Ongeveer anderhalf maand geleden schreef Christiaan dit artikel, waarin hij toegaf weinig te kunnen met Soderbergh’s fragmentarische opzet van The Girlfriend Experience; een greep uit het leven van een high-class escortdame die niet alleen seks, maar ook haar gezelschap inruilt voor een lading geld. Christiaan schreef dat hij geïntrigeerd was door Soderbergh’s film, maar het meer ervaarde als een tussendoortje dat al eens eerder, en vooral veel beter, was gedaan door Jean-Luc Godard. Hoewel ik Vivre Sa Vie niet heb gezien (en eigenlijk vooral juist daarom), wil ik Christiaan tegenspreken en de film van een hele andere kant benaderen. Ik geloof namelijk niet dat Soderbergh uit was op Sasha Grey’s hunkering naar liefde.

Sasha Grey is een pornoster. En als pornoster moet je een emotionele ijzeren deur hebben. Ze deelt haar meest intieme momenten met de rest van de wereld en doet dat met jan en alleman. Binnen de pornowereld moet seks een handeling zijn, geen intimiteit. Daar moet je als pornoster tegen bestand zijn, dus vandaar die ijzeren deur.
Chelsea, Grey’s personage, deelt haar intimiteit niet met de rest van de wereld, maar wel met de mannen die er flink voor betalen. Daarbij laat ze hen niet alleen seksueel van alles met haar doen, maar moet ze ook kunnen acteren dat ze liefde heeft voor haar cliënten. Het onzichtbaar acteren van intimiteit, maar niet emotioneel betrokken raken vergt dezelfde blokkade, of ijzeren deur.

Soderbergh visualiseert deze emotionele blokkade door de camera grotendeels ver van de actie vandaan te plaatsen. Vaak zien we zelfs niet eens het hoofd van onze protagonist, terwijl het op dat moment wel haast wel vereist wordt. Op die manier stoot de regisseur ons als kijkers af, met in het achterhoofd dat wij op die manier bewust worden van Chelsea’s lege wereld. De momenten dat we haar gezicht van dichtbij mogen bekijken, zien we dat vanuit een voyeuristisch standpunt (ergens achter een object verschuilt) of via reflecties.

Op die manier gebruikt Soderbergh zijn camerastandpunten vaak als een functie voor in het verhaal, of tenminste, wat er van over is gebleven. Op een bepaald moment twijfelt Chelsea aan haar kunnen als escortdame doordat ze een van haar cliënten met een ander meisje ziet lopen. Eventjes, heel stiekem, zien we haar bedenkelijk kijken, waarna de scène wordt geknipt naar waarin Chelsea haar frustraties uit tegenover haar vriend Chris. Chelsea laat haar blokkade een klein beetje zakken, waarna haar vriendje drinken voor haar haalt. Echter, doordat Soderbergh zijn Red heeft scherpgesteld op de achtergrond waardoor Chelsea en Chris wazig blijven, maken we haar toestand niet mee. Op die manier wordt er continu gespeeld met het net niet tonen van emoties. Ik merkte dat ik bij elke close-up op het puntje van mijn stoel zat, wachtend om een glimp van de echte Chelsea te kunnen zien.

Niet alleen emotionele blokkades behoren tot het thema van de film, maar ook depersonalisatie en de eerder genoemde leegte en oppervlakkigheid staan centraal.
Chris, het vriendje van Chelsea, is een personal trainer bij een fitness centrum; een oppervlakkig beroep an sich. De scène waarin Chris spreekt over een verlenging van een abonnement van een klant, is een briljant symbool voor zijn depersonalisatie. Hij spreekt namelijk niet over een abonnement, maar over ‘Relationships’. Dit is uiteraard vakjargon, misschien om het fitnesscentrum een persoonlijkere sfeer te geven, maar door de zakelijkheid ervan wordt het gesprekje een briljant paradox. Dit paradox staat overigens meteen metafoor voor Chelsea’s beroep. Ook zij heeft ‘relaties’ met haar cliënt, maar alleen omdat ze er grof voor wordt betaald.

