John Landis is nu niet meteen de eerste naam waaraan men denkt bij het woord “auteur”. Zijn visuele stijl bestaat, met enkele uitzonderingen, uit simpele statische camera en shot-reverseshot-montage, die niet veel verschilt van een sitcom. Toch is John Landis een belangrijk filmmaker omdat hij een bepaald genre heeft gepioneerd. John Landis is de koning van Amerikaanse komedie, missers daargelaten.

Zijn oeuvre begon John Landis met een idiote monsterspoof met een toepasselijke titel Schlock. Een film die in zijn idioterie een voorloper is van Kentucky Fried Movie, de kroonstuk van de Amerikaanse sketche-comedy. Deze film maakte hij samen met de gebroeders Zucker, die later bekend werden door Airplane, en helaas Scary Movie 3. Tevens stond John Landis aan de wieg van de fratcomedy met Animal House en was hij vroeg erbij in de trend van de horrorkomedie met An American Werewolf in London . Ook maakte hij van Eddie Murphy een ster met Coming to America en Trading Places. En laten we voor de goede orde ook de klassieker The Blues Brothers niet vergeten. Een aardig oeuvre voor een regisseur zonder een, op het eerste oog tenminste, eigen handtekening.

Dit is echter maar gedeeltelijk waar. John Landis onderscheid zich van andere regisseurs niet door stijl maar door komedie. Een typische John Landis-film bevat vaak een personage dat zich door misverstanden in een situatie begeeft die groter is dan hemzelf en zich vervolgens daar doorheen moet slaan. John Landis zijn films lenen dan ook flink bij kluchten en slapstick, maar kenmerken zich vooral door de perfecte komische timing. Een film als The Blues Brothers bevat dit basisgegeven van klunzige helden die zich door misverstanden heenslaan (met als hoogtepunt de Country Bar) maar ook Spies Like Us kent een dergelijke aanpak verwikkeld in een satire op de koude oorlog.

Later in zijn loopbaan zou Landis flop na flop afleveren, maar voor twee van die films wil ik toch nog een pleidooi houden, omdat ze John Landis handelsmerk perfect belichamen. Vrees niet, het debacle van Beverly Hills Cop 3 en Blues Brothers 2000 zal ik niet goedpraten. Wel ben ik van de overtuiging dat Oscar en The Stupids, hoewel beiden niet heel erg sterke films, niet het pak slaag verdienen dat ze krijgen.

Oscar is een verfilming van een bekende klucht waarin een maffiabaas besluit het rechte pad op te gaan. Zijn eerste dag als eerlijk mens wordt bemoeilijkt door politie die hem in de gaten houd, een accountant die met zijn dochter wil trouwen en zijn geld steelt, het liefje van de accountant die heeft gedaan alsof zij de dochter van de maffiabaas is, de echte dochter van de maffiabaas die denkt dat haar vader achter een affaire is gekomen, enzovoort, enzovoort. Het is een opeenvolging van persoonsverwikkelingen en misverstanden, leuker gemaakt door een zowaar komische Sylvester Stallone. Het enige probleem van de film is dat door alle plotwendingen en verwikkelingen de personages verworden tot pionnen, maar dat gebeurt vaker in komedie. Een vrij aardige film.

The Stupids is een film die precies biedt wat de titel zegt, ongelooflijk domme humor, en daarom verbaast het me dat de film zo gekraakt is. Het zou hetzelfde zijn als klagen dat Titty Sluts 44: Girls Go Wild teveel geneuk bevat. Daarnaast is het domme humor van het kaliber originele domme humor en niet van het kaliber Date Movie-domme humor. De belachelijk domme hoofdpersonen, het gezinnetje Stupid, ontdekt een militair complot doordat ze onderzoek doen naar hun (door de vuilnisophaaldienst) gestolen afval. Dat kaliber. Onzinnig, maar leuk gevonden. De film duurt te lang, ja, maar het is wel het summum van John Landis misverstanden-fetish, aangezien alles in de wereld verkeerd begrepen wordt door The Stupids.

Naast het misverstandenhandelsmerk heeft John Landis ook een handje van het casten van mederegisseurs, waardoor het zelfs in zijn slechte films cameospotten wordt. In zijn films figureerden onder andere: Atom Egoyan, David Cronenberg, Robert Wise, Costa-Gavras, Joe Dante, Peter Medak, John Singleton, Ray Harryhausen, George Lucas, Terry Gilliam, Jim Henson, Jonathan Demme, Frank Oz, Joel Coen, Roger Vadim, Michael Apted, Larry Cohen, Sam Raimi en John Landis. Daarnaast uit John Landis zijn filmliefde ook doormiddel van ouderwetse filmclips die hij door zijn oeuvre heen op beeldschermen op laat duiken. Ook leuke trivia binnen John Landis z’n films is een verwijzing naar een nooit voltooide film van zijn hand. Door al zijn films duiken posters en aankondigen op van de film See You Next Wednesday. Inmiddels is See You Next Wednesday zon klassieker binnen de popcultuur geworden dat ook andere regisseurs deze film in hun film laten opduiken (bijv. in Hellboy 2). John Landis is een pioneer van de komedie, met zijn eigen fetishes, filmliefde en trivia, en een simpele visuele stijl. Zijn gevoel voor timing maakt uiteindelijk de films. Zoals het een goede komediant betaamt.

