Het was voor het eerst dat ik, voordat het programma überhaupt online ging, precies wist wat ik wilde gaan zien. Het IFFR comité was enkele weken ervoor al begonnen met het druppelen van informatie en gulzig hing ik onder hun kraan. Daarbij werd ik dankzij het notitieblokje van The Auteurs bijpraat over eventuele films die nog zouden worden aangekondigd. Weinig verassing dus, hoewel de afwezigheid van een Lawlor/Molloy film (alwaar ik twee jaar geleden de briljante short Joy van zag) en Picture Start (een documentaire van cinematograaf Christopher Doyle die bestaat uit beelden die voor en na een desbetreffende scène uit talloze films werden opgenomen) toch wel enigszins moest betreuren. Niettemin leek mijn derde keer het hoogtepunt te worden, totdat ik mijn portemonnee verloor en gedoemd was met enkel Kruidvat-kaartjes in het weekend voor vier films op en neer te reizen. De eerste helft werd getekend door Content en Independencia, twee totaal tegenover gestelde films die je ook nergens anders verwacht te zien.

Dertig jaar geleden maakte Chris Petit Radio On, dat nu wordt beschouwd als een klassieker in het genre van de roadmovie. Zijn nieuwste film Content is een ambiënte 21e-eeuwse roadmovie, een associatief filmessay dat eerder is gebaseerd op de trance-achtige toestand van autorijden dan op de lineaire ontwikkeling van de weg van begin naar eind.

Ambiënte, roadmovie, trance-achtige toestand van autorijden, een suggestie dat we te maken hebben met een non-lineaire film, het klonk allemaal geweldig. Daarbij verzegelde de afbeelding boven de beschrijving mijn lot, ik moest en zou deze film moeten zien. Het enige woordje waarmee ik in de knoop lag en vreemd genoeg meteen na het lezen was vergeten bleek ‘filmessay’. Het is precies wat je denkt dat het is: een essay ondersteund door filmbeelden. Ik maakte twee jaar geleden kennis met het genre via Godard’s ongrijpbare Notre Musique, waarna ik mezelf worstelde door Chris Marker’s Sans Soleil en vorig jaar rond deze tijd het intrigerende Of Time And The City aanschouwde, een zeer persoonlijke vertelling van regisseur Terence Davies’ jeugd.
Maar het woord bleef niet hangen bij Contents beschrijving. Dus nadat het licht werd gedimd en ik vol jolijt me eindelijk weer in het slecht gezetelde Cinerama bevond zag ik hoe een klein jongentje op ambiënte muziek door een woestijn rende. In slow motion. Een prachtig beeld om de film mee te openen. De muziek verdween, een stem doemde op, waarna een credit sequentie volgde en ik hoopte een soort narratief te krijgen van de man, zijn scheiding en het jongentje dat zijn zoontje bleek te zijn.

Nee. Zeven en zeventig minuten lang luisterde ik naar de stem van een vermoeide oude man die op een cynische wijze de nieuwe media aanpakte, prees en afzeek. We zien schokkerige YouTube filmpjes, wat Apple programma’s en ontelbaar veel wegen, waar de man van de stem en zijn zoontje overheen rijden. Na een half uur verwachtte, nee, hoopte ik op een einde, erachter komend dat ik nog ruim drie kwartier moest blijven zitten. Ten tijde van “I Google, therefore I am. You YouTube, therfore you are” had ik de moed opgegeven nog iets positiefs over de film te willen zeggen.
Het gros van zijn woorden waren pretentieuze non-argumenten van iemand die te lang in een quasi-filosofische nieuwe media studie is blijven hangen. Ondertussen probeert hij iets van symboliek met zijn semi-electronische-glitch-muziek, dat her en der wat wegheeft van een levensmoede AGF, en zijn de observaties over relaties en liefde in die YouTube filmpjes niet om binnen te houden. Een geinig detail: op zondag sprak ik kort met Jordi Wijnalda die mij wist te vertellen dat de volledige zaal was leeggelopen tijdens een persvoorstelling van dezelfde film.

In een woord? Vermoeiend.

