Inception (2010)

27 juli 2010 · · Kritiek

Op 11 augustus 2008 opende Salon Indien zijn deuren met twee artikelen: een welkomsttekst en een gezamenlijke recensie van The Dark Knight. Avatar volgde in een gezamenlijke consensus en het is niet meer dan logisch dan dat we Christopher Nolans nieuwe blockbuster voorzien van veelzijdige woorden. Veelzijdig is in dit geval vooral verdeeld. Waar we allemaal nog op een lijn zaten bij The Dark Knight is er bij Inception sprake van verdeeldheid binnen de crew.

Inception volgens Christiaan
Met de beste teaser sinds tijden en een trailer die vervolgens teleurstelde kon het met Inception alle kanten op. Vooraf was duidelijk dat het een complex verhaal zou worden, vergezeld van een visueel bombardement. Of het hier een grote Nolan-showcase betrof of een werkelijk interessante film, dat liet zich nog raden.
Maar de beperkte informatievoorziening voorafgaand aan de film heeft zijn vruchten afgeworpen. Inception verrast en verbaast: twee en een half uur oohs & aahs zonder dat het last krijgt van de Avatarziekte. Nolan behaalt zijn hoogste niveau tot nu toe en bewijst zich definitief. De film is multidemensionaal in vrijwel alle opzichten, en hoe het mogelijk is dat Nolan alles nog op een rijtje had na het schrijven van het verhaal is mij een raadsel. De grootste misvatting omtrent de film is dat deze moeilijk zou zijn, maar dat is niet waar. De film mag dan uit vele lagen bestaan, maar blijft altijd binnen de grenzen van de Hollywood-formule. En dat lijkt Nolan's voornaamste doel te zijn; zowel de massa als de critici vermaken.
De werelden die Nolan creëert getuigen van een enorme creativiteit en menig filmmaker zou willen dit concept bedacht te hebben. Ondanks de vele intertekstuele verbanden, blaast Nolan met Inception een frisse wind door Hollywood. En dat was wel nodig na James Cameron's schijnrevolutie.

Inception volgens Ricardo
Perceptie, geheugen en herinnering. Drie termen die als een rode draad door het oeuvre van Christopher Nolan lopen. Drie termen die opnieuw tot een film worden verweven in een interessant plot over het delen van dromen en de gevolgen die dit met zich meebrengt. Inception weet op het eerste gezicht moeilijke materie uiterst behapbaar te vertalen in film. Het maakt daarbij slim gebruik van een typisch Hollywood narratief, welk hierdoor verre van storend werkt. Het gevolg is een combinatie dat Hollywood van bestaansrecht voorziet: een goede combinatie tussen uitdagende cinema dat daarnaast ook prima te volgen is voor de gemiddelde bioscoopbezoeker.
Op het emotionele vlak heeft Nolan duidelijk meer moeite. De relatie tussen Mal (Cotillard) en Cobb (DiCaprio) komt niet volledig uit de verf, maar vooral het gemak waarmee Ariadne (Page) haar dromen openstelt voor Cobb, het gemak waarmee laatstgenoemde zijn geheimen aan Ariadne openbaart, en een gebrek aan diepgang in de bijrollen, stoort. Het geeft het gevoel dat, hoewel Inception met 148 minuten zeker geen korte film is, te vol zit met ideeën, waardoor het geheel te gehaast overkomt.
Dat neemt niet weg dat Inception de lat opnieuw erg hoog legt voor de nog komende zomerblockbusters en dat dit met afstand de beste Hollywood blockbuster is die ik dit jaar zag.

Inception volgens Theodoor
Laten we eerlijk wezen, de zomer is qua blockbusters tot nu toe uitermate teleurstellend. Misschien is het daarom dat Inception voelt als een verademing. In een beter jaar was de film misschien minder opgevallen (hoewel, het concept is origineel), maar dit jaar steekt Inception met kop en schouders boven de rest van de films uit. Laten we nogmaals eerlijk wezen: Inception is een blockbuster. Het is geen wild filosofisch relaas die vernieuwde inzichten geeft in de psyche van de mens. Het is entertainment. Maar wel entertainment met lef, en toffe ideeën, en een redelijk geslaagde poging tot diepte. Inception is de nieuwe Matrix, een film die raakvlakken heeft met “Filosofie voor Dummy's”, en die filosofische ideeën niet gebruikt om een diepe waarheid te verkondigen, of om de perceptie van mensen te veranderen, of zelfs maar om een leidraad te geven binnen 3000 jaar filosofie, maar om entertainment om heen te bouwen. Vreselijk sterk entertainment.

