De moderne Medea
Von Trier, verslaafd aan het vernederd vrouwmens

21 oktober 2008 · · Beschouwing

Lars Trier, of Lars von Trier, is naast een respectabel filmmaker tevens oproerkraaier, zowel bedoeld als onbedoeld. Naast een aantal akkefietjes op onder andere het filmfestival van Cannes, kwam de regisseur door zijn thematische keuzes in botsing met het feminisme. Ondanks de aanklachten lijkt ‘de vernederde vrouw’ echter steeds meer de rode draad in zijn films te vormen.

Bij het verlaten van de vooral visuele stijloefeningen die zijn eerste grote films waren, de Europa-trilogie als belangrijkste werk, veranderde ook zijn vertelwijze. Vanaf de Golden Heart-trilogie en het Dogme 95 manifest richtte Von Trier zich vooral op innerlijk leed; de geestelijke gesteldheid van een getormenteerd vrouwmens.

Toen ik onlangs Dancer in the Dark bekeek kwam er, naast vele lofuitingen, een gevoel naar boven van déja-vu. Het verhaal en de setting mogen dan anders van toon zijn, het is en blijft dezelfde onder het juk van andersdenkenden leidende vrouw die de hoofdrol vertolkt en medelijden wekt bij de kijker. Breaking the Waves biedt eenzelfde verschijnsel, en zowel Dogville als Manderlay lijken vertellingen van dit zelfde verhaal.

Lars von Trier noemt het zelf zijn ‘stijl van filmmaken’, maar wat steeds meer met mij als kijker begint te botsen is de herhalingsoefening die zijn films lijken te zijn. Hoewel hij tot nu toe elke keer emotionele klappen wist uit te delen komt de voorspelbaarheid wel degelijk om de hoek kijken. Het lijkt een haast neurotische trek vredelievende vrouwen te vernederen, te verkrachten of te vermoorden. Von Trier heeft klaarblijkelijk een obsessie met de Medea-mythe.

Euridipes’ tragedie Medea, waar het publiek sympathiseert met een vrouw die haar kinderen om het leven brengt, lijkt, al meer in thematische zin, de kern van Von Trier’s oeuvre. In ’88 kwam zijn op Euridipes gebaseerde televisiefilm uit, en vervolgens zou de Medeafiguur niet meer uit zijn werk verdwijnen. Vrouwfiguren geplaatst in vreemde, ‘barbaarse’, culturen; op grote schaal leed ondergaand en als martelaarster zijnde de kijker voor zich te winnen.

Met het laatste deel uit de Amerika-trilogie in de planning zullen hoogstwaarschijnlijk in essentie dezelfde plotontwikkelingen plaatsvinden als in Dogville en Manderlay eerder gebeurde. Het Medea-figuur, in dit geval Grace, zal op haar doorreis in een nieuw geisoleerd dorp aankomen. Om daar vervolgens, dankzij haar ‘barbaarse’ karaktereigenschappen, in welke zin dan ook vernederd te worden.

Ondanks Von Trier’s kunnen zal een gevoel van déja-vu bij steeds meer kijkers de overhand nemen en, hoe inventief en sterk ook, zijn films zullen hierbij kracht inboeten. Met twee trilogiën rondom gelijkende personages zou, samen met het afronden van zijn kritiek op de VS, in zijn volgende belangrijke film een geheel andere opbouw en thematiek geen kwaad kunnen. Met de horror Antichrist belooft de regisseur in ieder geval af te wijken van zijn eerdere werk.


Onderwerpen:


4 Reacties

  1. Rik Niks

    Die vrouwonvriendelijkheid beperkt zich niet tot het celluloid, want het is geen toeval dat de actrices nooit in meer dan in 1 film op komen draven. Overigens deel ik je Von Trier trilogiemoeheid en verwacht ik ook weinig van het afsluitende deel van het Amerika-drieluik (als dat er al gaat komen).

  2. Christiaan Boesenach

    Nicole Kidman wil wel degelijk weer met Von Trier werken, dat gaf zij tijdens de persconferentie van Dogville al te kennen. Voor de rol in Manderlay was zij echter verhinderd, maar in het geval van Wasington is het naar het schijnt de bedoeling dat de rol van Grace ingevuld wordt door zowel Nicole Kidman als Bryce Dallas Howard.

    Ik ben een behoorlijke Von Trier liefhebber, zowel van zijn op stijl beruste vroege werk (Europa, Element of Crime) als de twee latere trilogiën. Ik hoop vooral dat de man zich nog weet te vernieuwen, na vijf (en straks zes) films rondom eenzelfde verschijnsel.

    The Boss of It All heb ik hier overigens nog ongezien.

  3. Theodoor

    Ook in The Boss of It All en Element of Crime bevinden zich onderdanige vrouwen. Deze zijn echter meer naar de achtergrond geschroven in deze twee films. Overigens zijn de twee echt vreemde eenden in Von Triers oeuvre The Five Obstructions, waarin hij zijn idool “martelt”, en Epedimic, waarbij mannen nu eens het onderspit delven. Toevallig zijn twee meest ondergewaardeerde films.

  4. Bram Ruiter

    Moet echt nodig meer van de man bekijken. Breaking the Waves staat nog op het programma, maar door de verwachte mentale verkrachting van 2½ uur ben ik nog een beetje schuchter.


Reageer op dit artikel