Knappe en ingenieuze film die de stijl van de vroege Filippijnse cinema imiteert: in de studio gedraaid met geschilderde decors als achtergrond, in zwart-wit en lekker melodramatisch. Uitstekend geschikt voor het verhaal van de Amerikaanse bezetting van de Filippijnen, begin twintigste eeuw.

Mijn beweegreden was echter dit keer niet de bovenstaande afbeelding en beschrijving, maar de naam achter de film. Afgelopen jaar had de destijds 24 jaar oude, Filippijnse Raya Martin mij verrast met Now Showing, een viereneenhalf uur durend meesterwerk over het opgroeien van een jong meisje en een filmmaker. Ik benoemde het epos mijn favoriete film van 2009.
Inmiddels is Raya Martin 25 jaar oud en vertoond overal vol trots zijn interpretatie op het verloren archief van de Filippijnse cinema. Immers, de meeste films zijn ten tijde van de Amerikaanse bezetting gesneuveld en zodoende mist het land een rijk gevulde visuele geschiedenis. Martin besloot dus de touwtjes zelf in handen te nemen en Independencia te maken.

De haast plotloze film verteld wat over een moeder en een zoon die de jungle invluchten, waarna moeder sterft en het narratief voortborduurt op de zoon, zijn vrouw en zijn jonge kind. Maar wederom is het niet dit aspect dat de meeste aandacht opeist. Als eerste is daar de imitatie jungle, een orgie van kunststof bladeren, plastic takjes en piepschuimen bomen. Regelmatig wordt de actie onderbroken door een blik in de jungle. De bladeren bewegen in een briesje, het gehoor wordt gevuld met krekels en geritsel, maar het blijft een artificiële jungle, waarvan het geschilderde uitzicht niet overeenkomt met het perspectief van de decor stukken. Ondertussen kraakt en ruist de film van een jewelste en moet er bij de overgang naar een andere scène even worden overgeschakeld op een ander geluidsfragment, dat met nog meer gekraak en geruis wordt voltooid. De krakkemikkige kwaliteit van de imitatie is echter zo briljant doordacht, dat het werkelijkheid wordt. En die artificiële werkelijkheid heeft een paradoxale kracht, waar ik als kijker volledig in werd meegesleept. Alles wijst op een film die gemaakt werd in een tijd toen film zijn technische adolescentie had bereikt.

Dat het narratief op een trage manier wordt uitgevouwen is ook een product van de imitatie. Kijk voor de grap eens naar de snelheid van Tokyo Monatagari en Ikiru, beide prachtige films die zichzelf vreselijk traag voortbewegen. Het is allemaal onderdeel van het tijdsbeeld.
Niettemin schiet de film wel flink tekort op de inhoud van dit narratief. De kruipende bewegingen zijn dan voor lief te nemen, maar buiten de faux jungle en een ongelofelijk grappig intermezzo waarin een jong ventje wordt neergeschoten door een Amerikaan is er bijzonder weinig te beleven. Martin stelt zijn publiek echt hard op de proef door minutenlang geen ontwikkeling te tonen zonder ook maar een uitzicht op überhaupt een ontwikkeling. Af en toe vindt er daadwerkelijk wat plaats, maar ook dat is niet onderhoudend genoeg om de kijker zo lang te laten zitten. De 77 minuten die de film dan duurt voelen daardoor wel heel erg lang.

In een woord? Vakmanschap.

Vrijdag versla ik de andere helft van mijn minuscule IFFR avontuur.

Mijn linkerhand bedekt mijn ogen terwijl mijn rechter de wekkerfunctie van mijn telefoon uitdrukt. Ik coördineer mijzelf door de kamer rond te kijken en merk dat ik thuis ben daarmee twee en een half uur van Rotterdam ben verwijderd. Dan herinner ik mijn programma, waarna ik besluit nog eventjes vijf minuten te liggen. Hoewel er vandaag slechts twee films op de planning stonden vermoedde ik dat het een enorm zware dag zou worden, want naast Danny Boyle’s Indiaspektakel had ik ervoor gekozen om een 280 minuten durende film uit de Filippijnen te bekijken. Tevens was dit de voorloper van Next Attraction, een film die de dag ervoor zo ongelofelijk was tegengevallen. Rustig praatte ik mezelf de moed terug in mijn benen en besloot na tien minuten de dekens van me af te gooien.

