De Kerstman en Sinterklaas. Ze hebben eenzelfde oorsprong, en zijn beiden even dubieus. Om me nader te verklaren: vind geen enkele ouder het vreemd om hun kinderen te vertellen dat er een vreemde man de schoorsteen binnenkomt, je snoep geeft als je lief bent en je bestraft als je stout bent? Terwijl ze wel hun kinderen voor blijven houden geen snoep aan te nemen van vreemden, en ze waarschuwen voor inbrekers. De Kerstman als pedofiel, het is niet de enige duistere variant op onze kindervriend. Ook de folkloristische kant is duister, en Rare Exports speelt daar duidelijk op in.

In veel folkloristische vertellingen over de Kerstman/ Sint Nicolaas wordt deze vergezeld door een demonische handlanger of sjamaan. Ook onze Zwarte Piet begon als Zwarte Pieter, een demon uit de hel die Sint Nicolaas bijstond. In Oostenrijk vieren ze nog steeds eenzelfde variant, waarbij de Kerstman een tegenhanger kent, de demon Krampus, die kinderen in de oven stopt en hun botten eet. Zowel de pedofiele als de folkloristische Kerstman liggen ten oorsprong aan Rare Exports: A Christmas Tale, een van de leukste kersthorrors aller tijden.

Voordat Rare Exports: A Christmas Tale uitkwam waren er eerst twee shorts. De reeks begon met Rare Exports Inc. die de geheimen achter het plot pas vrij laat prijsgeeft. De film begint aanvankelijk als een natuurdocumentaire, waarbij een jager jaagt op een wild beest. Pas vrij laat wordt vrijgegeven dat dit beest een kerstman is, een duister wezen dat ten grondslag ligt aan de fabels en legenden.

Als het beest gevangen is wordt het gedomesticeerd totdat deze dienst kan doen als Kerstman. Het idee van een grote corporatie die Kerstmannen creëert om in de vraag van kerstmannen te voorzien is een briljant gegeven, en de film geeft al een flinke aanzet voor wat in Rare Exports: A Christmas Tale volledig uitgeschreven zal worden. De short is nog wat aan de schetsmatige kant: het is enkel een leuk idee, maar het komt nog niet volledig tot wasdom.

In Rare Exports Safety Instructions wordt het idee verder uitgewerkt en het universum uitgebreid. Ook hier wordt een ander genre uitgeprobeerd. In plaats van een natuurdocumentaire is de film een instructie-film, bedoeld voor intern gebruik binnen het bedrijf Rare Exports. De film begint met een scène van onheil, waar we voor het eerst zien wat voor schade de kerstmannen kunnen aanrichten. Dit is aanleiding voor een raamvertelling waarin korte vignetten getoond worden die tonen hoe je de kerstman écht kwaad kunt maken.

Deze provocaties van Santa Claus worden later beter uitgewerkt in Rare Exports: A Christmas Tale, maar het is wel een uitstekende uitdieping van het onderwerp. De morele kant van Santa Claus wordt geïntroduceerd, waarbij de rol van Jolly Old Nick als beoordelaar benadrukt wordt. Ben je naughty (oftewel roken, drinken en vloeken) dan gaan zeer letterlijk de koppen rollen.

Rare Exports: A Christmas Tale gaat verder waar de shorts ophielden, maar verandert ook bepaalde elementen. Zo zijn de bebaarde oude mannen uit de eerste twee shorts geen “echte” kerstmannen meer, maar slechts de hulpen/elven van een satanisch-folkloristische tientonnerkerstman die als een demon in de gewelven van de aarde leeft. De personages moeten alle elementen uit de eerste twee filmpjes nog ontdekken, en de film fungeert daarmee als prequel van de twee shorts.

De film benadrukt meer dan de vorige shorts de folkloristische elementen van de Santa-mythos. Eveneens wordt de pedofiele subtekst extra benadrukt, wat er voor zorgt dat de elven hier letterlijk aangetrokken worden door kinderen. Door de focus van de elven op kinderen, op een lustige manier, moet je ook een paar sterke kinderen als protagonisten hebben. Was Rare Exports Inc. een natuurdocumentaire, en Rare Exports Safety Instructions een bedrijfspromo, dan is Rare Exports: A Christmas Tale een familie-film. De kinderen in de film fungeren als een soort van Goonies, die onderzoek doen naar de oorsprong van de elven, en de film doet qua toon erg sterk denken aan die andere familiehorror/kerstklassieker Gremlins. In tegenstelling tot Gremlins is er geen grote focus op (cartoonesk) geweld, maar des te meer op slopende spanning. De film neigt, zeker met de rol van Amerikanen rond de poolcirkel, qua sfeer erg naar The Thing, zonder de ziek naargeestige sfeer van de laatste. De toon blijft uiteindelijk luchtig, tienervriendelijk zelfs, wat mede te danken is aan de ludieke slotscènes die de eerste twee Rare Exports-films remaken. Dit maakt van Rare Exports een van de weinige films die én een sequel, én een prequel, én een eerste film in een speelfilmreeks, én een remake én werkelijk goed is.

Tegenwoordig wordt horror vooral geassocieerd met goedkoop geschoten direct-to-dvd martel-zoveel-mogelijk-mensen-met-zo-bloederig-mogelijke-effecten-met-zo-weinig-mogelijk-stijl-films. Dit is niet altijd zo geweest. Er zijn tijden geweest waarin filmmakers elkaar probeerden af te troeven met prachtige sets, bizar camerawerk en inventieve belichting, maar omdat horror een relatief goedkoop genre is om films in te maken verdwenen deze films in een massa van goedkope, lelijke en stijlloze horrorfilms. Hier en daar stuit je nog op een pareltje, en een tijd geleden maakte iemand mij attent op de film Death Line a.k.a Raw Meat. Death Line is een vreemde verzameling van allerhande filmgenres, die zich onderscheidt door briljant setgebruik en camerawerk.

De bizarre aspecten van de film uitten zich in de drie verhaallijnen, die een verzameling zijn van allerhande filmstijlen. Een New-Yorks stelletje vindt een bewusteloze man in de Londense metro, maar nadat ze er een agent bij halen is de man verdwenen. Het stelletje wordt verhoord door inspecteur Calhoun, een totaal uitzinnige rol van Donald Pleasance. Vervolgens krijgen we zowel het onderzoek van het stelletje als het politieonderzoek te zien, evenals de verhaallijn rondom de laatste van een aantal generaties kannibalen (vanaf de Victoriaanse tijd af), die zich al die tijd in de metrogangen heeft verscholen.

Deze laatste der kannibalen wordt geintroduceerd in de meest memorabele scène van de film, waarin de camera begint bij de afgekloven hand van een slachtoffer, doorglijdt via een rat, door de gangen, de kamer van de kannibaal in, die zijn op sterven liggende zwangere vrouw bloedt laat drinken, door naar een rij slachtoffers, via de gangen, terug naar een slachtoffer, die uiteindelijk opgepikt wordt door de kannibaal. Deze scène is één longtake van bijna tien minuten, en een technisch hoogstandje. Sowieso is de hele film stijlvol. De openingstitels maken prachtig gebruik van onscherpe beelden in de achterbuurten van Londen, Christopher Lee maakt in een leuke cameo zijn macht duidelijk via een briljant staaltje montage, en een andere, kippenvelopwekkende moordscène wordt belicht door één zaklamp. De gangenstelsels van Londen worden zeer effectief gebruikt, in prachtige longshots die de personages laten verdwalen in de diepte, of juist in beeld gebracht als angstig benauwende gangenstelsels waaruit niet te ontsnappen valt. Regisseur Gary Sherman maakt mooi gebruik van composities, wat dit een van de mooist geschoten horrorfilms maakt die zich kan meten met het werk van Dario Argento.

