Avatar (2009)

21 december 2009 · · Kritiek

I'm blue dabadibadedaj dedabedidabedaj dabedidabededaaaaj!

Iets meer dan een jaar geleden gaf Christopher Nolan het projectorenlicht aan The Dark Knight. Het was een tijdje geleden dat Hollywood en de filmliefhebber zo in de ban kon raken van een bepaalde film. Toen rond die tijd James Cameron aankondigde na twaalf jaar afwezigheid aan het eind van 2009 terug te keren, begon ook langzaam die hype te rollen. De vertoning van de eerste trailer werd omgedoopt tot Avatar Day, maar werd met wilde kritieken ontvangen. Bij de tweede trailer zag men in dat dit best nog wel eens goed zou kunnen worden, waarna meer marketing druppeltjes iedereen leek te overtuigen. Toen kwamen de persvoorstellingen en de recensies en de uiteindelijk release. Wereldwijd werd Avatar visueel gehuldigd en verhaaltechnisch in de doofpot gestopt, hetgeen iedereen zijn vermoeden geruststelde. Maar weet Avatar met zijn trukendoos zijn narratief overbodig te maken, of blijven de stupide dialogen storen? Met z’n zessen besloten we onze IMAX 3D brilletjes uit de kast te halen en zelf te oordelen over Avatars kwaliteit of de afwezigheid ervan.

Avatar volgens Ricardo
De veertien jaar die Cameron er voor nodig had om Avatar af te maken en uit te brengen hebben voornamelijk in het teken gestaan van het ontwikkelen van de digitale animatie die nodig was om de Na’Vi zo menselijk mogelijk te maken. Voor een buitenaards ras dan. Dat wordt dan ook pijnlijk duidelijk door het eindresultaat: de omgevingen zijn door een ringetje te halen, zo scherp en natuurgetrouw, maar het plot blijkt de doodsteek van de film. Bordkartonnen karakters, een voorspelbaar verhaal, een vreselijk onsubtiele allegorie naar het lijden van de Indianen (en eigenlijk alle etnische minderheden) in de VS; het maakt het absoluut geen pretje om drie uur lang op een stoel stil te moeten zitten. Daar komt nog eens bij dat ik het hele 3D effect te weinig vond toevoegen; uiteindelijk liep ik met hoofdpijn de zaal uit, terwijl ik het verhaal niet intenser beleefde dan wanneer ik een 2D film zou kijken. Het helpt dan ook niet dat ik het zeer moeilijk vond om sympathie voor computer-geanimeerde personages te voelen. Ja, ze zien er heel natuurgetrouw uit, maar dat is juist het probleem. Het lijkt wel realiteit, maar het ís het niet. En dat stoort. Dat stoort de gehele film, zeker omdat de wezens nogal fantasieloos zijn afgeleid van dieren die hier bestaan. De knap-gemaakte CGI weet uiteindelijk niet te verbloemen dat Avatar verdomd weinig om het lijf heeft.

Avatar volgens Theodoor
Avatar heeft genoeg punten die niet werken: het verhaal is dun, de wendingen cliché en de karakters zijn in drie woorden samen te vatten. Verlamde vriendelijke marinier, blauwe spirituele krijgster, opvliegende eerlijke biologe, schurk met litteken, enzovoort. De vormgeving is kitsch en de film duurt te lang. Toch is Avatar voor mij één van de beste bioscoopervaringen van het afgelopen jaar. De kritiek die de film krijgt is terecht, maar Avatar is daarnaast ook een ouderwetse terugkeer van pulpfantasy in de bioscoop. James Cameron groeide, net als George Lucas, op met pulpmagazine’s als Amazing Stories, Beyond Infinity, Captain Future, Other Worlds en Planet Stories. Later ontstond het tijdschrift Metal Hurlant (beter bekend als Heavy Metal), waar onder andere klassieke illustrators en schrijvers als Moebius, Giger en filmmaker Alejandro Jodorowsky hun eerste stappen zetten in verhalen over andere planeten met rondborstige aliens, reuzenvogels, vliegende bergen en machtige krijgers. Op al deze verhalen grijpt Avatar terug, en brengt dat ouderwetse pulpgevoel op overtuigende wijze terug. Dit komt onder andere door de fantastisch CGI. Het is duidelijk dat ze uit de computer komen (het zijn immers reusachtige blauwe katachtigen), maar hun bewegingen zijn soepeler dan ooit tevoren. Ook de kitscherige flora en fauna wekken de indruk dat de planeet Pandora ook echt zou kunnen bestaan. Het is die combinatie van kitsch, pulp en fotorealistische computereffecten die voor mij de film genietbaar maakten en ik begrijp werkelijk niet waarom mensen Star Wars wel waarderen en Avatar niet.