Het is een productie die al veel voeten in de aarde had toen men nog maar bezig was met de pre-productie: een film gebaseerd op de roemruchte serie The Twilight Zone, met achter de schermen vier diverse, maar immens getalenteerde regisseurs. Het is een productie die altijd de geschiedenis in zal gaan als “die-met-dat-helikopter-ongeluk”, maar ook zonder die zwarte bladzij in de filmgeschiedenis is Twilight Zone: The Movie een film met een bepaalde reputatie. Al is het alleen maar vanwege de proloog.

In de jaren 60 was The Twilight Zone een ware happening. Een anthology tvserie, waarbij elke week een ander verhaal verteld werd, met andere personages. Het is een serie die voor eeuwig zijn stempel zou drukken op high-concept science fiction. De formule was simpel: elke aflevering bevond zich in een schemergebied tussen realiteit en fantasie, waarbij een verhaal verteld werd van een gewone man (of wanneer men een moraal in het verhaal stopte een aristocraat), die terechtkwam in een ongewone situatie, waarbij de regels zoals die in de realiteit gelden eventjes wegvallen. In de allereerste aflevering van de tv-serie uit de jaren 60 wordt een man wakker en komt er achter dat er opeens geen enkel ander mens meer is op aarde, in een aflevering uit de jaren 80-versie van The Twilight Zone verandert de engelse taal zonder dat het hoofdpersonage mee-evolueert (wat Schizopolis-achtige taferelen oplevert: Mellow Rubarb Turbine. Nose Army…). Elk van deze verhalen eindigt met een twist, waarbij of de oorzaak bekend wordt, of de hoofdpersoon voor eeuwig gedoemd is, of het hoofdpersonage vanaf de start dood blijkt te zijn, of… etc. etc. Talloze high-concept films zijn schatplichtig aan The Twilight Zone (voor wie bij de vorige zin moest denken aan The Sixth Sense, juist), en het is dan ook verbazingwekkend dat er niet eerder een anthology-film verscheen, maar het ruim 20 jaar duurde.

Deze film werd geregisseerd door John Landis, Steven Spielberg, Joe Dante en George Miller, die vrijwel allemaal hun script baseerde op een oudere Twilight Zone-aflevering. De proloog is van de handen van John Landis, en heeft menig Amerikaanse tiener hevig getraumatiseerd: “wanna see something reeeeaaallly scary?”. Nadat de boeman uit het doosje ontsnapt is mag John Landis ook het eerste verhaal regisseren. Deze vertelt over een racistische man, gespeeld door Vic Morrow, die terechtkomt in respectievelijk Nazi-frankrijk, een vergadering van de Klu-Klux-Klan in de jaren twintig en de vietnamoorlog, en onder vuur komt te liggen van de plaatselijke bevolking, die hem aanzien voor jood, afro-amerikaan of Vietcong. Tijdens het opnemen van een helikopterstunt kwam Vic Morrow samen met twee Vietnamese kinderen terecht in de rotorbladen van de helikopter. De dood van deze drie acteurs zorgde voor een uitgebreide rechtzaak, waarbij John Landis werd vrijgesproken. Het drukt een zwaar stempel op zijn segment, die in zijn conclusie een morbide nasmaak krijgt.

Het tweede segment is van Steven Spielberg, die zijn stokpaardjes weer welig laat ronddraven. Het speelt zich af in een bejaardentehuis wat belandt in “de Twilight Zone van clichès”. Een werkelijk tenenkrommende versie van Peter Pan, waarbij schattige bejaarden met hulp van een “magical Negro” (een vreselijk Amerikaans clichè, waarvan vooral Frank Darabont, Stephen King en Spielberg een handje hebben) weer veranderen in kinderen, en zo de waarde van het leven leren doorheben, en vioolmuziek, slowmotion, jank, jank, barsten van tandglazuur. Het is een vreemde eend in de bijt van deze film, die zich verder vooral kenmerkt door cynische humor en anarchistische trekjes, zoals de proloog en het volgende segment laten blijken.

Het volgende segment is namelijk van ’s werelds meest amusante regisseur: Joe Dante. Het is een samenvatting van al Dante’s obsessies, waarbij cartoongeweld, morbide kinderfantasieën, horror, humor, en heel veel postmoderne tv-verwijzingen samenkomen. Het verhaal vertelt over een kind wat de wereld naar zijn hand kan zetten en zijn “familie” confronteert met de meest bizarre krochten van zijn geest. Later geparodieerd in The Simpsons Treehouse of Horror (dat sowieso Twilight Zone redux is), en Joe Dante maakt inderdaad lustig gebruik van cartoongeweld. Meest memorabel zijn de op Duits-expressionistisch gebaseerde vormgeving, het monsterlijke konijn wat uit de hoed tevoorschijn komt, en de mondloze zus. Het is horror bekeken door de ogen van een pulp-liefhebbend kind.