Maar nog bijzonder is de schakeling tussen genre’s. De scènes met Donald Pleasance zijn staaltjes heerlijk zwarte humor, de scènes rondom het onderzoek van het Amerikaanse stel voelen weer erg aan als europese artthrillers als Blow-up en Spoorloos, en de scènes met de kannibaal komen zo weg uit een prachtig geschoten versie van Texas Chainsaw Massacre. Er is echter één groot verschil met de film van Tobe Hooper. Hier wordt van de kannibaal een vrij aandoenlijk figuur gemaakt, met de verstandelijke vermogens van een kind, die niet beter weet dan mensen eten om te overleven, wat zijn Victoriaanse voorouders al die tijd voor hem ook hebben gedaan. Uitgekotst door de maatschappij, opgesloten in de gangen, en triestig wanneer hij toenadering zoekt tot de hoofdpersone, tot hij uit onvermogen zijn poging tot contact opgeeft en haar probeert te verkrachten. Het is een personage wat, ondanks zijn zieke neigingen en ranzige uiterlijk, niet beter weet, en die moeilijk zijn gedrag kwalijk te nemen valt. Het helpt ook mee dat hij ontstellend veel emotie weet te leggen in zijn mantra, de enige woorden die hij kan uitbrengen: “Mind the Gap”.

Ook bijzonder is verhaallijn van Donald Pleasance, die losstaat van de rest van de film, en die we de hele film achter de feiten aan zien hollen. De meeste horror uit de film zien we vooral achteraf, door suggestieve scènes, en als kijker krijg je langzaamaan het idee dat je achter de feiten aan het hollen bent. Dat zorgt voor een uiterst effectieve film, waarbij je constant in spanning zit om wat al voorgevallen is, of nog gaat voorvallen, maar wat je lang niet altijd te zien krijgt. En als je het al te zien krijgt, dan slechts belicht door een zaklamp.

Zoals de afgelopen twee jaar spande ook nu de Salon Indien crew weer eens samen voor een artikel op Halloween. En eindelijk eens op de dag zelf in plaats van op één november… Twee jaar geleden presenteerde de redactie ieders top vijf favoriete horrorfilms, vorig jaar kozen we elk één engste scène en in 2011 gaan een aantal van ons voor de favoriete filmmoord. Onze argumentatie kan uiteraard spoilers bevatten voor de desbetreffende films.

Fedor Ligthart: Niks is zo gruwelijk om door je eigen creatie(s) vernietigd te worden. Island of the Lost Souls uit 1932 is als horror tegenwoordig niet zo bekend meer – al heeft Criterion dit jaar hem op blu-ray uitgebracht – maar de wijze waarop Charles Laughton Dr. Moreau neerzet, een dokter die uit verschillende dieren een monsterlijk mensenras weet te creëren, is nog steeds uiterst fascinerend. Het roept elementen op van Frankenstein, Freaks en King Kong (de locatie van het afgelegen Zuiderzee-eiland), maar ook moderner met (Rise of the) The Planet of the Apes en I, Robot. Het zijn de ethische vraagstukken die de film zijn tijdloze karakter verschaffen, want Dr. Moreau legt de gecreëerde onderdanen zijn eigen wetten op (‘What is the Law?’) en positioneert zich daarmee als een soort god.

Het gaat echter mis wanneer hij wegens egoïstische motieven één van zijn drie geboden (het doden van anderen) opschort en hij daarmee zichzelf onbewust onder zijn eigen wetten plaatst. Zijn getroebleerde half-mensen (‘Are we not men? No, we are not men; we are not beasts; we are things!’) beseffen voor het eerst Dr. Moreau’s eigen sterfelijkheid, komen in opstand en forceren Dr. Moreau uiteindelijk – die ze verwoed met een zweep (de meester vs. slaaf-motief) van zich af probeert te slaan – op zijn eigen operatietafel (in ‘The House of Pain’) waar hij onder luid gegil levend wordt gefileerd. Een gevaarlijk proces herhaalt zich, maar dan in omgekeerde volgorde: Dr. Moreau zag zijn onafwendbare lot niet aankomen.

Erwan Ticheler: Iedereen heeft het altijd maar over de douchemoord en hoe geniaal die ook moge zijn, mijn ultieme Hitchcock moment is al sinds de eerste keer dat ik Psycho zag de moord op de trap. De fascinatie die Hitchcock met trappen heeft is intrigerend en de filmmaker weet iedere keer weer ongelooflijk veel spanning te creëren met zo’n simpel gegeven. Denk eens aan Cary Grant die tergend langzaam de trap oploopt met een overbelicht glas melk in Suspicion of de legendarische zooms in het trappenhuis van het klooster in Vertigo. Maar zoals gezegd is voor mij het hoogtepunt voor mij de scène waarin detective Arbogast het spookachtige Bates huis betreedt en tot het noodlot overgaat door de trap te bestijgen.

Je voelt op dat moment als kijker dat er iets naars staat te gebeuren, mede benadrukt door de legendarische muziek van Bernard Herrmann en de prachtige montage waarbij er op fraaie wijze diepte wordt weergegeven en tevens de aanwezigheid van het kwaad duidelijk wordt. Het mooiste moment komt er zodra de camera ineens boven de actie staat en we de moordenaar op Arbogast af zien stormen en hem neersteekt. Dit shot komt letterlijk zo uit de lucht dat ik me nog steeds afvraag hoe Hitchcock het heeft kunnen bedenken. Toegegeven, wat volgt is een geweldige continuïteitsfout gezien de locatie van de messteek maar de neerval en slachting van Arbogast maakt direct alles goed.

Theodoor Steen: De slotscène van Don’t Look Now bevat wat mij betreft een van de beste filmmoorden aller tijden, niet in de laatste plaats vanwege de manier waarop alle losse draadjes van de film culmineren in dat moment. Waar de film al begint met een perfect gemonteerde sterfscène, eindigt de film op dezelfde manier. Donald Sutherland speelt John, een vader die de dood van zijn dochtertje niet kan verwerken. Hij wordt door een helderziende dame gewaarschuwd dat hij in levensgevaar is, maar vertrouwt deze mededeling en de mededeling dat hij ook helderziend is niet. Wanneer hij een kleine gedaante in dezelfde jas als zijn dochter door de straten van Venetië ziet zwerven gaat hij er achter aan alsof het haar geest betreft. Het blijkt echter, in een enorme twist, een vrouwelijke lilliputter die verantwoordelijk is voor de moorden die Venetië teisterden. Ze snijdt John de keel door, en op het moment dat zijn leven aan hem voorbij flitst worden op magistrale wijze alle plotelementen symbolisch verbonden in één grote montage.

Deze montage verbindt thema’s als helderziend aan ongeloof, de eerste sterfscène aan de laatste, de gevolgen van de dood van de hoofdpersoon aan de aanloop naar zijn dood, maar fungeert tegelijkertijd als een soort montage die voor de ogen van de hoofdpersoon voorbijflitsen in de laatste momenten van zijn leven. En zelfs tussen dit staaltje subliem monteren door weet regisseur Nicolas Roeg ons nog te verrassen met een morbide beeld dat er in hakt: het bloed van de hoofdpersoon dat langs zijn voeten (die enkel zichtbaar zijn) een gebroken raampje uit druipt, over de prachtige wandschilderingen op de muur van de plaats delict heen. Zoveel poëzie en zoveel morbiditeit in een moment dat compleet uit de lucht komt vallen en rauw op je dak beland.