Avatar volgens Fedor
Avatar is 90% special effects en 10% verhaal. Op papier zou deze verhouding niet mogen werken wanneer we kijken naar eerdere blockbusters van dit jaar zoals de domme Transformers 2 en de lege 2012. Toch is deze banale optelsom van een filmgeschiedenis aan simplistische melodrama’s en Disney-moraal vele malen interessanter. Dit komt vooral omdat hij intrigeert. Het eerste half uur kijk je je ogen uit door de vlijmscherpe special effects en de wonderlijke, avontuurlijke omgeving van de planeet Pandora. Evenals het hoofdpersonage Jake Sully (Sam Worthington) kom je als kijker namelijk letterlijk terecht in een nieuwe wereld en deel je zijn bevrijding van zijn lichamelijke handicap door het ‘Avatarlichaam’ dat hij aanneemt. Het begin van de film is hiermee op veel vlakken zeker het meest geslaagd te noemen, want na een tijdje wordt het steeds meer duidelijk dat, wanneer de visuele (3D-)effecten aangewend zijn, het verhaal steeds clichématiger wordt. Hier ligt het cruciale breekpunt: neem je het zoetsappige en voorspelbare karakter van Avatar voor lief of ga je je daaraan mateloos irriteren. Mijn ervaring en aanraden is daarom dat je enige emotionele binding (‘interest’) moet loslaten en puur moet genieten van ‘the ride’: de film is wederom een mooi voorbeeld van de moderne equivalent van een cinematografische achtbaanrit. De mate waarop Avatar je intrigeert, zal uiteindelijk dermate afhangen in hoeverre je van de kitsch kan genieten: dat kan op een oprechte visuele manier, al werkt hij waarschijnlijk beter op het (meta-)niveau van camp. En dat was Avatar voor mij: esthetische kitsch van de hoogste klasse; niet meer, maar ook niet minder.

Avatar volgens Kaj
“Fire bad. Tree pretty.” Met andere woorden: zoals al gezegd stelt het verhaal weinig voor en zijn de personages en de dialogen belachelijk, soms letterlijk en soms figuurlijk. Maar de plaatjes zijn wonderschoon. CGI heeft er nooit beter uitgezien. De wereld waar Cameron ons aan introduceert is prachtig om naar te kijken en nadat ik na zo’n 20-30 minuten eindelijk gewend was aan de 3D-beelden en over het kijkdoosgevoel was, werd ik dan echt in die wereld gezogen. Alles wat je ziet is levensecht, op misschien het vuur na (dat blijft toch moeilijk), van de personen tot de bomen tot de sciencefiction technologie. Daarom is het zo jammer dat de personages zo eenduidig zijn, het verhaal zo cliché en de dialogen zo stom: als je deze technologie tot je beschikking hebt, dan mag je er wel wat meer mee doen dan zo’n slap script verfilmen. De climax, ooit een van Camerons grootste troeven (denk aan Terminator, Aliens en Terminator 2, stuk voor stuk fantastische films met een geweldige derde akte) valt daardoor op zijn reet. Toch zou ik de film over niet al te lange tijd best nog eens willen zien, het zijn vooral de beelden die zijn blijven hangen en nu ik niets meer van het scenario, de personen en de teksten hoef te verwachten kan ik daar misschien nog meer van genieten. En daar kan ik beter niet al te lang mee wachten, want Avatar moet je simpelweg in de bios met een 3D-bril op je neus bekijken.

