De kinderen van John Hughes

20 juli 2010 · · Column

De indiefilm, het is een trent in filmland tegenwoordig. Garden State van Zach Braff (35) bijvoorbeeld, maar ook recentelijker Greenberg van Noah Baumbach (40). Indiefilms pur sang, althans zo luidt vaak de noemer waaronder zij vallen. De onmogelijk vage definitie van de term daargelaten, de trent zelf is absoluut een onderzoek waard. Immers, wanneer films over quarterlifers, die leiden aan het zogenoemde dertigersdilemma, alternatief filmland domineren, dan lijkt er toch wat onderzoek noodzakelijk. Wat heeft ertoe geleid dat deze films zo populair werden? Wat heeft er toe geleid dat er zoveel films van deze aard gemaakt worden? Het wordt tijd dat de onderste steen boven komt in 'de kwestie indiefilm'.

De kwestie laat zich vanzelfsprekend herleiden uit de hedendaagse maatschappij — immers is het 'dertigersdilemma' tegenwoordig een zeer populaire term; we zouden zelfs kunnen stellen dat de psychologie evenals de filmwereld (en ook de muziek) last heeft van de eerder genoemde hype. Echter kan de oorsprong van dit dertigersdilemma ook in filmhistorisch perspectief onderzocht worden en, wanneer wij dit doen, blijkt de aanstichter een geliefd man. John Hughes is zijn naam, onlangs overleden, en zo'n beetje de uitvinder van de 'highschoolmovie'.

We schrijven 1985.

John Hughes is geen grootheid en nog tamelijk onbekend. Het zijn tijden van punk, van rebellie en van een hoop blowen. Juist in die tijd komt de, tot dan toe, relatief onbekende regisseur op de proppen met The Breakfast Club: een highschoolmovie in hart en nieren, maar verhalend over de outsiders in plaats van de insiders; het zijn de buitenbeentjes die de dienst uitmaken in de rolverdeling. Deze verhalen die Hughes hier vertelt, verhalen over nablijvers, over rebellen en misfits, konden onmogelijk tot een positieve uitkomst leiden. Wat moest er wel niet worden van al die kinderen die zich vergaapten aan deze personages? Wat is er gebeurd met de kinderen van John Hughes?

Het moge duidelijk zijn dat het voor mij zo klaar als een klontje is wat er van het geworden is. John Hughes is indirect verantwoordelijk voor dat rare filmgenre, over een stel minkukels dat niet weet wat te doen met hun leven. Dertigers die vervallen in de oude gewoontes van seks, drugs & rock 'n roll Duran Duran. Het is in en in triest dat dit nu de leidraad is in het leven van velen, de in

Photography Posing Secrets.

spiratie voor de alternatievelingen van tegenwoordig. Is het wel verantwoord dat de kunsten zich vergrepen hebben aan de triestigheid van het niet passen in de maatschappij, in plaats van het volk te bewegen een hoger goed te bereiken?

‘Generatie Breakfast Club’ loopt nu tegen de veertig, en natuurlijk bevinden zich daaronder vele artistiekelingen. Artistiekelingen als Noah Baumbach, Sam Mendes (45) en Kelly Reichardt (46). Noah Baumbach, die met drie grote films eigenlijk drie keer dezelfde film maakte: (let op:) drie films over het eerder genoemde dertigersdilemma. Sam Mendes, die in zijn dertigerjaren een film maakte over een midlifecrises, en in zijn veertigjaren het dertigersdilemma als leidraad aanvoert. Het is om moedeloos van te worden. Kelly Reichardt staat al zo buiten de maatschappij, dat het dertigersdilemma er niet eens meer toe doet. Haar personages zoeken de hele film lang naar hun hond en menselijke interactie vinden wij nog amper.

Het eerder genoemde Greenberg, dat kort geleden in de Nederlandse bioscopen verscheen, knoopt al helemaal cliche aan cliche. Het dertigersdilemma is daar haast letterlijk verbeeld. Ooit populair met alle mogelijkheden, nu een verschoppeling. Dat is wat er gebeurd met diegenen die John Hughes keken, met de nablijvers, de zittenblijvers, de blowers en de punkers. Het zijn zij die van wanhoop maar weer terugvallen op de drugs die ze vroeger slikten, naar voorbeeld van de jongens in Richard Linklater's Dazed and Confused, nog altijd dezelfde muziek draaien en uiteindelijk compleet vervallen in het oude gedragspatroon.

Wat kunnen we ertegen doen? Hoe beschermen wij de jongeren van tegenwoordig voor dit dertigersdilemma? De filmische wanhoop die het aan ons biedt moet een halt toegeroepen worden, en de enige optie is het vervangen van John Hughes. De jeugd heeft een nieuw voorbeeld nodig, het is tijd voor positiviteit.