Ook interessant is hoe Chris keuzes maakt die parallel lopen aan het leven van Chelsea. Een voorbeeld hiervan is hoe hij tegenover zijn baas toegeeft rond te hebben geneusd bij andere fitnesscentra. Er ontstaat meteen een ongemakkelijke sfeer, omdat de baas voelt dat Chris hem verloochend, na alles wat hij voor hem heeft gedaan. Chris probeert zich eruit te praten, maar schenkt hier eigenlijk niet veel aandacht aan. Hij is uit op een beter salaris, ongeacht of er een vriendschap daarmee verloren gaat. Niet veel later doet Chelsea precies hetzelfde in haar werkgebied, door te besluiten met een cliënt een weekend weg te gaan om iets voor haarzelf uit te vinden. Het vriendje schreeuwt, Chelsea verzucht dat Chris egoïstisch is en als kijker voel je de hypocrisie.

Gedurende die scène ziet Soderbergh zijn kans schoon om ons wederom te pesten, door heel zachtjes de camera naar voren te schuiven, alsof we daadwerkelijk dichterbij de emoties komen. Uiteraard is dit tevergeefs.

Vanuit daar knippen we naar Chelsea’s achterhoofd. We zien haar rennen. Op een loopband in een willekeurig fitnesscentrum. Wederom toont Soderbergh zich een meester van de gelaagdheid, want hoewel je zou kunnen zeggen dat ze eventjes traint om het weekend met haar cliënt goed er uit te kunnen zien, voelt het ook alsof ze volledig achter haar keuze staat. Zonder wroeging traint ze in een fitnesscentrum, vlak nadat ze heeft gebroken met haar vriend, een fitness instructeur.

Hoewel Soderbergh aan het einde wel wat meer aandacht had mogen besteden, door wat meer tijd te nemen voor de twist, voelt het toch als een film die af is. De montage schiet gedurende de film van voor naar achter, waardoor een puzzel onstaat. Een puzzel die ons als kijker het overzicht belemmert en ons wederom in de weg zit om emotioneel betrokken te raken bij de film. Toch vallen meerdere stukjes op z’n plek, waardoor we niet helemaal leeg en gedeprimeerd worden achter gelaten.

The Girlfriend Experience is een uitdagende, verwarrende film, met een plot dat afgezien van het ontbreken van visueel geweld en seks zo uit een boek van Bret Easton Ellis gehaald kon zijn. Soderbergh is niet uit op de hunkering naar liefde, of om de escort taboe te doorbreken of te verheerlijken. Soderbergh toont ons echte mensen, die kampen met echte mensen dingen. Met het verschil dat deze mensen dusdanig zijn gedepersonaliseerd, dat je er bang van zou moeten worden. En dat dan de film een tijdsbeeld probeert te creëren door alles rond de McCain/Obama verkiezing af te laten spelen, tja, dat zal dan wel voor later zijn. Dat mensen over vijftig jaar de film kijken en meteen weten: “Oh, dit was tijdens de Grote Depressie II.” Vandaar dat dit op de achtergrond speelt.

Van de lading onafhankelijke filmmakers die begin jaren ’90 op kwam zetten, is Steven Soderbergh waarschijnlijk de minst vatbare. De man begon zijn carriere in de arthouse, maakte een remake van een Tarkovsky, produceerde een drietal grote mainstream Hollywood producties en hij wijdde zich onlangs aan de historie met een tweeluik rondom Che Guevara.

Als tussendoortje werkte hij aan The Girlfriend Experience, een film die vooral publiciteit trok vanwege het casten van pornoster Sasha Grey (een greep uit haar overweldigende filmografie: Black Cock Addiction 2, Swallow My Children, Slam It! In a Slut). Dit was niet zomaar een stunt van Soderbergh, de gelijkenis tussen Sasha Grey en het hoofdpersonage is namelijk bijzonder groot.

Sasha Grey vertolkt de rol van de escortdame Chelsea. Haar leven bestaat uit het gezelschap houden van mannen; een afwisselende baan die naast seksuele handelingen ook kan bestaan uit onschuldige conversaties of een knuffel. Zij verlangt naar de ware liefde, al woont zij samen met een man die haar bestaan volledig lijkt te accepteren.

