Het beste (en slechtste) van 2009 volgens Theodoor

9 januari 2010 · · 2009 + Lijst

Dit is het jaar waarin voorgoed duidelijk werd dat mijn smaak neigt naar de fantastische genres. Elk van mijn top vijf films speelt met genrecinema of geeft een bizarre blik op onze realiteit. Mijn nummer 1 heeft dit jaar niet in de reguliere bioscopen gedraaid, maar was wel een groot succes op Imagine (voorheen het Amsterdam Fantastisch Filmfestival). Op zich is het niet verwonderlijk dat er zoveel op fantastische genres gerichte films in mijn lijst staan. In een jaar waar de grote dramafilms lichtelijk tegenvielen (ik noem bijvoorbeeld het tergende Revolutionary Road en het langdradige Benjamin Button), op komediegebied niet veel te beleven viel en de grote blockbusters vooral inhoudslozer werden zijn het de kleinere blockbusters en de genrefilms die opvielen. Onder de grotere blockbusters die me wel bevielen reken ik Star Trek en Avatar, die wisten te bereiken wat Michael Bay niet wist met het abominabele Transformers 2 : een meeslepende film bouwen vanuit een stapel clichés.

Van de kleinere films zag ik twee prachtige op Imagine. Het door Kaj al eerder aangehaalde 11 Minutes Ago is een ontroerende film die fans van lowbudget wel moet aanspreken. Splinter is een sterke horrorfilm waarin de personages eens wél nadenken. Op horrorgebied hadden we ook Antichrist, die mooi wist te spelen met symboliek en die oproept tot bespiegeling en herkijken, hoewel de spanningsopbouw niet compleet werkt. Op het gebied van het mixen van artfilm en genrefilm hadden we dit jaar ook het briljante My Winnipeg, een fictieve “documentaire” van regisseur Guy Maddin. Verder kunnen The Brothers Bloom, Ponyo On The Cliff By The Sea, Whatever Works, Harry Potter and the Halfblood Prince, en Rachel Getting Married niet onvermeld blijven. Grootste doodzonde van het jaar was echter dat distributie uitbleef voor The Girlfriend Experience, een meesterwerkje waarover Christiaan en Bram al eens schreven.

Ik trap mijn lijst eerst af met de slechtste film van 2009:
The Unborn is een horrorfilm met een plot die op geen enkele logische wijze te verklaren valt. Elke plotontwikkeling dient tot het tonen van meer horrorclichès. Niets in de film hebben we eerder gezien. Er wordt leentjebuur gespeelt bij The Omen, Rosemary’s Baby, Invasion of The Bodysnatchers, A Nightmare on Elmstreet, Halloween maar vooral The Exorcist, inclusief een ripoff van de beruchte spiderwalkscène. De opeenrakeling van clichès, inclusief hoofdpersone die de halve speelduur rondloopt in haar ondergoed, wordt niet door het script onderbouwd. De vele gebeurtenissen in de film bevatten geen logische verklaringen. Er is zelfs bijna geen sprake van een script, maar een handjevol dun uitgeschetste plotontwikkelingen die nauwelijks met elkaar verband lijken te houden. De film gebruikt deze dunne lijn als rechtvaardiging voor de meest vergezochte scènes, die zonder de basis van een plot of karakterontwikkeling niet de beoogde indruk maken. Meest stuitend van deze film, en de reden voor de uiteindelijke opname in deze positie, is het misbruik van de holocaust. De holocaust wordt binnen “de plot” gebruikt om de horror nog enig gevoel van gewicht te geven, maar het werkt vooral heel naar en misplaatst. Het leed van meer dan 6-miljoen joden wordt getrivialiseerd om te gaan smijten met demonen uit de joodse folklore. Het voelt even misplaatst als een Disneyfilm over de slavernij (Song of the South) of een romantische komedie over auschwitz (La Vite E Bella). Wacht, nog misplaatster zelfs. Die films hielden tenminste de romantische komedie en de disneyficatie grotendeels gescheiden van de historische misdaad, iets wat The Unborn jammerlijk genoeg weigert te doen. Nare film met een nare nasmaak.

5. District 9 (Neil Blomkamp)
District 9 is voor blockbusterbegrippen een film met een klein budget maar dat valt er niet aan af te zien. District 9 heeft prachtige special effects, en het kleine budget lijkt bevrijdend te werken. Omdat Neil Blomkamp minder afhankelijk was van producenten dan wanneer hij een gigantische blockbuster had gemaakt, blijft er ruimte over voor improvisatie, een afwijkende stijl en maatschappijkritiek. De improvisatie zit voornamelijk in de rol van Sharlto Copley, een debuterend acteur (en vriend van regisseur Neil Blomkamp) die de rol van Wikus van der Merwe met glans speelt. De opzet van de film is een documentaire waarin we Wikus volgen bij het leiden van een verhuisoperatie binnen de sloppenwijken van Johannesburg. De sloppenwijken worden bevolkt door aliens, die een aantal jaren terug boven Jo’burg gestrand zijn. Wikus van der Merwe gaat niet bepaald zachtzinnig met ze om, en blijkt een xenofobe klootzak, die staat te lachen wanneer de embryos van de aliens afgefikt worden. “Net popcorn”. De maatschappijkritiek kan niet duidelijker, en de film speelt mooi met het gegeven van transformatiehorror. Wat is erger dan constateren dan je lichaam dat in iets anders transformeert? Voor Wikus van der Merwe is het de langzame verandering in een van de aliens. De xenofoob die datgene wordt wat hij haat. Voor een perfecte actiefilm als District 9 is het een gewaagd gegeven.

