voor personages die noch interesse voor elkaar opbrengen, noch elkaar weten aan te voelen en daar naar te handelen. Tragisch wat er gebeurt, dat zeker, maar ik wou dat ik kon zeggen dat ik op een beter lot voor deze egocentrische, koppige figuren hoopte. Liefde stroomt, maar niet voor niets.

Zodoende beleefde ik Love Streams als een wrange, pessimistische observatie en ook niet meer dan dat. Waar een vervolgstap dan in de lijn der verwachtingen ligt, en de meeste filmmakers hun film na het schetsen van het probleem inderdaad verder uitwerken, doet Cassavetes dat bewust niet, ook niet in andere films. Het is dit observerende waar Cassavetes groots in is (bijna alle episodes in Love Streams zijn de moeite waard), maar het is toch ook het element dat ik in zijn films mis. Maar ik haast me te zeggen dat het de diversiteit van de cinema natuurlijk ten goede komt en Love Streams zonder meer een unieke film is.