We bekijken dit verhaal op fragmentarische wijze. Losse scenes betreffende haar escortbestaan, haar situatie thuis en haar pogingen om serieus genomen te worden wisselen elkaar af. Het is een aparte verhaalopbouw, die nogal wat vergt van de kijker, gezien de afstandelijkheid die erdoor ontstaat. De bedoeling zal ongetwijfeld zijn om de kijker in het oogpunt van voyeur te plaatsen, die een kijkje neemt in het leven van een escortname.

Na de alsmaar toenemende diversiteit in Soderbergh’s oeuvre is dit voyeuristische thema in zekere zin een terugkeer naar de tijden van zijn debuut: het Gouden Palm winnende Sex, Lies and Videotape. In het geval van die film staat dit voyeurisme centraal in het verhaal, maar The Girlfriend Experience kiest voor een passievere benadering, door gebruik te maken van ongebruikelijke camerastandpunten, repoussoirs en ‘losse pols filmerij’, waardoor een zekere afstand gecreëerd wordt ten opzichte van wat er zich op beeld afspeelt.

Soderbergh’s keuze voor dit standpunt is mij echter vreemd. Hij lijkt het taboe wat er zou heersen op het escortbestaan te willen doorbreken, door ons een aantal sequenties uit het leven van escortdame Chelsea te tonen. Het is mij een vraag of dit taboe niet allang, niet in de laatste plaats door andere filmmakers, is doorbroken. Jean-Luc Godard deed bijna 50 jaar terug al iets soortgelijks in zijn Vivre Sa Vie, waar de meester ons, tevens in sequenties, het wel en wee liet zien van iemand met dromen, die zich niet los kon maken van de prostitutie.

De film heeft zoveel gemeen met Godard’s Vivre Sa Vie, dat daar zonder twijfel een gedachte achter zal zitten. Of we in dit geval te maken hebben met een liefdesverklaring of met ontheiliging, is echter onduidelijk. Beide films kennen een fragmentarische opzet, beide draaien rondom een vrouwelijk personage die haar gezelschap verkoopt voor geld, en beide kiezen voor een iconische hoofdrolspeler. Wanneer deze verwijzing er een met voorbedachten rade was, en dat is het ongetwijfeld, dan zou Soderbergh een nouvelle-vague icoon vervangen door een ‘ordinaire’ pornoster.

Sasha Grey is echter een geval apart in de wereld van de adultfilm, zij doet zich namelijk graag voor als intellectueel; als voorstander van de artistieke porno, die in haar vrije tijd Sartre leest en Godard kijkt (zie haar MySpace). De eerste keus voor haar ‘artiestennaam’ was, jawel, Anna Karina, en daarmee is de cirkel rond. Soderbergh benaderde haar als actrice, omdat hij vond dat ze perfect in de rol zou passen. Opvallend hierbij is het ontbreken aan seks dan wel naakt in de film, en het feit dat Chelsea evenals Sasha Grey intellectuelere behoeften heeft, maar zich niet los kan maken van de atmosfeer van oppervlakkigheid die zich rondom haar begeeft.

Over het geheel genomen is het slechts een interessant project, maar kan ik niet anders concluderen dan dat Godard dit eens eerder en beter deed. The Girlfriend Experience mislukt vooral door de fragmentarische vertelwijze, die amper uit de verf komt. De ‘klik’ met het plot ontbreekt en de personages weten nergens te intrigeren, dit niet te wijten aan de verassend aardig acterende Sasha Grey.

Het grootste pluspunt aan de film vinden we in het tijdsbeeld. Het speelt zich af omtrent de afgelopen presidentsverkiezingen en de economische recessie, twee zaken die gedurende de hele film aan de orde zijn, waarvan laatstgenoemde in schril contrast staat met de grote en makkelijke verdiensten van het werk als escort, tegenover de haast tegenovergestelde situatie van haar vriend.

Een vernieuwend maatschappelijk tijdsbeeld maakt echter geen geweldige film. The Girlfriend Experience is niet enkel voor Soderbergh een tussendoortje, ook voor de kijker is het niets meer dan dat. Het idee achter de film is aardig, maar niet goed en origineel genoeg om tot een verbluffende en vernieuwende filmervaring te komen. Nee, het enige waarmee de film écht weet te boeien is de casting van Sasha Grey. En laat je niet verleiden door de tagline, ‘See it with someone you ****’, want enige vorm van seksuele spanning ontbreekt vrijwel geheel.