Avatar volgens Christiaan
Het is alsof James Cameron op basis van alle films uit zijn oeuvre een film heeft gemaakt; Avatar lijkt nog het meest op een mash-up tussen Titanic en The Terminator. Met wat vleugjes uit talloze clichématige films en een politieke correctheid die we goed kunnen rijmen met de klimaattop van dit moment, komen we tot het vreemde kitscherige geheel dat het is geworden.
Van een goed verhaal is nergens sprake en van originaliteit evenmin, dus het lijkt het recept voor de zoveelste niet-memorabele blockbuster, ware het niet dat het allemaal vooral een simpel excuus lijkt om mensen de visueel meest indrukwekkende, over the top, bioscoopervaring ooit te geven. Let wel, bioscoopervaring. Op een klein scherm blijft er wellicht weinig over van het spektakel dat het nu is, maar een overdonderend spektakel is het zeker.
Sprake van de verwachte revolutie lijkt er niet te zijn, maar het zal een voorbeeld vormen voor de vele 3D-films die vast en zeker het waarschijnlijke succes van Avatar gaan proberen te benaderen. Want wanneer een film elk willekeurig plantje op het scherm interessant weet te maken, dan kunnen we zeker spreken van een geslaagde film die het waard is om gezien te worden. Stel je niet in op het gaan zien van Dances with Wolves in space, maar op een zintuigen prikkelende ervaring, want dat is de film ondanks de criticasters absoluut waard.

Avatar volgens Bram
Eindelijk, CGI heeft zijn adolescentie bereikt. Inmiddels hebben we wel vastgesteld dat er visueel weinig aan de hand is met Avatar. Maar daar zit voor mij ook een groot knelpunt. James Cameron doet in elk shot zo ongelofelijk veel moeite de magie op de voorgrond te stellen, dat het zijn magie verliest. Daardoor merkte ik dat er wel verdomd weinig te beleven was op Pandora: ik kwam via de ene geforceerde ‘Ooooh’ bij de andere verplichte ‘Aaaah’, terwijl het verhaal over karakters met namen als Jake Sully en Sergeant Miles Quaritch op dezelfde manier voortsukkelde als een mengeling tussen FernGully en een willekeurige romcom. Ondertussen spookte er een beeld door mijn hoofd waarin Cameron handtekeningen zet onder deals over actiefiguren, televisie spin-offs en koelkastmagneten. Hij maakt een franchise, eentje die zo groot moet gaan worden als Star Wars en Star Trek bijelkaar. En het lijkt alsof hij dit de kijker wil force feeden terwijl je keuzeloos toekijkt hoe je ten ondergaat aan het Avatar-fenomeen. Alles is erop gebouwd en het verklaard zelfs de kritieken: dankzij de onuitgediepte karakters en het gruwelijk matige narratief kunnen toekomstige fanboys zich vergrijpen door hun fantasie te uiten in boeken en websites en fanfilms. Het enige nadeel zijnde dat George Lucas een universum creëerde en Cameron buiten zijn speelplaneetje weinig aandacht heeft besteed aan andere mogelijke verhaallijnen. Wat ik uiteindelijk zag was een fantasieloos hoopje computer effecten dat, buiten zijn visuele aspect, niets te vertellen had.


Onderwerpen:


17 Reacties

  1. theodoor

    Bram, het is waar dat Lucas een universum creeërde, maar dat is wat Cameron hier ook doet. Qua verhaal heeft Star Wars even weinig om het lijf, maar heeft het voordeel dat het subgenre waarin het zich begeeft zich leent voor uitbuiting. Men kan immers beter voortbouwen op heldenepossen rondom goddelijk machtige superschurken dan een romantisch drama met een militair als grootste schurk. Maar zoals ik al eerder zei, beiden bouwen voort op pulprommannetjes en creeëren hun eigen universum. De kritiek die je spuiwt op Cameron (merchandising, plotloosheid, creeëren van een planeet zonder je om het verhaal te bekommeren) is vreemd genoeg de kritiek die ook George Lucas te verduren heeft gekregen.