Inception is een film die op drie niveau's dienst doet: het intellect wordt aangesproken, de film vermaakt op een explosies-schieten-achtervolging-manier, maar het derde niveau werkt het sterkst: de verbazing en verwondering wordt aangesproken. Hoewel de droomwerelden in Inception niet absurd of surrealistisch zijn in de Yellow Submarine of David Lynch manier, is het juist de kleinere en grotere veranderingen binnen een realistische setting die imponeren. Stel je voor dat je naar een James Bond film kijkt en opeens verandert het decor van From Russia With Love in een schets van M.C Escher. Dat is Inception: een realistische wereld, waarin de natuurwetten getart worden. Onze wereld, maar dan nog voller van een rauwe verwondering. Inception imponeert niet met vliegende roze teddyberen of een soortement Lsd-trip. Een kleine verandering (zoals het wegvallen van de zwaartekracht) is genoeg voor de film om zich voor altijd in je geheugen vast te nestelen. Een attractie.

Inception volgens Rik
Het overkomt me niet vaak: zitten in een zaal met filmkijkers die tijdens een (niet eens bepaald korte) film collectief geen moment in de buurt van een glimlach komt. Het tekent de ernst waarmee de kolder gepresenteerd wordt. Zo ernstig, dat het soms op het lachwekkende af is… Breekpunt is halverwege de film, als de opgezette heist al direct complicaties oplevert: na een wilde schietpartij worden de opties doorgenomen, afgezet tegen de werking van de droom-in-droom-realiteit. In de onzin die daar over tafel gaat verwachtte ik half om half tot de ontdekking te komen dat achter Di Caprio een ingenieuze imitatie van Paul Groot schuil ging; ‘then we’ll need to get to the Limbo!’. Bij nadere beschouwing bleek ook het vergel

buy generic cialis online without a prescription

ijkbare The Matrix last te hebben van dit syndroom. Deze film kon echter nog bogen op een tot de verbeelding sprekend concept waarmee terechte vragen gesteld werden over de beleving van wat realiteit is. En daarmee was ‘suspension of disbelief’ geen probleem voor de kijker. Dit geldt niet voor Inception: het concept rond dromen, onderbewustzijn en ervaring van wat realiteit is overtuigt geen moment. De droom-realiteit heeft met dromen niks te maken en hetzelfde geldt voor het onderbewustzijn, dat een eenvoudig te beheersen fenomeen blijkt. Al met al is het te letterlijk. Zie bijvoorbeeld genoemde scène; in Inception kan een doelwit zich wapenen tegen ongewenste invloeden tijdens een droom. Hoe wordt zo’n abstract gegeven verbeeld? Door schietende mannetjes die met auto’s hinderlagen leggen… Het komt teveel over als een spel waarvan de regels gaandeweg duidelijk worden, maar even zo makkelijk onverklaarbaar gewijzigd of aangevuld worden. Een spel dus waarvan het moeilijk is er in op te gaan, en te onnozel om er relevante (filosofische) implicaties in te zien.

En tja, met zo’n basis wordt het een lastig verhaal. Juist de genoemde ernst bemoeilijkt het Inception als louter entertainment te accepteren. Ik betrapte me erop best mee te gaan in de drive die bij een heistfilm hoort, maar vroeg me steeds meer af of het niet allemaal een Pavlovreactie was die door de pompende muziek en donderende geluidseffecten werd opgeroepen. Over het drakerige liefdesverhaal zal ik het helemaal maar niet hebben…

Inception volgens Bram
Op een bepaald moment wordt er in Inception een team samengesteld en voorbereid om de ultieme heist te plegen. Op dat moment weten we dat de personages van DiCaprio, Page en Gordon-Levitt in het team zullen zitten. Drie personages waar we eigenlijk nog niet eens zo heel veel van weten. Binnen no-time introduceert Nolan nog drie teamleden, waarvan we eentje al kenden, maar we niet wisten dat hij ook het team zou verblijden met zijn aanwezigheid. Vervolgens introduceert Nolan het doelwit, de laatste van de hoofdpersonages. Dat zijn er dus zeven. Echter is het niet zozeer het aantal dat de film de das omdoet, maar de vorm die wordt doorgezet. Tijdens deze introducerende momenten is Nolan alleen maar bezig met zijn concept en vergeet de personages een individu te geven. Dat betekende voor mij dat ik twee en een half uur naar niets anders dan objecten zat te kijken die het hele concept maar moesten voorzien van een narratief. Door gebrek aan empathie, iets dat in deze intens melodramatische film zeker van ons wordt gevraagd, had de film de emotionele diepte van een gemiddelde tandpasta reclame.