Rik Niks: Voor het horrorgenre, met zijn eigen wetten, heeft een ‘goede’ filmmoord een geheel eigen betekenis. Een gruwelijke moord, een die je als een baksteen in het gezicht raakt, verbind ik eerder met het dramagenre of oorlogsfilms. Op zo’n manier geraakt worden door een moord in een horrorfilm maak ik zelden mee. Gruwelijkheid zit hier in het uiterlijke vertoon, moord is een sensatiemoment waar het genre zijn bestaansrecht aan ontleent. Ik kies dan ook een moment dat vol op het spektakel inzet: de eerste moord in Suspiria. De horror is op zichzelf tamelijk onspectaculair: wat onhandige messteken van een belager waarvan we enkel de arm zien, en na afloop een bungelend lijk. Argento creëert echter op allerlei manieren een sensatie van hysterie, waardoor je wel heel gestaald moet zijn als de haren je niet te berge rijzen.

Visueel wordt uitgepakt met uitzinnige primaire kleuren en een web van geprononceerde geometrische vormen (zijn climax vindend in het slotshot van de scène). Het spel wordt beheerst door niet alleen de paniek van het slachtoffer, maar tevens een crosscutting naar haar hysterisch schreeuwende vriendin. Dit geluid weer aangevuld met gebons op deuren, rinkelend glas en doffe messteken. Als het geluid daarmee nog niet genoeg op de zenuwen werkt doet de stampende muziek van Goblin dat wel. Een draaikolk van hysterie die van deze filmmoord een spektakelstuk pur sang maakt.

Kaj van Zoelen: Ik heb lang getwijfeld tussen enkele scènes uit Alien en de ontploffende hoofden uit Scanners of The Fury, maar uiteindelijk kon ik toch niet anders dan een moord kiezen uit wat voor mij nog altijd de beste horror film ooit is: The Texas Chain Saw Massacre. Als Leatherface voor het eerst tevoorschijn komt, slaat hij meteen met een hamer iemands schedel in. Pas als hij na enkele slagen zijn slachtoffer heeft gedood, wordt de horror van dit moment benadrukt met enkele noten muziek. Nu pas dringt de schok van het gebeurde echt door. Het is niet het plotselinge verschijnen van de moordenaar die de scène zo effectief maakt, maar het misselijkmakende geluid van hamer op hoofd en het onherroepelijke van het dichtgaan van de metalen deur waarmee Leatherface zijn slachthuis afsluit. Een mens wordt afgeslacht als vee, en net als het slachten van vee is dit een gewone gebeurtenis. Het geknor van Leatherface benadrukt dit. Het is juist dit alledaagse dat deze moord zo angstaanjagend maakt.

Het komt soms voor dat we binnen een paar jaar tijd twee films te zien krijgen die gebaseerd zijn op hetzelfde plot. Meestal zijn dit echter boekverfilmingen of op waargebeurde verhalen gebaseerde films (zie de twee Capote-films die vorig decennium zijn verschenen). Zeer zelden gebeurt het echter dat binnen dezelfde studios twee keer “dezelfde” film verschijnt, met overwegend dezelfde acteurs, hetzelfde plot, maar met een ander script en regisseur. Dat gebeurde echter met een prequel voor the Exorcist, die in de versie van Paul Schader Dominion: Prequel to the Exorcist heet en in Renny Harlin’s versie Exorcist: The Beginning. De uitwerking is totaal anders, en daardoor leuk als double bill.

The Exorcist wordt door bepaalde religieuze groeperingen er van beticht occult te zijn. Deze filmserie is echter verre van: zonder katholicisme, religieuze symboliek en de Christelijke versie van goed en kwaad had deze filmreeks niet bestaan. In Paul Schrader’s versie is het het katholicisme wat botst met Afrikaanse cultuurgodsdiensten, waarbij beide partijen elkaars religie wantrouwen, en de duivelse gebeurtenissen op de andere godsdienst proberen af te schuiven. Met de komst van Priester Merrin in de Afrikaanse gemeenschap komen ook de uitdagingen van de duivel om Merrin te beproeven. De Afrikanen koppelen deze verschijningen wantrouwend aan het Christendom, terwijl de katholieke kerk de duivel associeert met “de duivelse praktijken van de inboorlingen”.

Deze religieuze botsing wordt subtiel uitgewerkt. Geen van beiden religies wordt afgekraakt. Het conflict komt juist voort uit de duivelse beproevingen, en de acties van beide overtuigingen zijn begrijpelijk. De duistere krachten krijgen concurrentie van de koloniale praktijken die toentertijd plaatsvonden qua slechtheid, en hoewel de strijd tussen goed en kwaad de hoofdmoot speelt is er heel veel raciale en politieke subtekst die het een diepere film maken dan verwacht bij zo’n raar idee als een prequel voor The Exorcist. Dat de film niet helemaal werkt komt vooral door het weinige geld wat Schrader kreeg voor de finishing touches toen zijn versie alsnog werd uitgebracht.

Origineel zou de versie van Schrader namelijk de eerste van de twee prequels zijn, maar Schrader werd oneervol ontslagen en vervangen door Renny Harlin. Renny Harlins versie flopte echter gigantisch aan de box-office, en Schrader kon zijn versie uiteindelijk nog uitbrengen. Het uitgangspunt voor Renny Harlin’s film is vrijwel hetzelfde, maar het script is totaal verschillend. Waar Schraders versie op een subtiele wijze de raciale spanningen in koloniaal Afrika uitlicht draait Harlin de geschiedenis vijftig jaar terug: Afrikanen zijn in Harlin’s versie brute inboorlingen, met enge praktijken die vooral heel primitief zijn. De verschillen in visie worden duidelijk in één scène die in beiden films terugkomen: een vreselijke geboorte, die in Schraders versie het Afrikaanse wantrouwen in de Engelsen vergroten, terwijl Harlin ondertussen lekker veel duivelse symbolen (een kruis op de kop e.d) tussendoor monteert en de doodgeboren baby dus visueel koppelt aan paganistische praktijken. Dit alles doet hij terwijl hij de Afrikanen “onheilspellend” op tam-tams laat drummen. Het zijn dergelijke stereotypen die getuigen van weinig diepgang of goodwill.

Sowieso zit er in uiteindelijke boodschap een wereld van verschil. Waar Schrader’s versie getuigt voor religieuze verdraagzaamheid en subtiel omspringt met Bijbelse thematiek, springt Harlin’s versie weinig respectvol met dergelijke thema’s. De Bijbel dient hier vooral voor veel bloed en ingewanden. Het is een verschil tussen botte hamer en subtiele stiltes. Een euvel delen de films beiden wel: ze worden verre van eng. En dat is meer dan funest als je een ode brengt aan een film als The Exorcist.

Komend weekend zullen in vele bioscopen en bij mensen thuis horror marathons georganiseerd worden om de viering van Halloween extra fijn te maken. John Carpenters Halloween is zoals altijd een veel gekozen titel, maar je kan het ook meer thematisch en minder voor de hand liggend maken. Onderstaand artikel is een idee voor een marathon gebaseerd op het Italiaanse genre giallo waarbij ik niet kies voor de gemakkelijke weg met titels als Suspiria, maar films die ik het afgelopen jaar gezien heb en niet altijd bekend zijn. Mijn marathon begint om acht uur ‘s avonds en duurt een half etmaal wat leidt tot zes titels.

20.00 – 22.00: I Corpi Presentano Tracce di Violenza Carnale (1973)
Genreregisseur Sergio Martino staat bij het grote publiek misschien beter bekend om zijn westerns en de video nastie Mountain of the Cannibal God, maar deze giallo (Engelse titel: Torso) is een uitstekend startpunt voor je filmavond. De film is niet zo heftig als titels die later op de avond zullen volgen maar kent toch typische kenmerken als de gemaskerde moordenaar met in dit geval een rode sjaal als wapen, subtiele hints naar wie die persoon zou kunnen zijn, isolatie bij de vrouwelijke slachtoffers en aardig wat naakt. Wat begint als een horrorfilm over studentes die worden uitgemoord in en rond Perugia mondt al gauw uit in een een voor een slachting in een afgelegen vakantiehuis dat moeilijk voor de buitenwereld te bereiken is. Vreemd genoeg zijn de meeste moorden van de tweede helft in deze film buiten beeld, maar er valt toch genoeg te genieten voor de genreliefhebber al is de film wel erg jaren ’70 qua muziek, kleding en aandacht voor naakt.