  2. Bram Ruiter

    Het grote verschil: In Star Wars probeerde Lucas daadwerkelijk een verhaal te vertellen. We zien een fractie van het universum dat er eigenlijk is, zonder dat we daar erg in hebben. Het fungeert zowel als setting als fantasie-opwekker. Daarbij zijn de personages met liefde bedacht en uitgediept.

    Avatars verhaal is clichematig. De film schreeuwt revolutie, terwijl dit slechts terug te zien is in het visuele aspect. En wat is er in godsnaam fantasievol aan wat uitvergrote indianen op een planeet van neushoorns, draken en een variant van een terugkerend videogame monster.

    Mijn grootste stoorpunt blijft het feit dat SW in de jaren ’77 een revolutie was op alle aspecten. Misschien werd hij destijds bekritiseerd, maar Lucas maakte geen merchandise film. De marketingmachine kwam later op gang en de action figures waren pas bij deel twee in het spel.
    Niettemin was het 1977. En nu is het 2009 en het enige dat is geüpgrade zijn de computer animaties. Waar is het fantasierijke universum? Waarom hanteert James Cameron zo’n verschrikkelijk kut verhaal om zijn planeetje neer te zetten? Man, ik zou hem haast gaan beschuldigen van pretenties!

    EDIT: en eigenlijk het ergste, beide partijen voegen niets aan elkaar toe. Avatars verhaal is niet afhankelijk van zijn visuele karakter (dit had inderdaad ook gewoon een hedendaagse Hollywood update van FernGully/Pocahontas/Dances With Wolves kunnen zijn), en andersom ook niet. Het voelt gewoon niet als een geheel, als iets waar men aandacht en zorg aan hebben geboden. “Laten we het vooral heel toegankelijk maken en de scènes die er zijn verlengen met tien minuten mooiigheid, dan lijkt het net alsof we een epos hebben afgeleverd”
    Ik begin die film echt serieus steeds meer te haten.

  3. Bram Ruiter

    Uit willekeurige recensies op What I Watch.

    “Het verhaal is behoorlijk voorspelbaar, maar dat mag de pret niet drukken.
    Dit is een blockbuster zoals die bedoeld zijn.”

    “Maar cliché hoeft geen slecht ding te zijn, zeker na wat ik had gezien wat Cameron met deze Avatar weet te doen. Het verhaal op zich valt dus zeker goed mee. Het einde is te voorspellen en bepaalde cliffhanger momenten weet je gewoon uit je duim te zuigen, maar voor mij is dit meer dan genoeg.”

    “Het echte, èchte basisverhaal is niet zo origineel meer (welk nog wel), maar de manier waarop het is vormgegeven is werkelijk prachtig. Alles en iedereen klopt gewoon.”

    “Het verhaal is helaas toch wel een stuk minder en bevat de nodige cliches. Toch was het in mijn ogen in dit geval geen storende factor zoals het bij 2012 bijvoorbeeld wel was.”

    Zijn we dan zo makkelijk geworden? Dit doet me denken aan Return of the King en zijn befaamde einde. Het laatste half uur is een tergend afscheid dat maar niet op wil houden, maar toch vond iedereen het een goede film. Telkens weer: JAAA HIJ WASS VET GOUD ENZO, MJA DAT EINDE HE HAHAHA :D En nu nemen we zelf het verhaal, de basis van een film, voor lief, alsof het een wratje op een prachtige vrouw is.

    Hiermee wil ik overigens niet de recensies van de WIW-ers afzeiken, maar deze zinnen deden mij hierover verbazen.

  4. Kaj van Zoelen

    Wat is er mis met de namen?
    Matrix: “Remember, Sully, when I promised to kill you last?”
    Sully: “That’s right, Matrix. You did.”
    Matrix: “I lied.”

    Jij hebt allemaal ongefundeerde waanbeelden over Cameron en merchandise in je hoofd, en haalt er dan Star Wars bij? Werkelijk? De film waarbij George Lucas de productie pas op gang kreeg toen hij een schijntje accepteerde als salaris voor regie, script en alles wat hij nog meer deed in ruil voor het alleenrecht op alle merchandise. De studio lachte hem uit, maar voor 1977 was Lucas al bezig met de poppetjes en de magneten waar jij Cameron nu van beschuldigt.