Ook George Miller’s segment is schatplichtig aan horror, en het is naast de proloog de meest spannende van de film. De markante John Lithgow speelt overtuigend een inzittende van een vliegtuig die te kampen heeft met een hevige combinatie van een paniekaanval, vliegangst, luchtmisselijkheid en een monster op de vliegtuigvleugel. Hij probeert de inzittenden en de stewards er van overtuigen dat het geen waanzin is, maar deze heeft al lang en breed genoeg van de kuren van onze protagonist. Het gegeven van een onbegrepen man, in een claustrofobische en levensbedreigende situatie wordt ten volle uitgebuit, en de film eindigt dan ook in een flinke adrenalinerush.

Zoals in vrijwel elke segmentfilm is er een rotte appel die het voor de rest verpest, en John Landis’ en Spielbergs segment verbleken bij het sardonische plezier van Miller en Dante die de kijker door de mangel halen. Het zijn briljant vormgegeven achtbaanritten, met enkele scherpe bochten, en flinke hobbels, die de kijker alert houden. Deze twee segmenten zijn de regisseurs op de toppen van hun kunnen. De film was helaas te weinig succesvol om een vervolg te garanderen. Gelukkig zijn er nog genoeg highconceptfilms die blijven stelen bij de meest baanbrekende scifi-serie aller tijden. Dit jaar nog kunnen we genieten van Richard Kelly’s The Box, gebaseerd op de jaren 80 Twilight Zone-aflevering Button Button, die destijds geschreven werd door culticoon Richard Matheson.

Er zijn niet zo veel goede horrorfilms te vinden met weerwolven. Dat is niet verassend, aangezien het concept van een man die in een beest veranderd vrij grotesk is. Je kan dit concept gebruiken om te gooien met platitudes over “het beest in iedereen”, maar dat maakt de film nog niet spannender. Het blijven toch altijd films over overbeharing. John Landis heeft goed beseft dat het uiterst moeilijk een goede serieuze weerwolvenfilm te maken, en dat doet hij dan ook niet. An American Werewolf in London is cheesy, over the top, hilarisch, maar bij vlagen ook best spannend.

“John Landis – the director of Animal House brings you a different kind of animal”. Nadat Landis naam had gemaakt met Animal House, een klassieke komedie, kreeg hij de kans deze film te regisseren. De humor is zeker aanwezig, en de film is lekker grotesk, maar om de film af te doen als slechts een komedie zou zonde zijn. An American Werewolf in London mag dan wel niet erg eng zijn, hij reanimeert het genre van de monsterfilm. De vroegere Universal-monsterfilms bevatten altijd een aantal elementen: ze voelen als een achtbaanrit, bevatten meestal een liefdesgeschiedenis (vaak tussen de “woman in danger” en het monster), het hoofdpersonage is meestal het duistere monster, maar deze heeft sympathieke kanten. De spanning is meer avontuurlijk dan bloedstollend. Al deze elementen zijn sterk aanwezig in The Wolf Man, en An American Werewolf in London kan dan ook als een update gelezen worden van deze klassieker.

David en Jack zijn op vakantie in Engeland, waar ze beiden in aanraking komen met een wolf. David overleeft het ongeval, maar Jack overlijdt ter plekke. In het ziekenhuis raakt David in een relatie met Zuster Alex, bij wie hij tijdelijk onderdak vind. Maar dan komt Jack in David’s dromen terug als een zombie die hem waarschuwt dat David hoogstwaarschijnlijk een weerwolf is. Een vrij basisch plot, wat door John Landis vooral gebruikt word om uit te bouwen op de oeroude mythe van de zogenaamde Lycanthroop. De weerwolf dus. Nieuw toegevoegd is het feit dat de slachtoffers van een weerwolf blijven ronddolen als levende doden. Dit levert leuke een-tweetjes op tussen David en zombie-Jack. Daarnaast bevat de film Nazi-weerwolven. Dit is in een uiterst effectieve nachtmerrie, een terugkerend fenomeen in de film, aangezien David zich steeds vaker in een staat van wakker dromen bevind.

De film is, net als The Wolf Man, dus erg gecentreerd op het weerwolfkarakter. Het verschil in An American Werewolf in London is echter dat de film vooral gericht is op hoe David omgaat met zijn situatie dan met de weerwolf zelf. Afgezien van de klassieke transformatiescène, ontworpen door make-up-heilige Rick Baker, is de weerwolf zelfs nauwelijks in beeld, en zijn de moorden die de weerwolf op zijn geweten heeft vooral buiten beeld te zien. De gore gaat vooral zitten in de zombieachtige staat van de slachtoffers. De film speelt dus met genre-conventies door ze allemaal net iets anders aan te pakken, en dus eigenlijk terug te gaan naar de basis. An American Werewolf in London kan vooral gezien worden als een heerlijk idiote en komische karakterschets. Waarbij het karakter toevallig een weerwolf is, dat wel.