Schmaak
Smaak als overgewaardeerd begrip

20 september 2008 · · Column

‘Vind je dat nou écht leuk?’ vragen mensen mij, als er bijvoorbeeld een film uit de jaren ’20 ter sprake komt. Voor velen komt het over als interessantdoenerij, als puur snobisme. De filmindustrie komt met de spectaculairste blockbusters op de proppen, dus het is niet meer dan logisch dat de zwart-wit film, laat staan een stomme film, niet gewaardeerd wordt door het hedendaagse publiek.

Dat ik een twee uur durende film uit kan zitten en er nog van geniet ook, zonder dat er in die film gesproken wordt, lijkt een onmogelijke opgave voor velen. Als ik vervolgens beweer dat de film goed ís, als een feit, zullen mensen zich gaan ergeren en termen als snobisme duiken dan al gauw op.

Film leer je kijken; hoe groter je filmkennis, hoe meer ouder of abstracter werk je zal kunnen waarderen. Zo is het overigens met alle kunstvormen, of dat nou schilderkunst is (‘mijn kind kan dat ook’) of muziek (Hoeveel mensen vinden klassieke muziek geen ‘kattengejank’?). Een mens leert waarderen, door te kijken, door erover te lezen en vooral door grenzen te durven verleggen. Iemand die als kind geen spruitjes lust, kan daar later in zijn leven wellicht geen genoeg van krijgen.

Men schuift het vaak op het smaakverschil tussen mensen, maar naar mijn mening is ‘smaak’ een overgewaardeerd begrip. Smaak groeit naarmate de kennis groeit; het is rekbaar. Natuurlijk komt de eerste beoordeling van een film vanuit je gevoel, je persoonlijke kijkervaring. Maar als film eenmaal je interesse heeft, zal de technische en artistieke waarde daar steeds meer invloed op uitoefenen.

Grootste boosdoener is het verwachtingspatroon van veel mensen. Vermaakt willen zij worden, het liefst met actie of humor, en wanneer de film daarin slaagt is deze ‘goed’. Maar vermaak, naar het woord kijkende als ‘een boeiende kijkervaring ondergaan’. is veel meer. Vermaak is flabbergasted achtergelaten worden na een Lynch, vermaak is misselijk worden van een Noé en vermaak is zélfs kunnen genieten van dat sterk opgebouwde plot in die obscure jaren ’20 film.

Lastiger punt is om tegenover de niet-cinefiel te verklaren waarom de gemiddelde zomer-blockbuster minder goed is dan pak ‘m beet Sunset Boulevard. Maar ik denk dat ook deze waardering komt met een ‘verbrede’ smaak; hoe meer je ervan af weet, hoe beter je in staat zal zijn een nieuw kunstwerk een waardering toe te kennen. Iemand die als kind liever patat dan spruitjes at, heeft dat later in zijn leven wellicht omgedraaid.

Smaak is persoonlijk, maar zal vaak eerder iets zeggen over waar je als kijker ‘aan toe bent’, dan dat het iets zegt over de waarde van een film zelf. Natuurlijk zal de één voorliefde hebben voor bepaalde genres en andere juist verafschuwen, maar films afschrijven omdat het hoogdrempelig is of onwennig voelt heeft weinig met smaak te maken.



4 Reacties

  1. Kaj van Zoelen

    Leuk plaatje ter illustratie.

  2. Verhoeven

    Snob…

  3. Christiaan Boesenach

    Verklaar je nader, zou ik zeggen.

  4. Kimon

    Leuke column, ik herken het ‘probleem’. Mensen schuwen tegenwoordig vaak het moeilijke in film of kunst in het algemeen. Maar Ludwig van B. zei het al: moeilijk is mooi.


Reageer op dit artikel