    Maar goed, een film wordt er niet beter of slechter op door de onzin die men er om heen wil verkopen. Jammer dat je kritiek daar zo om lijkt te draaien, want dat heeft niets te maken met de film zelf. En die marketingcampagne… ik geloof dat je ook nooit The New World hebt afgerekend op de campagne daarvoor, die de film neerzette als de nieuwe Titanic.

    Je klaagt erover dat je een franchise door de strot geduwd wordt, maar tegelijk vind je het vervelend dat de film zelf geen franchisemogelijkheden biedt?

  5. Bram Ruiter

    Mijn kritiek is niet zozeer het feit dat er een marketingmachine achter zit, maar eerder dat het lijkt alsof Cameron Avatar heeft gemaakt om de nieuwe Star Wars te zijn. De hele film pretendeert op zoveel vlakken te willen werken, terwijl alles eigenlijk al eens eerder en vooral beter is gedaan. Het meest vervelende vind ik dan die franchise zonder franchisemogelijkheden.

    Maar daar wil ik niet mijn focus leggen. Ik weet ook niet precies waar Lucas van werd beschuldigt destijds, maar daar gaat het me dus ook niet om. Het zijn de pretenties van Avatar en het franchise force feeden van Cameron dat me stoort. Toch kaartte ik dit vooral aan omdat er al te veel was gesproken over dat ‘mooi maar matig’ en ik dit als secundaire argument achterhield.

    Dus nogmaals: Star Wars heeft wel het recht om tot actionfigures te verworden, omdat ten eerste Lucas merchandising zo’n beetje heeft uitgevonden en ten tweede het fantasierijke universum van Star Wars het recht heeft om met zijn actiefiguren tot de verbeelding te spreken. Avatar daarentegen tracht dit te zijn, maar neemt zichzelf te serieus en heeft gewoon te weinig te bieden in vorm van fantasie. Dus: Het is allemaal al eens eerder en beter gedaan. Verzin iets nieuws!

  6. Eraserhead

    In principe is Avatar geen film meer maar een bewegende marketingcampagne en nog een behoorlijk dure ook. En dan te denken dat Cameron’s ego dit de toekomst van de cinema durft te noemen.

    En ik vraag me nog steeds af wat 3D juist toevoegd. Coraline was dat betreft velen malen interessanter (en Tron Legacy heeft zeker potentieel). Wel zag ik veel mogelijkheden voor experimentele cinema, maar dan ben ik maar wat aan het dromen.

  7. Kaj van Zoelen

    Over de hoofdpijn die sommigen van ons soms hadden:
    http://www.shadowlocked.com/index.php/component/content/article/41-editorial/69-how-to-avoid-getting-a-3d-headache-while-watching-avatar

  8. Ricardo Berentsen

    Van het forum, mijn reactie:

    Ik las het. Het is toch te gek voor woorden dat een of andere techniek die blijkbaar nog niet volwassen genoeg is door mijn strot wordt geduwd en dat ík me dan nog moet aanpassen ook.

  9. Bram Ruiter

    Mooi gezegd, Ricardo, maar anderzijds zijn we natuurlijk altijd aan het aanpassen op wat ons wordt voorgeschoteld. Na 7 films is die hoofdpijn er wel uit, of men moet Cloverfield 2 in 3D uitbrengen.

  10. Ricardo Berentsen

    Dat is natuurlijk waar, maar dat heeft meer te maken met kijkverwachtingen en bovendien pas je je vaak onbewust aan. Hier gaat het puur om een techniek die is ingevoerd, omdat de industrie weigert zich aan te passen aan nieuwe distributiewegen en zodoende maar een techniek die ze al eerder geprobeerd hebben er door te duwen opnieuw implementeren. Dan blijkt dat door een verschil in focus ik ineens niet meer kan bepalen naar welk punt van het scherm ik wil kijken en ik me ineens moet aanpassen omdat de industrie dat weigert. Het is de omgekeerde wereld en ik weiger daar aan mee te doen.