22.00 – 00.00: Non si Sevizia un Paperino (1972)
Lucio Fulci staat er bij de horrorfan goed op vanwege zijn krankzinnige nadruk op gore moorden die vaak minutenlang duren. De filmmaker is over het algemeen niet echt geïnteresseerd in waterdichte plots, maar deze film (Engelse titel: Don’t Torture a Duckling) heeft van beide voldoende. Dit is dan ook de film waarin Fulci voor het eerst echt vieze verminkingen toont al valt het voor de ervaren Fulci kenner allemaal reuze mee. Fijn is wel dat er meer aandacht wordt gegeven aan de intrige waarbij vooral de kerk flink wordt aangepakt, niet voor niets werd de film bekritiseerd door het Vaticaan. Spanning, wederom veel naakt en kindermoorden zijn aan de orde van de dag en het geheel is prachtig geschoten in en rond een pittoresk Zuid-Italiaans dorp.

00.00 – 02.00: Deliria (1987)
Om het spookuur extra luister bij te zetten en Halloween filmmarathons toch vooral gericht zijn op meer Amerikaanse slashers is dit een prima titel om op dit tijdstip te vertonen. Van alle films is dit de meest recente maar ook degene die het meest gestoeld is op het Amerikaanse subgenre. Zo is de moordenaar in Stage Fright zoals de Engese luidt al vanaf het begin bekend, een man die een theater binnenglipt en met een uilenmasker (!) de oefenende acteurs en medewerkers een voor een omlegt. Je hoeft bij deze film dus helemaal niet na te denken of uit te vogelen wie de moordenaar is, maar gewoon lekker achterover zittend de op zich best originele moorden aanzien. Toch is de film zeker visueel gezien veel interessanter dan de Amerikaanse varianten met schitterende shots en prachtig kleurgebruik waarbij de invloed van mannen als Dario Argento en Mario Bava overduidelijk is. Ten slotte is de film ontzettend jaren ’80 met foute synthesizer muziek en zeer gedateerde kleding en kapsels. Overigens is dit het debuut van Michele Soavi die jaren later flink succesvol was met de bizarre horrorfilm Dellamorte Dellamore.

02.00 – 04.00: Nude per L’Assassino (1975)
Van alle titels is dit waarschijnlijk de minst bekende. De regisseur is een weinig bekende naam – Andrea Bianchi – en de acteurs buiten Nino Castelnuovo tamelijk onbekenden. Toch is Strip Nude for Your Killer zoals de film internationaal te boek staat echt de moeite. De film hikt tegen het soft-erotische aan met veel naakt tot gevolg en is hier en daar onwijs spannend. De uitwijding van het plot in de climax is nogal vergezocht maar zoals met zoveel giallo films draait het vooral om de suspense die hieraan vooraf ging en de uitwerking van de vele moorden. Hierin is de titel op zijn best met fraaie en traag opgebouwde momenten van spanning en terreur waarbij onder meer een geweldige vetzak te grazen wordt genomen terwijl hij met zijn opblaaspop aan de gang is. Van alle films in deze marathon is dit zonder meer de meest exploiterende. Een laatste punt van klasse is de soundtrack die heerlijk jazzy is maar ook hint naar ‘Papa was a Rolling Stone’ van The Temptations.

04.00 – 06.00: 4 Mosche di Velluto Grigio (1971)
Nog voordat genremeester Dario Argento doorbrak met de klassieke giallo films Profondo Rosso en Suspiria had de man al een paar meesterwerken op zijn naam staan met films als The Bird with the Crystal Plumage, een titel die regelmatig met Mario Bava’s Blood and Black Lace wordt gezien als de meest invloedrijke giallo. Four Flies on Grey Velvet is echter ook van een meesterlijk hoog niveau en het is jammer dat de film zo moeilijk te verkrijgen is al wordt een blu-ray beloofd. Je zou ook kunnen stellen dat dit Argento’s visueel meest uitzinnige giallo is, kijk maar eens naar de opening die beelden van een repeterend bandje koppelt aan vreemde shots die niets met elkaar te maken hebben. Zoals te doen gebruikelijk is de moordenaar tot aan het eind een mysterieuze kracht al moet ik zeggen dat hier het wel redelijk snel duidelijk wordt wie die persoon is. Neemt niet weg dat de film zeer spannend is met uiteraard een prachtige en onnavolgbare opbouw bij de verschillende moordscènes waarin Argento zich zo onderscheidt van de rest. En ja, ook hier ligt een jeugdtrauma ten grondslag aan alles waar door de filmmaker regelmatig naar wordt verwezen. Met het tijdstip voor ogen is het goed om te zeggen dat deze film buiten extreem onderhoudend ook prachtig is om naar te kijken, iets dat mogelijk vermoeidheid.d verbloemd.

06.00 – 08.00: I Tre Volti Della Paura (1963)
Om de avond af te sluiten en ochtend in te luiden is deze portmanteau film bij uitstek een perfecte afsluiter. De aandachtsspanne ligt bij ieder van de drie verhalen rond de 30 minuten waardoor je je als kijker niet voor langere periode aan een verhaal hoeft te verbijten na 10 uur films kijken. Wonderwel is deze klassieker van Mario Bava met de weinigzeggende Engelse titel Black Sabbath in hetzelfde jaar gemaakt als het al eerder naar gememoreerde Blood and Black Lace. Toegegeven, het eerste verhaal zou je kunnen omschrijven als pure giallo waarbij een vrouw wordt geterroriseerd door een onbekende beller terwijl het tweede deel een meer Oost-Europese folkloristische link kent met de ondode wezens die Wurdalak heten. Niettemin is dit deel net als het eerste deel erg eng en effectief met een hoofdrol voor horrormonument Boris Karloff die overigens het begin en het eind van de film aan elkaar praat. De film eindigt met een bovennatuurlijk verhaal over een bezeten ring die voor onheil bij een ieder die het draagt. De lichteffecten zijn hier vooral fantastisch en je kan stellen dat van alle onderlinge verhalen dit de meeste enge is. Tevens is dit een film die een hilarische coda kent waardoor je toch met een vrolijk gevoel naar huis gaat.

Twee weken geleden vergeleek ik Snow White and the Seven Dwarves al met verscheidene horrorfilms, en deze week ga ik lekker verder. Ditmaal wat meer voorkomende voorbeelden uit klassiekere horrorfilms. En ja, Sam Raimi keert wederom terug.

5. Gotisch griezelen (Hammer en Universal-horror)

Twee weken geleden vergeleek ik de kamer van de heks/stiefmoeder/koningin al met een laboratorium van een gestoorde wetenschapper. Meer voor de hand liggend, en belangrijker is de vergelijking met Hammer’s en Universal’s gothische horror. De kelders met natte plekken op de muur, druipende kaarsen, hangende ketens, schedels en jawel, zelfs een kraai, lijken zo weg te komen uit Dracula of Frankenstein. Al zijn er ook hints van Roger Corman’s Poe-verfilmingen. Het is niet zo dat Snow White deze visuele stijl creëerde. Snow White leent, net als de gelijktijdig uitgekomen Universal-horrors, veelvuldig bij schrijvers als Poe, Lovecraft, Stoker en Shelley. Het enige verschil is dat Snow White geen horror is maar een animatie is die zich richt op een beduidend jonger publiek.