4. Inglourious Basterds (Quentin Tarantino)

Inglourious Basterds lijkt misschien afwijkend in een lijstje dat verder bevolkt wordt door Science Fiction, Fantasy of Horrorfilms, maar wie Inglourious Basterds gezien heeft weet dat het einde van de film wel degelijk te benoemen valt als een vorm van fantastische cinema. Daarnaast is Inglourious Basterds ook een perfecte ode aan exploitaiton oorlogfilms en de gigantische kracht van het gefilmde beeld. Ik ben geen groot fan van oorlogfilms of Tarantino, aangezien ik zijn filmverwijzingen vaak in de weg vind staan van het verhaal, maar Inglourious Basterds is een uitzondering. De filmverwijzingen zijn in het verhaal verweven, en alle personages zijn aan cinema verbonden. Cinema is hier letterlijk een middel om te overleven, een dekmantel, een vernietigende kracht, een sociaal bindmiddel, een happening, een reden tot twist en verbintenis. Cinema overwint zelfs letterlijk de dood. Het is een aanstekelijke ode aan film, een mooie alternatieve blik op de tweede wereldoorlog, fantastisch geacteerd en fantastisch gefilmd. Inglourious Basterds toont ook duidelijk dat Tarantino een perfect oog heeft voor spanningsopbouw. De openingsscène behoort tot het beste wat Tarantino gemaakt heeft en is misschien wel de spannendste scène van het jaar.

3. Coraline (Henry Selick)
Ik heb mijn bewondering voor Coraline al eerder betoogt op de frontpage, in het kader van kinderfilms met ballen. Coraline is een film die een ode is aan de fantasie van een kind, waarbij de fantasie in dit geval zich letterlijk manifesteert met plezierige kanten (prachtige tuinen, heerlijke feestmalen, briljante circus en varièteshows) en iets minder plezierige (voornamelijk het door een heks gedwongen worden tot het naaien van knopen in je oogkassen). Coraline leest als een moderne update van Alice in Wonderland, met vleugjes Roald Dahl en een aantal klassieke horrorfilms. Het is een film die je laat voelen als toen je kind was, met de plezierige kanten en de minder plezierige kanten. Het is tekenend dat Coraline’s grootste probleem niet zozeer de monsterlijke spinnenheks is, maar vooral de onverschilligheid van haar ouders. De gebeurtenissen in de film hadden niet zozeer in gang gezet kunnen worden als de ouders van Coraline eens naar haar luisterden. De volwassenen in de film zijn stuk voor stuk incompetente niksnutten die teren op eerdere successen of kwaadaardig. Kinderen hebben de toekomst, kinderen redden de dag, de fantasie van het kind is hetgene wat overwint. In een tijd waarin jeugdfilms vooral fantasieloos op maat gesneden zijn om ouders niet tegen het hoofd te stoten is Coraline een film die net als haar protagonist tegen de gevestigde orde in gaat: het mag allemaal wat fantasievoller en enger. Macht aan de kinderen.

2. Vinyan (Fabrice Du Welz)
Ik heb al eerder een uitgebreide recensie geschreven over Vinyan, en ik blijf bij mijn statement staan: Vinyan is een van de sterkste horrorfilms van de afgelopen paar jaar. Minder zich bekommerd genreconventies, maar meer gericht op het breeduit schetsen van een afdaling in waanzin. Van Apocalypse Now leent het de notie van de jungle als symbool voor een getroubleerde psyche. Daarnaast is het een film over moederschap, het effect van rouw en schuld. Het ambigue einde tilt de film naar een hoger plan, waarin de vele thema’s uit elkaar storten in een brei van algehele waanzin. Het past perfect binnen de film. Visueel is de film ook complete chaos, waarbij vooral Fabrice Du Welz’s obsessie met kleurenfilters langzaam aan onder de huid kruipt. Zijn oog voor texturen van water, hout en bladeren toont een regisseur die de camera benadert als een schilderdoek. Vooral de openingsscène toont op zeer abstracte en minimalistische wijze de effecten van de tsunami. Fabrice Du Welz is een horrorfilmmaker die met enkele suggesties hele werelden van waanzin open kan gooien en zeker een regisseur om in de gaten te houden. Al een flinke stap voorwaarts van het al erg sterke Calvaire.