Ongeveer vier uur en twee cappuccino’s later begaf ik mezelf naar de zaal waarover niemand echt te spreken was. Matige stoelen, geluid vanuit de keuken, klein scherm, allerlei factoren die mij het ergste deden vrezen voor de beleving van een film die meer dan vier uur duurde. Eenmaal gezeteld in één van die matige stoelen liep een kleine Filippijnse vrouw naar voren en gaf een korte introductie. Daarbij was ze verrast door de opkomst (we waren met z’n tienen) en zei ze dat het onze tijd volledig waard zou zijn. Ditzelfde had ze ook bij de aanvang van Next Attraction geopperd, dus wederom werden mijn verwachtingen omlaag geschroefd tot het bijna niet meer mogelijk was. Ze liep weg, de deur ging dicht en de eerste betamax tape van drie kwartier werd in de speler gedrukt.

Eigenlijk weet ik nog steeds niet wat regisseur Raya Martin probeerde te zeggen en kan ik ook niet goed bepalen of het nodig was het geheel vijf uur te laten duren. Toch slaagt Martin erin een heel bijzondere film te creëren, waarin hij doormiddel van drie verschillende media een soort coming of age verhaal verteld, waarin zowel de kijker wordt blootgesteld aan de opkomst van filmliefhebberij als het ervaren van de wereld van een klein meisje dat uiteindelijk volwassen wordt en besluit haar huidige omgeving te ontsnappen.

De eerste twee uur van de film beslaat de jeugdjaren van Rita, ze is ongeveer 11 als de Martin ons aan haar introduceert. Ze springt op bed, zingt liedjes, speelt met vriendjes op straat, blijft laat op, maakt haar huiswerk, praat met haar moeder en tante, geeft een verjaardagsfeestje en voelt zich eigenlijk altijd een beetje buitengesloten. Dit alles is opgenomen met een authentieke VHS camera waarmee Martin haar in een bepaald tijdsbeeld plaatst. Naast de groezelige charme is Martin ook niet bang voor de conventies van Home Videos, waarin de amateur videograaf altijd net iets te lang hetzelfde onderwerp filmt en geen verstand heeft van cameravoering. Hoewel de cinematograaf bij tijden laat doorschemeren een ervaren observator te zijn, blijven alle beelden zo authentiek dat ik pas na de film erachter kwam dat alles in scène was gezet.

Wederom gaat het beeld op zwart en volgt een twintig minuten durende stilte, ondersteund door de eerste Filippijnse film. Of dit nu daadwerkelijk zo is valt te betwijfelen, maar het voegt tegen alle verwachtingen iets bijzonders toe aan de ervaring van het geheel. Het geeft vorm aan de speculaties die ik eerder had en dadelijk op zal terugkomen.
Dan volgt het op één na laatste gedeelte, dat wederom twee uur duurt. We worden geherintroduceerd tot Rita, een inmiddels prachtige volwassen vrouw die lijkt vast te zitten in een wereld waar ze zich nog steeds niet thuis voelt. We raken met haar verdwaald op een kerkhof, zien hoe ze tegenwoordig woont en leven samen met haar het leven dat ze leidt. Ze is zichzelf verloren in de leegte van haar omgeving en zowel haar vriendinnen als haar vriendje nemen geen moeite te kijken wie ze is en haar uit deze situatie te helpen. Doordat dit gedeelte is opgenomen op digital video en de cinematografie ook een duidelijke vooruitgang toont is de aanname dat dit dezelfde Rita is makkelijker. Er wordt nooit echt iets concreet, de hele film vergt veel van de kijker en zijn mogelijkheid om bepaalde situaties en gedeeltes in te schatten, maar doordat veel scènes ellenlang duren is dat een minder lastige opgave.