4. Spiegeltje, Spiegeltje aan de wand (Mirrors, Evil Dead 2, etc)

Een klassiek onderdeel van Snow White is de magische spiegel, met zijn holle, angstaanjagende, dode, levenloze ogen. Een magische spiegel waarin niet degene die kijkt wordt weerspiegeld, maar waarin een meer onderbewuste of occulte kracht wordt tentoongesteld. In horror zijn spiegels populair (mede dankzij de psycho-analytische link). Menig filmmaker houdt ervan een badkamer spiegeltje te tonen waarin de protagonist iets ziet wat er niet is als hij zich omdraait. Of iets dat vanuit de spiegel hem opeens vastpakt. Repulsion van Polanski, Mirrors van Alexandre Aja, What Lies Beneath van Robert Zemeckis, Poltergeist van Tobe Hooper, An American Werewolf in London van John Landis, Phantasm van Don Coscarelli. En natuurlijk Evil Dead II van Sam Raimi.

3. Vogels vallen aan (The Birds)

Er zit een scène in Snow White die met moeite te interpreteren valt als een horrorscène. Vogels vallen de dwergen aan, maar doen dit wel met zeer goede intenties. Later vallen ze echter ook de stiefkoninginheks aan, en dan voornamelijk als wraak op de dood van Sneeuwwitje. Vogels die wraak nemen… klinkt bekend? Jawel, Alfred Hitchcock was niet de eerste die de gevleugelde vrienden liet terug slaan. Ook niet de laatste, getuige het verschrikkelijke Birdemic.

2. Schaduwmes (Psycho)

Ik weet niet of Sir. Alfred fan was van Disney, maar er is nog een klassieke scène die wordt toegedicht aan Hitchcock maar eerder te zien is in Snow White. Sneeuwwitje zit rustig bloemekes te plukken wanneer de jager haar probeert te doden. We zien alleen zijn schaduw (met opgeheven mes) over Sneeuwwitje heenvallen. Het silhouet keert later bijna letterlijk terug in Psycho en zit met precies dezelfde beweegredenen in de films: de kracht van suggestie. Hitchcock zweerde er bij (zeker ook om zijn plottwist geheim te houden) , Disney suggereerde slechts uit angst voor boze ouders.

1. Transformatie (An American Werewolf in London)

Het is een extreem kort shot, maar naar mijn weten wel één van de eerste voorvallen van dit horrorelement. Een shot waarin de handen van de koningin transformeren. Haar huid wordt rimpeliger, haar nagels langer, haar vingers knokig en uitgerekt. Het shot keert bijna letterlijk terug in An American Werewolf in London, inclusief groeiende nagels en rekkende vingers. Het mooie is dat in de pakweg 50 jaar tussen de films dit shot weinig voortkomt. Dat is omdat het shot in An American Werewolf in London zeer geavanceerde special effects vereiste. In Snow White is het slechts geanimeerd, dus met beperktere kosten. En dat is uiteindelijk misschien ook waarom Snow White niet gezien wordt als horrorfilm: het is geanimeerd, dus minder eng, minder direct en minder plastisch. O, en de meeste horrorfilms bevatten geen zingende prinsessen, olijke dwergen en knipogende konijntjes.

Disney is een inspiratie voor vrijwel elke animator out there. Disney inspireert niet alleen animatie, maar inspireert ook vele horrorfilmmakers. Horror heeft voor een groot deel zijn oorsprong in folklore en sprookjes, en Disney maakte van Snow White and the Seven Dwarfs het startpunt van folklore in de popcultuur. Snow White kreeg later meer filmische versies, waaronder horrorfilm Snow White: A Tale of Terror. Maar Snow White inspireerde ook filmmakers als Dario Argento en Guillermo Del Toro tot hevige beelden. David Gordon Green wil een horrorversie maken van Snow White. Joe Dante bracht een ode aan de film in zijn horrorfilm Gremlins. Snow White duikt overal op in de popcultuur en dus niet in de laatste plaats in het horrorgenre. Hier volgt een top 10 van scènes in Snow White and the Seven Dwarfs die later (on)bewust terugkeren in horrorfilm. Of anders gezegd, Snow White is de Disney-versie van een horrorfilm. Hier zijn de eerste vijf bewijzen:

10. Wiiiiiiiiiiitch! (Suspiria)
De heks is niet meteen een voor de hand liggend filmmonster. Te cheesy, te bizar. Goed voer voor Dario Argento, die naar eigen zeggen zijn Suspiria baseerde op Snow White and the Seven Dwarves. Ook hier techni-color-kleurgebruik, maar vooral de heks als filmisch monster. De gothische architectuur waarin het hoofdkwartier van de heks zich bevindt lijkt niet voor niets sterk op het stekje van Sneeuwwitje’s boze stiefmoeder.

9. Van grote hoogte (o.a Incident on and off a Mountain Road)
De ondergang van de schurk valt op vele manieren te bewerkstelligen. Snow White creërde een klassiek voorbeeld in de val van een klif. Niet alleen in horror keert dit beeld vaker terug, ook in bijvoorbeeld een actiefilm als Die Hard, een thriller als The Good Son en een superheldenfilm als Darkman keert dit beeld terug. Darkman is overigens niet de enige keer dat beelden uit Snow White doordringen in het oeuvre van Sam Raimi. Maar ook in horror komt deze scène veelvuldig terug, Michael Myers kreeg ermee te maken in een van de vele Halloween-sequels, Buffy deed het in Season 1, Supernatural ook, Masters of Horror deed het met Incident on and off A Mountain Road, Michael Jackson’s Ghosts deed het, King Kong zelfs meerder malen. En er zijn tig meer voorbeelden. In popculturele termen wordt dit zelfs een Disney Death genoemd. Niet hoger in de lijst omdat dit gebeuren niet slechts aan horror voorbehouden is.

8. Science = evil (50′s creature features)

Een non-opvallend element in Snow White is de vormgeving van het kwartier van de boze stiefmoeder. Aanvankelijk doet deze denken aan ouderwetse gothische horrorfilms, inclusief druipkaarsen en schedels. Maar wanneer je verder kijkt zie je dat het hol van de leeuw meer lijkt op een laboratorium. Jawel, de gifmengende koningin doet dat met reageerbuisjes en destilleerders. Of anders gezegd: de heks is meer een wetenschapper. Een belangrijk element in vele horrorfilms is de kwaadaardige kant van de wetenschap. Frankenstein was de grondlegger, een wetenschapper is niet te vertrouwen. Snow White gaat verder waar Frankenstein ophield door de trend van de kwaadaardige wetenschapper toe te passen op heksen. Later volgde, ook in de voetsporen van Frankenstein, vele scifi-horrors in het atoomtijdperk. Wederom wetenschappers, maar in de plaats van een destilleerkolf (metaforen voor) een atoombom.

7. Schildpadden in de penarie (Cannibal Holocaust)

Een van de meest beruchte horrorscènes in de filmgeschiedenis is een scène in Cannibal Holocaust. Een groep kannibalen rijt een levende schildpad open. Jammer genoeg is er geen sprake van special effects en is voor de film echt een schildpad gedood. Je zou het niet zeggen, maar Snow White bevat ook scènes waarin een schildpad gemarteld wordt. Constant zien we de schildpad onder de voet gelopen worden door zijn zogenaamde bosvriendjes. Door de vaart van de stampede wordt de schildpad omver geworpen, van de trap afgedonderd, tegen een muur aangesmeten. We laten hem uiteindelijk achter terwijl hij op zijn rug ligt. Welbekend schildpadden feitje: wanneer een schildpad op zijn rug ligt komt hij niet meer vanzelf overeind en overlijdt hij. Oftewel hoe een opengelaten plotlijntje in Snow White gruwelijke implicaties heeft.

