Melancholia (2011)

26 augustus 2011 · · Kritiek

Het beeld dat in de media geschetst wordt over Lars von Trier gaat niet over rozen. Het is controverse na controverse, niet slechts in zijn films, maar ook daarbuiten. De man wordt altijd al misogynie verweten en over zijn uitspraken in Cannes, niet enkel die van dit jaar, is al vaak genoeg gesproken. Maar, tot op heden zijn deze zaken niet in het geding gekomen van de films zelf. Lars von Trier stond voor mij als kijker altijd buiten zijn personages. Bij Melancholia vormt depressie echter het voornaamste thema. De depressie, of de melancholie, waar de regisseur zelf een tijd mee leefde is de inspiratiebron. Antichrist (2009) schreef hij naar eigen zeggen al vanuit deze melancholie, maar met zijn nieuwste lijkt het pas echt alsof we Von Trier’s melancholische blik voor ogen krijgen.

Zowel Antichrist als Melancholia, die wel meer gemeenschappelijk hebben dan dat zij ontsproten zijn uit een depressie, lijken deel uit te maken van een nieuwe serie films. Als auteur maakt hij zichzelf zo goed als deel van de film, wat bij Melancholia behoorlijk ten koste gaat van vereenzelviging met de personages, die vaak vooral vlakke archetypes zijn. Von Trier gaat enerzijds persoonlijker te werk dan ooit, maar is daarnaast vaak grotesk, soms zelfs neigend naar kitsch. Evenals in Antichrist begint Melancholia met een openingssequentie in slow-motion, laat hij zich inspireren door schilderijen en is de film volgepropt met niet altijd even subtiele symboliek. Met het manifest dat hij ooit opstelde, waarin film juist ontdaan werd van al deze zaken, heeft Melancholia weinig meer van doen; behalve dat de bruiloft die de eerste helft van de film in beslag neemt de gedachte oproept aan Festen (1998) van zijn collega Thomas Vinterberg.

Deze bruiloft vormt de eerste akte van de film en vertelt het verhaal van Justine (Kirsten Dunst). Tijdens de bruiloft wordt het steeds duidelijker dat Justine depressief is, en de gevolgen worden almaar schrijnender en beklemmender. Het is een drama zoals Von Trier ze het beste maakt. Het tweede deel verhaalt over haar zus (Charlotte Gainsbourg), en speelt rond de speculaties over het naderende einde van de Aarde. We beschouwen de twee zussen en hun gedrag rondom dit naderende einde. Dit contrast, tussen de gezonde zus die vreest voor haar leven, en de depressieve zus, die de planeet die in botsing dreigt te komen met Aarde haast tot lustobject maakt, lijkt het voornaamste punt dat Von Trier wil maken.

Het mooie, kleine verhaal dat Von Trier ons uiteindelijk vertelt past goed in de bizarre setting, wat dat betreft is Melancholia als film zeer geslaagd. De planeet Melancholia, die op de mensheid afstevent om haar tot een einde te brengen, wordt groots in beeld gebracht als een schaduw die boven de mensheid hangt. Melancholia wordt door de een gezien als het ergste kwaad, maar door de ander als lustobject. De hoofdvraag van de film is dan ook of wij de dood vrezen of deze juist omarmen? Dit is zeer boeiend en mooi uitgewerkt, maar de film wekt nooit eenzelfde melancholie op bij de kijker als dat Von Trier’s vorige films dat deden.

Het is deels te wijten aan Von Trier’s eigen depressiviteit, die bijna niet los valt te zien van de film. Von Trier lijkt meer autobiografische elemenenten in zijn film te stoppen dan in vorig werk, waardoor de sympathie voor de personages vrijwel geheel afwezig blijft. Er treedt een probleem op; het wordt een film over de depressie van Von Trier en zijn eigen melancholische blik naar het leven. Het is een van de redenen dat de kijker minder gemarteld wordt dan in films als Dogville (2003) of The Idiots (1998) ; nergens zien we personages van vlees en bloed, maar slechts schimmen van de auteur zelf. Wellicht is hij te bekend geworden en zoekt hij teveel de media op (al dan niet gewild). Het statement van Von Trier dat hij nooit meer persconferenties zal geven lijkt me dan ook geen verkeurde keuze.

Melancholia is ambitieus. Het einde van de wereld op z’n Von Trier’s. Een knappe film, die helaas niet volledig weet te overtuigen en een beetje blijft hangen in het zijn van een goed verhaal, zonder daarbij echt te raken.


Onderwerpen: ,


Reageer op dit artikel