Spielberg Saturday (8)
Always (1989), Hook (1991), Jurassic Park (1993)

Spielberg’s fascinatie met vliegende mensen, zij het zonder of met behulp van machines, viert hoogtij. Deze fascinatie werd niet gedeeld door het publiek, dat zowel bij Spielberg’s drama als familiefilm wegbleef. Toch is deze commerciële en artistieke dip slechts van korte duur. Zijn gespiel met Dino’s en computertechnieken levert hem een van de grootste hits in zijn carrière op en betekent het begin van een nieuw tijdperk: het tijdperk van de cgi.

Always (1989)

Pete (Richard Dreyfuss) is een rebel, een waaghals en piloot van een blusvliegtuig van de brandweer. Zijn vrouw Dorinda (Holly Hunter) is als de dood voor de dood van Pete, en maant hem om een andere baan te nemen. Pete stemt toe en neemt een baan als vlieginstructeur bij een brandweer-school. Op de laatste dag als blusser krijgt Pete een dodelijk ongeluk. Dorinda is ontroostbaar, maar na een aantal maanden begeeft ze zich toch weer op het date-pad. Pete kijkt gelaten van een afstandje toe. Hij is dood, maar kan Dorinda toch niet loslaten.

Always is een remake van semi-klassieker A Guy Named Joe (die ik overigens niet gezien heb). Het is een film over rouwverwerking vanuit het oogpunt van de dode. Op zich geen verkeerd gegeven, maar in de toch al wat sentimentele handen van Spielberg wordt het een tergend drama. Er zitten mooie momenten in, visueel gezien, maar narratief is het traag en tenenkrommend. De logica achter de geestverschijningen wordt nooit duidelijk (Pete is niet te zien, maar soms wel, maar altijd te horen, maar onbewust, of toch niet?) , en dat stoort, zeker aangezien het het plot voort moet stuwen.

Hoewel Always een karakterdrama is blijven de karakters redelijk dun geschetst. De chemie tussen Hunter en Dreyfuss is er wel, maar hun relatie begeeft zich nooit verder dan “hun nummer”. Beiden worden gedefinieerd door hun relatie, maar lijken daarbuiten niet echt te bestaan. De personages zijn niet meer dan een aantal kerneigenschappen zoals “waaghals”, “neurotisch” of “dikke goedzak”. Het is een film waarin mannen stoer man mogen zijn (en absoluut geen emotie mogen tonen), en vrouwen veranderen in kwijlende wezens bij het zien van een nieuwe jurk. Oftewel ongelooflijk stereotiep.

Visueel zit de film wel uitstekend in elkaar, waarbij de gedempte kleuren een spookachtige sfeer versterken. De laatste scènes zijn goed geënsceneerd (hoewel narratief vreselijk tranentrekkerig), en het acteerwerk is, voor zover het script dat toelaat, prima. Het is jammer dat het een tergend langzame, vreselijk dunne karakterschets is, want regie-gewijs is het allemaal netjes verzorgd.

Dit is Steven op zijn weeïgst. Holly hunter mag er flink op loshuilen en Richard Dreyfuss kijkt melancholisch vanaf de zijlijn mee en fluistert zachtjes in haar oor. Richard Dreyfuss krijgt midden in het groene bos (!) een knipbeurt (!) in een kappersstoel (!) door een bejaarde engel (!) terwijl er konijntjes rondhuppelen (!) op de achtergrond. Het is kitsch met een grote K, meer dan het toch al dramatische verhaal hoort toe te laten.

Een hoofdpersonage vergaat na 30 minuten in een zee van vlammen. Maar hij keert terug, dus het telt niet. Spielberg is geen Hitchcock, en vermoordt zijn hoofdpersonage helaas niet na een half uur.

Spielberg houdt zich in op visueel gebied en actie, maar in het dramagebied slaat hij flink op hol. Het is het dramaequivalent van Indiana Jones. Waar er bij Indiana Jones altijd meer actie tegen aangegooid kan worden kan het bij Always altijd dramatischer. Jammer genoeg werkt het niet ten goede, en slaat de verveling al snel toe.


Hook (1991)

Een eigentijdse versie van Peter Pan ligt in Spielberg’s straatje. Spielberg blijft immers een groot kind dat speelt met een blokkendoos van een aantal miljoen. Ook geeft Hook Spielberg weer de kans te dweilen in zijn obsessies; kinderen met macht, afwezige vaders, odes aan de fantasie, andere werelden waarin jan met de pet kan ontsnappen van zijn kille realiteit. Maar soms moeten regisseurs tegen zichzelf beschermd worden. Spielberg die zonder beteugeling kan doen wat hij wil kan iets fantastisch opleveren, maar in dit geval is het infantiele meuk.

Dit komt niet in de laatste plaats door de rolbezetting, a-listers die er ongezond op los mogen schmieren en kinderen die gecast zijn op hun grote ogen. De verzorgde fantasiewerelden van Neverland steken Micheal Jackson’s Neverland qua dweperige kitsch naar de kroon. De arrogantie van de zogenaamd schattige jongetjes is stuitend, voornamelijk Rufio is een vreselijk irritante etter die zich kleedt als een prehistorische glamrocksamurai. De zoetigheid en felle kleuren spatten van zowel het scherm als het narratief af, inclusief een wanstaltige Deus Ex Machina die volstrekt nergens op slaat. Het is met afstand Spielbergs meest drakerige film, die alle nare tendensen in de verder uitstekende regisseur naar boven haalt. Blijkt de regisseur met het petje potverdorie toch een geestgenoot van The King of Pop (op het gebied van kind willen zijn en kitscherige fantasie, niet op het gebied van vermeende andere praktijken rondom kinderen).