6. Bomen vallen aan (Evil Dead)

Daar is hij weer. Sam Raimi. Ik kan niet met zekerheid zeggen of hij echt geïnspireerd is door Snow White, maar de meest befaamde scènes in zowel Snow White als Evil Dead hebben een overeenkomst: kwaadaardige bomen. In Snow White wordt sneeuwwitje praktisch aangerand door een paar knokige boomhanden, voor ze moet vluchten van boomstamkrokodillen. Evil Dead gaat verder, jawel, boomaanranding wordt boomverkrachting. Snow White’s handtastige boomstammen leverde geen rumoer op, slechts een handvol getraumatiseerde kinderen. Evil Dead‘s boomverkrachting zorgde echter voor het predikaat Video Nastie. Dat betekende dat de film niet met deze scène intact in de U.K uitgebracht mocht worden. Pas eind jaren 90, begin 2000, kreeg de distributeur de kans de film volledig in Groot-Brittanië uit te brengen.

Volgende week de top vijf: Sneeuwwitje inspireert vermoedelijk Hitchcock, Hammer en…. Sam Raimi.

Vorige week begon ik deze toplijst van Stephen King-verfilmingen met het statement dat alleen een stevig en krachtig regisseur in staat zou zijn om uit de ruwe diamanten in King’s oeuvre een meesterwerk te breien. Veel van King’s boeken hebben namelijk het mankement dat de beste man soms niet weet wanneer hij moet stoppen voor hij de acceptatie van het publiek verliest. Het vitriool over de beruchte Deus Ex Machina’s waar King patent op lijkt te hebben is niet van de lucht. In de vorige vijf titels op de top tien lijst zijn de kwalijke excessen van King gestroomlijnd. De films zelf zijn bovengemiddelde films, maar het is in de top vijf dat het bronmateriaal wordt omgevormd tot (semi-)meesterwerken. Nu zijn daar wel briljante regisseurs als Brian De Palma, David Cronenberg en uiteraard Stanley Kubrick voor nodig.

5. The dead zone (1983)

The Dead Zone is niet zozeer een film, als een tweeluik. Het plot bestaat min of meer uit twee episodes en conflicten, die beiden zeer verschillend zijn van toon. Beiden blijken echter thematisch aan elkaar verwant te zijn. Johnny Smith (Christopher Walken) komt uit een coma en houdt daar clairvoyante gaven aan over. Eerst moet hij die inzetten om een seriemoordenaar te stoppen, anders gezegd, een misdaad op te lossen. Daarna komt hij erachter dat een senator er op uit is om de wereld te vernietigen, of anders gezegd, Johnny moet een misdaad voorkomen. Wat uit deze twee gecompliceerde situaties ontstaat is het filosofische vraagstuk over wanneer moord gerechtvaardigd is. Cronenberg geeft dit morele vraagstuk vorm door middel van een strak geschoten, ijzingwekkende thriller. Cronenberg’s Body Horror is aanwezig, net als het oog voor mooie plaatjes. Aansluitend bij de thema’s van goed en kwaad maakt Cronenberg vooral gebruik van zwart, wit en grijstinten, waarbij vooral het prachtige shot met de zwarte tunnel met blik op sneeuw een stilistisch hoogtepunt is. Cronenbergs meest pretentieloze thriller is een semi-meesterwerk.

4. Apt Pupil (1998)

Net als de nummer 5 is Apt Pupil een film die vooral gaat over het menselijke kwaad, al maakt deze film geen gebruik van een bovennatuurlijke twist. Bryan Singer regisseert deze duistere psychologische thriller, waarin een jonge man een oud-nazi manipuleert en zichzelf verliest in de duistere kanten van de mens. Het kat-en-muis-spel werkt zo sterk doordat nergens duidelijk wordt wie nu kat is en wie nu muis. De ongemakkelijkheid van het onderwerp zorgt voor een onderhuidse spanning. Elk moment lijkt het ware monster in de personages naar boven te kunnen komen, en de film geeft wijselijk geen simpele conclusie. Beste scènes zijn de oncontroleerbare Nazi-mars waarin Ian McKellen zich verliest, de koortsachtige shots in de tunnel en de moord op de homoseksuele zwerver. Naargeestig en compromisloos.

3. Stand by Me (1986)

Een van de zeldzame niet-duistere (langere) verhalen van Stephen King wordt op zeer invoelbare wijze verfilmd door Rob Reiner. De film werkt toe naar een duidelijke climax, maar verder is het plot van ondergeschikt belang. De pelgrimage van een aantal tieners richting het lijk van een vermist jochie gaat vooral over de vriendschapsbanden tussen de jochies. Dat de kindertijd een fucked up tijd kan zijn wordt duidelijk bij de jongens uit verschillende achtergronden, die allemaal te maken krijgen met hun eigen onzekerheden. De jongens slepen zich door een roemruchte periode door te praten over meisjes, muziek, de dood, kots, scheten en allerlei andere tieneronderwerpen. Het is de invoelbare band tussen de jongens, grotendeels dankzij het bronmateriaal van Stephen King, die de film zo memorabel maakt. De film heeft, afgezien van een akkefietje met een trein, meer ook niet nodig.

2. Carrie (1976)

Carrie was de eerste roman van Stephen King en de eerste King-verfilming. Veel films gingen de mist in door King’s excessen letterlijk te nemen, maar Brian de Palma herkent het groteske van het geheel en omarmt de waanzin. De eerste anderhalf uur bouwen toe naar een crescendo waarin Carrie White een bloedige wraak stort over haar pesters. De eerste scènes hinten echter al naar de duistere ontwikkelingen, waarin een idyllische douchescène uitmondt in Carrie’s hysterische reactie op haar eerste menstruatie en de daaropvolgende pesterij. De volgende vijf kwartier zijn bedoeld om Carrie als personage te laten ontluiken voor ze weer bloederig door het slijk gehaald kan worden. Het is het ultieme sadisme van de personages (en ook regisseur en auteur) die de wraak uiteindelijk climactisch laten voelen. Brian De Palma, die zich afgezien van wat fast motion zich visueel aardig in heeft gehouden, gaat in het laatste half uur compleet los. Splitscreen, een hyperactieve montage, geklooi op de geluidsband, caleidoscopische shots, kleurenfilters, levende brandslangen, stroboscope…. je kan het zo gek niet bedenken of De Palma gooit het in de mix. Dat, in combinatie met de religieuze waanzin, en de tergende langzame opbouw maakt Carrie een uiterst naargeestige, heftige en hysterische film. Memorabel.

1. The Shining (1980)

Waar Brain De Palma in Carrie de visuele excessen omarmt, stript Kubrick The Shining juist van de meest ongeloofwaardige elementen. Weg zijn de levende heggenbeesten, de grote explosies en de meeste van de geestverschijningen. Daarvoor in plaats komt een focus op de personages. Kubrick wordt vaak verweten dat Jack Nicholson vanaf het begin af aan al gestoord lijkt en Shelley Duval het bloed onder de nagels vandaan haalt. Ik geloof dat Kubrick zich zeer bewust is van zijn acteurs en zijn doel heeft bereikt. De latente gekte die Nicholson vanaf het begin bezit zorgt voor een groot deel van de spanning. Het is pas vrij laat in de film dat de boel losbarst, maar vanaf het begin is er geen twijfel dát de boel gaat losbarsten. Shelley Duval’s hoofdpijn opwekkende vertolking is ook een meesterzet. We worden gevraagd ons deels te verplaatsen in Jack’s situatie, en dat maakt de uiteindelijke climax zeer ongemakkelijk. The Shining is zo’n magische film waarin alle elementen kloppen. Het prachtige gebruik van steadycam, de inventieve en indringende geluidsband, de atmosferische soundtrack, de ijzingwekkende locatie, het waanzinnige script, de iconische montage én het uitstekende acteerwerk maken dit ongetwijfeld de beste King-verfilming.