1. Stingray Sam (Cory McAbee)
De leukste film die ik dit jaar zag heeft helaas geen roulatie gehad in de gewone bioscopen en filmcomplexen en dat is duizendmaal zonden. Dit lowbudget meesterwerkje is een liefdevolle satire op Amerikaanse eigenschappen en genre’s. We hebben de typische redneckcowboys die ontsnapt zijn uit een bizar commercieële werkgevangenis en op reis gaan om de dochter van ’s werelds beroemdste timmerman uit de handen van een elitaire en kwaadaardige genitisch wetenschapper te redden. De Amerikaanse angsten voor de verhoudingen tussen mannen en vrouwen, homo’s, genetische manipulatie worden uitgebuit, evenals Amerikaanse obsessies met mediaconglomeraten, de vastgeroeste bureaucratie, de celebritycultuur en rednecks. De uiterst moderne boodschappen zijn vormgegeven als de verloren gegane filmvorm van de serial. De zes opeenvolgende segmenten grijpen terug naar de woensdagmiddagmatinees, inclusief de cliffhangers en zwartwitfotografie. De film is daarnaast een combinatie tussen ouderwetse genre’s als scifi in jaren 50-stijl, western en musical.

Stingray Sam is vanwege het serialformaat (6 afleveringen met elk één rocknummer) uiterst geschikt voor online-distributie, en de film wordt momenteel aangeboden op itunes, voor mobiele applicaties en op dvd. De visuele kant van de film houdt rekening met allerlei beeldformaten, met zo weinig mogelijk details in de binnensets en simpele animaties om de buitenwereld vorm te geven . Het geeft de film een ouderwetse look, die licht doet denken aan Monthy Python. Met Monty Python heeft Stingray Sam de uiterst droge humor gemeen, inclusief een perfecte komische timing. De soundtrack is erg gevat en grappig, de running gags heerlijk uitgesponnen, en de voice-over van Dr. Niles Crane himself, David Hyde Pierce, kurkdroog. Stingray Sam is een kleine, bescheiden film, postmodern zonder ondragelijk te worden, hilarisch en aanstekelijk met daarnaast nog een dijk van een soundtrack ook. Extra bijzonder is dat het min of meer een eenmansproject is van Cory McAbee, die de hoofdrol speelt, de regie op zich nam, de soundtrack schreef, supervisor is van de special effects, scriptschrijver en ook nog eens de hoofdactrice persoonlijk gemaakt heeft (zijn dochter). Een film die zeker meer aandacht verdient,en een van de leukste bioservaringen (op festival Imagine) van het jaar.



6 Reacties

  1. Kyrill

    Top stuk! Alleen beetje jammer dat je teveel wijdt aan de slechtste film van het jaar in vergelijking met de opsomming van de goede films.

  2. Theodoor Steen

    Mijn gezeik over The Unborn beslaat toch maar 250 van de 1750 woorden. De rest is min of meer positief. Maar toch bedankt voor het compliment.

    (en ja, The Unborn is echt een moreel foute film die ook nog eens ingaat tegen de goede smaak).

  3. Kyrill

    Ik krijg wel echt enorm zin om je nummers 1 en 2 te zien =)
    Ook al wordt dat wss erg moeilijk :P

  4. Pascal

    Hoezo? Vinyan is aardig goed te verkrijgen hoor, waarschijnlijk zelfs in de videotheken.

  5. Erwan

    Ja hoor, Vinyan is voor zover ik weet in iedere DVD zaak te vinden. En The Unborn was inderdaad een extreem suffe film, kan me er eigenlijk nog maar zo weinig van herinneren dat je stuk er over me er aan herinnerde hoe slecht hij wel niet was :s

    Ben erg benieuwd naar Stingray Sam, ga die eens opzoeken!

  6. Jordi

    Ha, nog een reden om “The Unborn” toch écht niet te zien, naast (1) Ik wil niet, (2) Ik wil er geen geld voor betalen, (3) Ik heb er geen zin in, en (4) Niemand verplicht me ertoe met grof geweld ;)
    Ben erg benieuwd geraakt naar “Stingray Sam” inderdaad, en heb spijt als haren op mijn hoofd dat ik “Coraline” uiteindelijk niet in de bios heb gezien!

    Alleen met “District 9” ben ik het niet eens. Wellicht kwam het door mijn hoge verwachtingen, ik weet het niet. Ja, de special effects waren fenomenaal, juist door hun terloopsheid. Ja, Sharlton Copley was hilarisch en verrassend. Maar voor mijn gevoel slaat de film, na een ijzersterke opening, plots een bijzonder conventionele weg in, en ontwikkelt de film zich volgens opvallend veel clichés – ondanks dat die clichés verpakt zitten in “prawns” in Johannesburg. De scherpe, pamfletachtige en urgente edge waar ik zo op hoopte, verdween vrij snel om plaats te maken voor het gebruikelijke schietwerk en de obligatoire oneliners. Hoewel vermakelijk, heeft de film daarom mijn lijstjes niet gehaald, vrees ik.


Reageer op dit artikel