Captain Hook (Dustin Hoffman) wordt verslagen door Peter Pan, die echter weigert Captain Hook te doden vanwege zijn kinderen en het conflict kan alleen opgelost worden door middel van een volslagen onzinnige Deus Ex Machina. De piraten worden verslagen door kinderen die met eieren smijten. Peter Pan leert zijn fantasie weer terug te krijgen (inclusief vioolmuziek) door middel van een scheldwoordengevecht dat omslaat in een voedselgevecht met kleurrijke play-doh-taarten. Alles in deze film bestaat uit een laag kleuterschoolgloss, zo erg dat zelfs Bob Ross last zou krijgen van verlies van tandglazuur.

Kinderen verslaan piraten met eieren. Eieren. Ei-e-ren.

Als je houdt van een 2 uur lange trip door het brein van een hyperactieve 6-jarige jongen met wansmaak kun je hier misschien van genieten. Voor de rest is het zwoegen. Wacht… laat ik dat herformuleren: als je houdt van een gemiddelde familiefilm uit Hollywood is dit helemaal jouw ding!


Jurassic Park (1993)


Jurassic Park
is wat mij betreft Spielberg’s grootste verdienste. Het is de film die mijn filmliefde triggerde, de film die de onbegrensde mogelijkheden van film openbaarde. Jurassic Park was voor mij als kind tegelijkertijd traumatiserend en fascinerend: ik vond het doodeng, maar wou meer. Zelfs als je kijkt naar de mindere elementen van de film (overbodige plotlijnen, plotgaten en wisselvallig acteerwerk) wegen deze niet op tegen het top-entertainment wat deze film bied. Het is een technisch perfecte film, met innovatieve computergraphics die 15 jaar later nog steeds staan als een huis.

Interessant is ook de boodschap van de film over entertainment: de maker van het park wil mensen de werkelijkheid schenken, entertainment dat geen illusie is. Jurassic Park als film is echter puur illusie. De vernietigende kracht van iets ongeloofwaardigs wat realiteit blijkt te zijn maakt duidelijk wat zo aantrekkelijk is aan (horror)films: je ziet dingen die je anders nooit zou kunnen zien zonder levensgevaar, maar het is schijn. De illusie van Jurassic Park is prachtig, dichter bij dino’s komen we gelukkig niet. Het is de computer die dino’s creëert, en daardoor is het extra interessant om te zien dat het uiteindelijk binnen de film de computer is die faalt, waardoor de chaos losbarst. Net als James Cameron is Spielberg van twee gedachten op het gebied van techniek: het helpt ons, maar zodra het faalt…

Meest tekende voorbeeld van dit idee is de scène waarin de velicoraptors door het computersysteem van het park heen lopen. De nullen en enen van de computercode’s zijn geprojecteerd op de hoofden van de velicoraptors. De techniek binnen het narratief heeft de velicoraptors in toom proberen te houden, maar de natuur wint hier, de nullen en enen vormen slechts een laagje van licht, maar houden de dino’s niet meer tegen. Daarnaast kan de scène gelezen worden als een knipoog naar cgi: kijk eens mensen, de dino’s zijn slechts nullen en enen van licht. Vreselijk geloofwaardige nullen en enen. Na Jurassic Park wisten we het: film is tot alles in staat.

De film is minder emotioneel sentimenteel dan de andere Spielbergblockbusters, maar er zijn hier zeker momenten die extra dik worden aangezet met vioolmuziek. Het grootste voorbeeld daarvan is de eerste dino die in beeld komt, waarbij de onderzoekers compleet door het dolle gaan. Het is over the top, maar het is tegelijkertijd zo oprecht. Veel mensen, toen ze dit destijds voor het eerst zagen, gingen evenzeer door het dolle. Het is een magisch moment in een prachtige film. Toch zit er ook naar sentiment in deze film, voornamelijk op het conto geschreven van een aantal scènes rondom de kinderen. Toch zijn dit, naast Close Encounters of The Third Kind toch de minst irritante kinderen uit Spielberg’s oeuvre.

Dino’s zijn geen lieverdjes, al blijft de bodycount beperkt. Ik heb me altijd afgevraagd of Jurassic Park wel een familiefilm is. Je hebt een gigantisch monster, een aantal kleinere monsters, je hebt mensen die zich nauwelijks kunnen verweren, beesten die elkaar verslinden. Je hebt een afgebeten arm, kinderen die achtervolgd worden door bloeddorstige monsters, een kind dat geëlektrocuteerd word (maar het helaas overleeft), een man op het toilet wat in één hap opgeslokt wordt, en een vriendelijke oom die een opportunistische klootzak is. Niet bepaald kindvriendelijk materiaal, maar het wordt toch redelijk kindvriendelijk neergezet. Bloed blijft vrijwel achterwege, en alleen de secundaire personages overleven het niet. Gezonde spanning is niet verkeerd voor kinderen (zoals eerder door mij betoogt), en eigenlijk moeten er meer van dit soort familiefilms zijn. Horror voor het hele gezin.

In de film zit een shot van merchandising voor het park uit de film. Het wordt neergezet als zielloos opportunisme van de parkoprichter. Maar helaas, het is exact dezelfde merchandising die in de echte winkels lag. En dat is niet voor niks. Dit is blockbuster op het hoogste niveau. Achtervolgingen, monsters, kinderen voor de jonge kijkers om zich mee te identificeren, humor, actie, bloed, fijne hoofdpersonages, dinosaurussen, compleet opgezette onbekende werelden. Het is top-entertainment.


Onderwerpen:


Reageer op dit artikel