De werken van Stephen King zijn tientallen malen verfilmd. Hoewel vele kritieken op King’s werk terecht zijn heeft hij toch een aantal uitstekende horrorromans op zijn naam staan. De verfilmingen kennen vaak dezelfde zwaktes en sterktes van King zijn romans, maar in de vertaling van boek naar film gaan er ook nog extra dingen mis. Zo heeft King er een handje van zijn monsters vaak deels onbeschreven te laten, de mogelijkheid aan de lezers latend om het monster grotesker en minder grotesk te maken. Wanneer men dit vertaalt naar film moet het kwaad zichtbaar gemaakt worden, in plaats van vertrouwen te stellen in de fantasie van de lezer. Ook heeft King de neiging Deus Ex Machina’s en té bizarre plottwisten toe te voegen aan zijn werk, en in de handen van een mindere regisseur (Mick Garris) levert dit pijnlijke momenten op. Zeker als Mick Garris de curiositeiten van King met een beperkt budget tot leven probeert te toveren kan dit de tenen ernstig doen krommen. Het budget van een (horror)-schrijver is in wezen onbeperkt, een filmmaker dient zich te behelpen met goedkope cgi. Iets dat de meeste King-verfilmingen geen goed doet. Van de ruim veertig King-adaptaties zijn er slechts iets meer dan tien die scoren op de kwaliteitschaal. Hier volgt een top tien, in twee delen:

10. The Mist (2007)
The Mist is niet een van de sterkste Stephen King-verfilmingen, maar kent toch een solide premisse. De mist die een stadje onderdompelt herbergt vreemde monsters en creaturen, en binnen in een supermarkt breekt er een strijd uit tussen de overlevenden. De parabel over intolerantie is wel erg kort door de bocht, net als de platitude dat de mens zelf het grootste monster is. Ook het acteerwerk is duidelijk aangesloten op de metaforische lading, waardoor de personages niet tot leven komen als echte mensen. Wat The Mist echter onderscheidt van het gros van hedendaagse horror is de bijna klassieke benadering van sfeer. De mist lijkt weg te komen drijven uit een Universal-horror film, en regisseur Darabont creëert voornamelijk spanning uit wat we niet zien. Niet voor niets sprak Darabont zijn wens uit om de film in zwart-wit te willen maken (wat genegeerd werd door de studio), als ode aan de horror waarmee hij opgroeide. Mooiste moment is het Lovecraft-achtige reuzenmonster wat slechts in nevelen gehuld blijft en meer imponeert dan angst aanjaagt. En hoewel het einde teert op de onsubtiliteit van de rest van de film toont het wel duizend maal meer ballen dan het open einde van de novelle.

9. Misery (1990)
Stephen King blinkt uit in zijn wat ingehoudener werken, waarbij de horror voortkomt uit het alledaagse en niet uit waanzinnige bovennatuurlijke creaturen. Misery is dan ook een van zijn sterkste boeken, zeer adequaat verfilmd door Rob Reiner. Rob Reiner is niet de meest interessante regisseur als het op dingen als kleurgebruik, camerawerk en montage aankomt (al zijn deze allen degelijk), maar toont zich een uitstekend acteursregisseur. En dat is net wat dit verhaal nodig heeft. De horror van een gestoorde vrouw die haar idool gevangen houdt werkt zo sterk door het acteerwerk van Kathy Bates en James Caan. Eerstgenoemde houdt haar krankzinnige feeks binnen de grenzen van het acceptabele, maar weet genoeg te hinten naar zeer gestoorde onderlagen in haar modderige en afwezige geest. Het is nog net geen schmieren, en door gevaarlijk dicht tegen de grens aan te acteren is de rol van Kathy Bates zo memorabel. James Caan is een sympathieke kapstok voor het publiek om hun angst aan op te hangen. Wat uit had kunnen monden in hysterische angst of laconiek zelfmedelijden blijft door het acteerwerk van James Caan afwezig Hij is angstig, maar moedig, hij is lijdzaam zonder in een slachtofferrol te duiken, en weet door sterk acteerwerk te hinten naar een opborrelend plan waar het script pas later aan toe komt.

8. Christine (1983)
Het is niet altijd raadzaam om King-boeken te strippen van hun absurde elementen. In het geval van een boek over een demonische auto kun je het verhaal maar tot zover omtoveren tot een realistisch relaas. John Carpenter, koning van cult, omarmt gelukkig de cheese in Christine. Wanneer een nerd in het bezit komt van een demonische oldtimer brengt dat ook veranderingen teweeg in zijn eigen identiteit. Carpenter laat de ontwikkeling van Arnie spiegelen aan de ontwikkeling van Jim Stark in Rebel Without A Cause. De anti-autoritaire houding, het snelle leven, het iconische rode jasje, Arnie omarmt zijn innerlijke James Dean. Het hilarische, en dit lijkt Carpenter volledig te beseffen, is dat deze rebelse houding uit de fifties redelijk absurd staat in de eighties. Christine is meer dan alleen de horrorfilm over een demonische auto, het is ook een coming-of-age-drama van een jongen die erbij wil horen, en zich daardoor ontwikkelt tot een rebel, maar daardoor nog steeds hopeloos uit de toon valt binnen zijn omgeving. Het is de zelfbewuste knipoog die het mogelijk maakt de uitzinnige aspecten van de horror te accepteren.

7. The Dark Half (1993)
George A. Romero omarmt in The Dark Half ook de pulp, al is dat niet altijd even zelfbewust. Het verhaal, over een schrijver die geteisterd wordt door zijn eigen pseudoniem in de vorm van een kwaadaardige alter ego, verwordt in de handen van Romero een uitzinnig schmierfestijn, met behulp van gedateerde special effects. Het is de ongeremdheid van Romero, in combinatie met de heerlijk knullige make-up-effecten die The Dark Half onweerstaanbaar maken. Het gevoel dat alles mogelijk is binnen deze strijd der literaire titanen zorgt voor een meeslepende en enerverende tocht die constant dreigt uit de bocht te vliegen. Het is tekenend dat de film zich richt op pulp die de respectabele status van de hoofdpersoon letterlijk dreigt te overwoekeren. Het is symbolisch voor een film waarin alle geloofwaardigheid binnen de eerste tien minuten het raam uit gaat, en het slechts genieten is van de creepy spanning, het overdreven acteerwerk en de ongelooflijke twists.

6. Dolores Claiborne (1995)
Dolores Claiborne maakt gebruik van een oorspronkelijk literaire vertelvorm, de flashback, maar vult deze zeer filmisch in. Het verhaal over een journaliste die haar moeder, Dolores Claiborne, moet verdedigen van veroordeling voor een bizar sterfgeval, duikt diep het verleden in. Dat de moeizame relatie tussen moeder en dochter in het heden ongewenste herinneringen aan hun vroegere strubbelingen naar boven brengt wordt vooral filmisch vertelt. Het heden is gefilmd in koel blauw en het verleden in een roestig oranje. De truuk die echter gebruikt wordt is dat scènes moeiteloos in elkaar overlopen, en een personage uit het heden letterlijk terugkijkt op zijn verleden. De kilblauwe hedendaagse toeschouwer van de oorsmeerbruine rot van vroeger. Dit filmische trukje zorgt ervoor dat de, in wezen houterige, flashbackstructuur filmische schwung krijgt. Het is een duidelijk voorbeeld van een stilistisch sterk regisseur als Taylor Hackford, die met het juiste bronmateriaal een uiterst sterk familiedrama kan neerzetten.

Volgende week de top vijf.

Vorige week begon ik met het eerste deel van mijn toplijst van beste horror acteurs aller tijden en deze week vervolg en beëindig ik het met de top acht van mijn persoonlijke favorieten. Commentaar is uiteraard welkom, zeker als ik geijkte of obscure namen ben vergeten te noemen dan wel te eren.