Dan eindigt de film met 35mm beelden, waarin we voor het eerst de Filippijnen en Rita in het daglicht zien. De rust in haar omgeving verraad het vroege tijdstip dat ze vertrekt en haar koffer zegt ons dat ze besloten heeft langer weg te blijven dan een dagje uit. Ze is vastbesloten. Toch, wanneer ze eindelijk in de bus zit, rolt een traan over haar wang. Wanneer dan een semivrolijk liedje begint te spelen merk ik dat ik samen met haar, gevuld door nostalgie, terug kijk op haar verleden. Doordat regisseur Raya Martin alle tijd geeft om te wennen aan bepaalde situaties en door deze langgerekte scènes een duidelijk beeld geeft van wie zij is, vormen de scènes zich om tot eigen herinneringen. Waar ik aan het begin angstig was voor de lange duur, snapte ik na afloop hoe ingenieus de film in elkaar zat.

Zoals gezegd heeft elk segment een eigen medium. Hoewel dit perfect meehelpt met de vooruitgang van de tijd zonder dat dit direct in beeld wordt gezegd en geschreven, is er ook een cineastische verklaring. Now Showing vertelt niet alleen het verhaal van Rita, maar het is ook een autobiografische film over Raya’s leven als aspirant filmmaker. Beginnend met zijn ouders VHS camcorder leert hij te kijken door het oog van de cinematograaf. In het eerste segment onderbreekt Raya af en toe het verhaal met een grappig stop motion filmpje, bestaand uit speelgoed en achtergrond geluid. Daarbij experimenteert hij er op los met zowel beeld (een terugkomend shot is dat van felle autolampen) en geluid (op het moment dat de familie met een verjaardagstaart wil inzetten knipt hij de zang weg), waardoor hij aantoont al van jongs af aan geïnteresseerd te zijn in cinema. Hij laat ook vooruitgang in observatie zien, doordat elke scène steeds meer betekenisvoller wordt.

Dan ontgroeit hij zijn camcorder jeugd en raakt geïnteresseerd in cinema, wat de vertoning van de oude film verklaard. Het is een redelijk zware en experimentele film en kan dus worden gezien als hoogtepunt in zijn filmliefhebberij. Vanaf hier pakt hij een eigen cameraatje en begint zijn leeftijdsgenoten te volgen. De beelden zijn strakker, beter georganiseerd en alle shots zijn meteen van een duidelijk belang voor het geheel.
Het einde, waarin Raya op film schiet, kan worden gezien als zijn debuut of afstudeerproject, waarin het bijna een cliché is dat de regisseur teruggrijpt op zijn jeugd, of iets van vroeger dat hij eindelijk afmaakt. Elk shot is gestileerd, enkele experimentele uitjes zijn te herkennen uit zijn ‘oude filmpjes’ en daarbij laat hij zien een bepaalde stijl te hebben ontwikkeld. Een stijl die zich kan meten aan Bèla Tarr en ook durft risico’s te nemen door eindeloze shots te gebruiken, zonder dat het echt ‘nodig’ is.

Now Showing is een hedendaags pareltje. Mede dankzij zijn enorme lengte ontstaat een ongekende gelaagdheid en daarnaast straalt de film liefde voor het medium uit, waardoor je als kijker weet dat je de volledige vier uur en veertig minuten in goede handen bent. Het is jammer dat dit soort wonderschone ervaringen heel schaars zijn verspreid en alleen filmfestivals de mogelijkheid gunnen om dit mee te pikken. Natuurlijk bieden dit soort festivals juist het uitgangspunt voor obscure films om door te breken, maar bij Now Showing zou dit nooit het geval zijn. Aan het eind van de zit liepen slechts vier mensen naar buiten en bij de uiteindelijk telling van de stemmen waren er maar vier lootjes, vermoedelijk omdat de tweede vertoning geen hond kwam opdagen. Toegankelijk is het niet, maar het is zonde om te zien hoe zoiets moois in obscuriteit beland door zijn lengte, onderwerpen of beeld. Doodzonde.

Oh, wacht. Slumdog Millionaire, die zag ik ook nog. Nou, daar heb ik me prima mee vermaakt, wat vermoedelijk de bedoeling was.

Hoewel ik nog vier films zag stopt hier mijn IFFR 2009 avontuur. Ik kan me voorstellen dat het inmiddels oud nieuws is en zelf wil ik ook graag verder met andere dingen. Mensen die heel benieuwd zijn wat ik van de overige films vond kunnen terecht op het forum, waar ik spoedig alle overgebleven films van korte recensies voorzie.