Triestig is, wanneer je een blik werpt op de bioscoopagenda's, dat de grote releases voor jongeren vooral de Paris Hilton'esque vehikels zijn. Laat er in godsnaam een filmmaker opstaan die zich geroepen voelt de nieuwe generatie te redden van de ondergang, want als we straks het resultaat van films als Step Up 3-D of The Twilight Saga: Eclipse moeten ondergaan als maatschappij…

Photography Posing Secrets.
zp8497586rq


4 Reacties

  1. Erwan

    Nou, nou. Een beetje positiever over John Hughes mag ook wel. Ik ben het met je eens dat veel filmmakers tegenwoordig vervallen in eindeloze verhalen over crises in het leven, maar ik zou John Hughes daar, zeker niet direct, de schuld van geven. Sterker nog, als iemand naar mijn idee positieve films maakte was het John Hughes wel!

    Overigens, je praat over de generatie die inmiddels tegen de 40 aanloopt en films als “The Breakfast Club” als tiener heeft gezien, maar hoe verklaar je dan films als “Superbad”, “Juno” en zo’n beetje het complete werk met Michael Cera? Allemaal films met eind tieners, begin 20’ers die zich ook als ultieme buitenbeentjes gedragen, veel meer dan in Hughes zijn films die een zekere gelaagdheid bracht door beide kanten van het puber/jong volwassenen zijn liet zien: zowel de buitenbeentjes als de populaire types met als ultieme voorbeeld juist “The Breakfast Club”. Een punt dat die nieuwe titels toch wel ontbeerd: dat gaat heel erg a la Revenge of the Nerds bijna volledig over de losers.

    Nogmaals, ik ben het met je kritiek op die begin ’40 filmmakers eens, maar naar mijn idee is dit van alle tijden. Zou Hughes zich niet hebben laten inspireren en leiden door een generatie (de ouders in zijn films) die dacht de wereld te kunnen veranderen met hun idealisme wat een luchtkasteel bleek en doorsloeg in het Reaganisme van de jaren ’80 waardoor de tieners in zijn werk zich afzetten tegen die maatschappij? En zo kan je ook een generatie daarvoor herleiden naar mijn idee. Wel een fijn provocerend stuk overigens!

  2. Camera Obscura

    Beetje cultuurpessimisme ben ik op zijn tijd niet vies van, mits met humor en enige argumentatie geschreven. Kan me dus niet zo vinden in dit stukje..

    Ik vind zelf dat crises in het leven en buitenbeentjes veel interessanter zijn en juist een uitermate positieve en hoopgevende, ja, zelfs emanciperende werking kunnen hebben.

    En je blaast nogal hoog van de toren door je te quasi-wetenschappelijk termen als ‘dertigers-dilemma’ en quarterlifers’ op te hangen aan enkele voorbeelden van films, deze totaal niet onderbouwd te extrapoleren tot ‘maatgevend’ voor het huidig tijdsgewricht en vervolgens te linken aan John Hughes, waarna de ene generalisering na de andere volgt. Maar misschien ben ik gewoon allergisch voor ‘generatiepraat.’ Ik zou zeggen, maak er dan echt een column van en probeer de grote woorden achterwege te laten, en kom met wat pakkende vergelijkingen van vergelijkbare films uit *beide* tijdperken, want je lijkt toch een poging tot vergelijking tussen de jaren ’80 en ’00 te doen?

    Uitspraken als deze:
    “De kwestie laat zich vanzelfsprekend herleiden uit de hedendaagse maatschappij — immers is het ‘dertigersdilemma’ tegenwoordig een zeer populaire term; we zouden zelfs kunnen stellen dat de psychologie evenals de filmwereld (en ook de muziek) last heeft van de eerder genoemde hype. Echter kan de oorsprong van dit dertigersdilemma ook in filmhistorisch perspectief onderzocht worden […]”

    Vanzelfsprekend nog wel. Dat is me nogal wat. Bespaar je dit, want het zegt niets. Beschrijf ‘s wat je stoort aan de films, want dit blijft hangen in generaliseringen.

    of deze:
    “Is het wel verantwoord dat de kunsten zich vergrepen hebben aan de triestigheid van het niet passen in de maatschappij, in plaats van het volk te bewegen een hoger goed te bereiken?”

    Ik verslik me bijna. De kunsten? Maatschappij? Het volk? Een hoger goed?
    We hebben het over highschool-films en je noemt Paris Hilton, Baumbach, Mendes. De wereld begint en eindigt gelukkig niet met hen. Het is slechts een handjevol filmmakers. Vervang bovendien al je genoemde voorbeelden én John Hughes door iemand anders, schuif wat met decennia en het komt weer op hetzelfde neer: vroeger was alles beter.

    Maar het is meer je insteek over – als ik je tenminste goed begrijp – ‘de triestigheid in de maatschappij’ dat het nastreven van ‘een hoger doel’ uitsluit. Ik zie niet in hoe die twee elkaar uitsluiten. Wat is die triestigheid dan? Hoe stel je je dat hoger doel of ‘een hoger goed’ voor? Wat bedoel je er überhaupt mee?

  3. Verhoeven

    Het einde van het zelfmedelijden:

    http://www.filmkrant.nl/av/org/filmkran/fk323/previous.html (even doorscrollen)

    Ben het meer dan eens met, CO.

  4. Camera Obscura

    Bedankt verhoeven. Ik was er toevallig laatst al langs gekomen via een linkje van hun Facebook-pagina (join ’em!), maar die HardHoofd discussie is wel aardig om in dit verband te noemen. Prima voer voor discussie ook – best interessant.