  11. Christiaan

    Eigenlijk is Avatar dus een avant-garde blockbuster.

  12. Kyrill

    Heerlijk 6 verschillende visie’s op 1 film. Top, ga zo door (Y)
    Ik heb echt genoten met het lezen van al jullie stukjes :). Ik ga er later nog wel uitgebreid op in. Maar ik kan met het meest vinden in het verhaal van Fedor. Het is gewoon een soort rit die je moet ondergaan. Hoewel ik mezelf er wel op betrap een aantal keer op mijn hoorloge te kijken tijdens de film. Maar de actie scenes vooral de gevechten om de Boom enzo vond ik gewoon verdomd goed. Dat het verhaal echt niks voorstelt neem ik maar voor lief. Toch denk ik dat een herkijk op mijn TV-tje de film niet veel goeds zal doen.

    Tot slot wil ik zeggen ik hoop dat jullie allen weer terug komen op het FT forum. Ik mis jullie daar echt op uitzondering van Kaj na want die post er nog steeds!

  13. Fedor Ligthart

    Ik kan me overigens heel goed vinden in de recensie van Joris. Een uitgebreide analyse van positieve punten die ik evenals hem zo heb ervaren.

  14. Christiaan Boesenach

    Kyrill, het FT forum is dood, al jaren.
    Daarbij zijn de films die er bekeken en gerecenseerd worden met name mainstream, en dat maakt het toch wat minder interessant om daar rond te neuzen.

    Over die herkijk op je TV-tje, ik denk ook dat de film dat niet overleefd. Maar ik denk ook dat het een film is die uitsluitend gemaakt is voor de bioscoop; het is te hopen dat TV’s tegen die tijd ook een IMAX scherm hebben en er 3D-brilletjes bij geleverd worden.

  15. Bram Ruiter

    Christiaan, niet zo denigrerend, het FilmTotaal forum is nog altijd springlevend, alleen niet op de manier zoals jij het zou willen zien. :)
    In ieder geval bedankt voor jouw lovende woorden Kyrill, het doet me altijd goed zoiets te lezen.

    Overigens, over die 3D in de woonkamer: voor het metrostation in Amsterdam CS hangen nu gloednieuwe 3D schermen. Het is nog geen IMAX en het is nog wat primitief, maar toch is het vermoedelijk wel de toekomst enzo. Ondertussen ben ik het wel met Ricardo eens: Hollywood moet begrijpen dat internet niet alleen maar een marketingtool is, maar ook perfect kan worden gebruikt voor het vertonen van de films en het vergaren van een publiek. Kijk alleen al naar The Auteurs, de UK heeft afgelopen kunnen genieten van het online filmfestival met alleen maar Franse Nouvelle Vague films. Elke dag een nieuwe. Dan is men druk bezig met het heruitvinden van de 3D bril, maar ik denk dat we ons beter kunnen richten op het internet en de mogelijkheden ervan. De manier waarop films worden vertoont kan altijd nog.

    Ik heb trouwens ook heel kort de Avatar Game gespeeld. Godsgruwelijk, die hield ik hooguit 10 minuutjes vol. Wat een schijtspel.

  16. Kaj van Zoelen

    Als het FT forum dood is, dan is dan van SI een prehistorisch fossiel, Chris… Ik heb via FT toch heel wat interessante films gezien het afgelopen jaar, niet meer dan via SI (Uit mijn hoofd: Duitse films voor FT, Koreaanse films voor SI), die ik anders niet zo snel was gaan kijken.

  17. carlak

    prima geformuleerde recensies, waar ik het helemaal mee eens ben (zoals uit mijn recensie bij WIW mag blijken). Ben zeer benieuwd naar 7 maart : Als dit de beste film wordt? Och arme, waar gaan we dan naar toe, net als Beste regie? Ja hij beheerst het technische kunstje maar karakterbuilding, sterk spel, betere dialogen een regisseur heeft toch meer te doen…. Om Art Direction kunnen ,en moeten we ook niet omheen willen: heel mooi gedaan


Reageer op dit artikel