8. Barbara Steele
Met een mokerslag werden horrorliefhebbers in 1960 geïntroduceerd aan de Italiaanse horror met het fantastische La Maschera del Demonio van genreheld Mario Bava. De opening van de film is even gruwelijk als legendarisch, grotendeels te danken aan het imposante acteerwerk van de schone Barbara Steele die op brute wijze aan haar eind komt. In het vervolg van de film speelt Steele met verve zowel het achterkleinkind van de vermoorde vrouw als de herrezen ‘heks’, inclusief restanten van de pinnen in haar verminkte gezicht. Een horroricoon was geboren en later zou Steele onder meer opdraven in films van Michael Reeves, David Cronenberg en Joe Dante. De pure schoonheid gekoppeld aan de wat onbetrouwbare trekjes in haar gezicht maken van Steele – net als bij bijvoorbeeld Daria Nicolodi – een uitstekende en veelzijdige horror actrice.

7. Tony Todd
Deze charismatische acteur moet het niet enkel hebben van zijn imposante postuur en donkere stem, maar zeker ook van intens spel. Todd maakte zijn talenten kenbaar in de remake van Night of the Living Dead waar hij de moeilijke rol van Ben op zich nam, maar brak echt door met de moderne klassieker Candyman waar de man de titelrol speelde en daarna bij volgers nooit meer stuk kon. Het is te danken aan het gelaagde spel van Todd dat de film niet verzandt in eindeloos bloedvergieten en zijn acteerwerk geeft het personage en de film niet alleen een erotische lading maar zeker ook een politieke. De diepere betekenis van The Candyman, een allusie naar de rassenproblematiek in de Verenigde Staten en tevens een kritiek op de preutsheid in datzelfde land, wordt door Todd geweldig uitgespeeld. In zijn latere carrière zou Todd helaas nog vooral te zien zijn in festivalfilms als Shadow: Dead Riot en Hatchet, zou hij nog meerdere malen zijn lijfrol spelen en is hij te aanschouwen in de Final Destination reeks.

6. Dee Wallace
Meest bekend als de moeder van Elliott in de blockbuster E.T. is deze actrice vooral te zien geweest in horrorfilms. The Hills Have Eyes, The Howling en Critters zijn slechts een paar titels uit haar omvangrijke oeuvre en in al deze films overtuigt Wallace met een fraaie mix van hysterie en licht komisch talent. Het engelachtige gezicht van Wallace draagt bij aan de manier waarop we als kijker haar zien als een ultiem slachtoffer. In de laatste paar jaar werd de actrice ingezet met kleine rolletjes als zijnde een hommage aan haar werk binnen het genre met Rob Zombie’s Halloween en The House of the Devil van Ti West.

5. Christopher Lee
Graaf Dracula. Synoniem voor bepaalde acteurs en telkens anders geïnterpreteerd. Daar waar Max Schreck oprecht beangstigend was en Bela Lugosi de Oost-Europeaanse tint gaf, gaf Christopher Lee het personage een nieuwe dimensie. De graaf is bij Lee een erotische macht die de vrouwen in kwestie werkelijk verleidt en vervolgens vervloekt. Het fysieke aspect van Lee, een grote en slanke man, helpt ook bij de bijna onoverwinnelijkheid van Dracula. Maar Lee was veel meer dan Dracula alleen, zo was hij prima in staat om goedzakken te spelen zoals in het uitstekende The Devil Rides Out. Vaak werd de man gecast naast een andere acteur die later nog de revue passeert en als duo waren de twee welhaast onovertroffen. Lee is ondanks zijn hoge leeftijd en duizelingwekkende filmaantal – volgens de IMDb staat de teller nu op 267 – nog altijd een veel gevraagd acteur in zowel grote als kleine films waar hij vaak duistere types speelt. De enige acteur in de top vijf die nog in leven is.

4. Lon Chaney
Waar zou de horrorfilm en vooral de status van de horroracteur zijn zonder Lon Chaney? “The man of a thousand faces” en met recht een legendarische filmpersoonlijkheid aangezien hij expressief acteren wist te koppelen aan zeer inventief gebruik van make-up die hij notabene zelf ontwikkelde! Zijn meest bekende creatie is uiteraard het fantoom uit de klassieker The Phantom of the Opera, een rol die nog altijd angstaanjagend is. Maar Chaney was meer dan enkel een genie met make-up, hij kon ook wel degelijk fantastisch acteren zoals te zien valt in het sublieme The Unknown, een verontrustend horrordrama waarin Chaney pathos koppelt aan pure waanzin. Helaas wist Chaney zich weinig raad met de geluidsfilm en overleed hij toen de stomme film ook op sterven lag. Zijn zoon, Lon Chaney Jr., zou eveneens in horrorfilms te zien zijn maar wist het niveau van zijn vader nimmer te halen.

3. Vincent Price
Die stem. Geniepig en angstaanjagend. Quincy Jones zag er het geniale van in en plaatste het legendarische geluid aan het eind van Michael Jacksons megahit ‘Thriller’. Price had zijn sporen toen al ruim verdiend als gevierd horroracteur en een man die de grenzen van komedie in de horrorfilm verlegde in zijn vele rollen. Theatre of Blood is een subliem voorbeeld van een uiterst ongemakkelijke horrorkomedie en in The Raven mag Price helemaal los gaan van veelvuldig filmpartner Roger Corman. Dat Price echter ook bloedserieuze rollen aankan liet hij zien in het intense Witchfinder General waarin de acteur zijn meest brute en cynische kant toonde. De beroemde en beruchte status van de film is mede te danken aan Price zijn onberispelijk gespeelde religieuze waanzin.

2. Boris Karloff
William Henry Pratt alias Boris Karloff was al ruim 10 jaar aan het ploeteren in Hollywood toen hij ironisch genoeg doorbrak met een naamloze credit. In de klassieker Frankenstein van James Whale stond Karloff – die het monster speelde – op de credits met een vraagteken. Een geweldig triviaal feit en eigenlijk een doodzonde aangezien Karloff de show stal met de tegelijkertijd enge als ook tragische creatie van Baron Frankenstein. Na deze doorbraak zou Karloff een van de allergrootste horroracteurs worden uit de filmgeschiedenis met hoofdrollen in Universal-klassiekers als The Mummy en de meesterwerken The Old Dark House en natuurlijk Bride of Frankenstein waar hij het monster een totaal nieuwe en menselijke dimensie gaf. Val Lewton zag in de jaren ’40 de reikwijdte van Karloff zijn acteermogelijkheden en gaf hem de hoofdrol in meerdere sfeervolle horrorfilms. En laten we ook zeker niet zijn latere rollen vergeten in de vliegensvlug geproduceerde films van Roger Corman waar de acteur een piekfijne balans tussen komedie en horror wist te vinden. Boris Karloff is hilarisch genoeg een charmant persoon met slis die in films zich transformeert tot horroricoon bij uitstek.

1. Peter Cushing
Het is misschien niet de eerste naam die in je op zal komen zodra je denkt aan een horroricoon, maar Peter Cushing is naar mijn mening zonder meer de beste acteur van het horrorgenre. Hij gaf de horrorfilm een nieuwe fysieke dimensie met zijn uitzinnige manier van doen, zoals in Hammers Horror of Dracula waarin Cushing als Van Helsing springend over balustrades, rennend over tafels en duikend in gordijnen de graaf verslaat. Cushing speelde bijna altijd de goedzak terwijl hij toch een vrij griezelig gezicht had met die ingevallen wangen en spitsige neus. De acteur wist altijd een tomeloze inzet en charmant sarcasme in zijn rollen te verwerken wat zorgde voor de nodige komische lading. In de herfst en winter van zijn imposante loopbaan zou Cushing meer duistere rollen spelen als in Twins of Evil en zelfs een bonafide slechterik vertolken als generaal Moff Tarkin in Star Wars. Cushing is vooral bekend van zijn werk voor Hammer – in het bijzonder Van Helsing en Baron Frankenstein – maar zijn rollen voor Amicus mogen ook niet worden onderschat. Geweldig creepy is Cushing in Dr. Terror’s House of Horrors als de slinkse Dr. Schreck waarmee de cirkel rondom deze reeks gelijk rond is.