Natuurlijk ziet het er goed uit en belichaamd het een interessant concept, maar afgezien het gebrek aan empathie voelde het ook alsof er veel meer in had kunnen zitten. Ik vroeg me aan het einde af waarom Nolan ons niet eenmalig volledig in het duister had gegooid. Zoals bijvoorbeeld het vergelijkbare Shutter Island dat wel deed met zijn verwarrende hallucinaties en terugkerende dromen. Zelfs al zat Inception vol met enigmatische droombeelden, het miste toch dat mysterie. Dat mysterie waardoor de film onder je huid kan kruipen. Ik had liever gaandeweg een uitleg gekregen, waardoor ik elke scene meer als een oplossing zou kunnen ervaren dan het onderstrepen van eerder geïntroduceerde ideeën.

Uiteindelijk voelt Inception onnodig gehaast en onaf. Potentie is er zeker, da’s ook niet zozeer Nolans probleem, maar het begint erop te lijken dat hij het concepttechnisch rustiger aan moet doen, of mini-series moet gaan maken om alle vlakken die hij introduceert volledig te kunnen uitwerken.

Inception volgens Fedor
Een vernieuwend concept, een intrigerend plot, en vooral een vermoeiende uitvoering. Als je eerst anderhalf uur de bordkartonnen personages laat ouwehoeren over hun gezamenlijke droomproject zonder dat het verhaal echt opschiet en vooral als omslachtig overkomt in het doel en uitvoering, dan slaat bij mij de verveling toe. De climax die het gehele laatste uur in beslag neemt is spannender om naar te kijken, maar wordt gekweld door het overbodige melodrama van Cobbs (Leonardo DiCaprio) relatie met zijn overleden vrouw Mal (Marion Cotillard).

Inception wordt geprezen om zijn technische kwaliteiten, maar de vele close-ups van talking heads werkten voor mij beperkend waarmee de realiteit van de echte wereld even nep overkwam als de droomwerelden die later zouden volgen. Een bewuste keuze van Nolan of een conventie van de gelikte wereld van Hollywood? De nadruk op high brow stilering is ook te zien in de kleding en gedrag van de personages, die meer lijken te handelen volgens de wetten van de regisseur dan als mensen van vlees en bloed. De enige personages die emotionele diepgang tonen zijn Cobb en zijn architect annex psycholoog Ariadne (Ellen Page). DiCaprio’s personage is echter een minder geslaagde herhaling van zijn rol in Shutter Island eerder dit jaar dat sterker omging met het idee van een eigen gevormde realiteit. Het is ook niet DiCaprio, maar Ellen Page die meer weet te overtuigen in haar beperkte rol. Wellicht omdat zij als een van de weinige personages een ruime introductie krijgt, vraagtekens zet bij het concept en de implicaties en dus meer actief en natuurlijk handelt dan de passieve teamleden om haar heen. De korte kus die Arthur (Joseph Gordon Levit) geeft aan Ariadne lijkt bovendien het enige spontane moment van menselijk gedrag.

Het grootste euvel blijft echter het concept van realiteit, of beter geformuleerd: realisme. Neem bijvoorbeeld de scène dat Cobb in de echte wereld zonder een schrammetje in een James Bond actie ontsnapt uit de klauwen van een aantal kerels die hem over hoop proberen te schieten nadat hij twee nieuwe leden voor zijn dreamteam heeft gerekruteerd. Dit en andere onlogica in de droomwerelden maakt het plot van Inception zo paradoxaal en banaal dat zelfs Escher zijn hoofd erover gebroken zou hebben.

Collega Henk Mul schreef de woorden 'Leuke film', terwijl collega Kaj van Zoelen er wat uitgebreider op in ging voor FilmTotaal.

zp8497586rq

Onderwerpen:


4 Reacties

  1. Kaj van Zoelen

    Is het laatste uur van de film (het droom in droom in droom stuk) niet één lange ronddraaiende tol?

  2. Tim

    Ik had bij Inception steeds het gevoel dat ik het ergens van kende en toen uiteindelijk las ik het bij iemand anders op Twitter. Nozick. The Experience Machine. Tenminste het gedeelte waar Cobbs met Mal worstelt lijkt met dat dilemma opgescheept te zitten: kiezen voor de perfecte illusie of volharden in de imperfecte realiteit?

    Voor de rest schitterend in beeld gebracht met voor mij de scene waar Ariadne leert dromen te bouwen als visueel hoogtepunt. In het midden zakt het voor mij wel wat in, maar naar het einde toe met de verschillende tempoversnellingen en vertragingen tussen lagen leeft het weer helemaal op.
    Vond het een intense kijkervaring.

  3. Kaj van Zoelen

    Wat is die Experience Machine precies?

  4. tim

    Hier een interessant stukje erover:

    http://bahcecikdevekusu.com/matrix/experience.htm