De evolutie van een horrorklassieker
Dr. Jekyll and Mr. Hyde door de jaren heen

12 oktober 2012 · · Beschouwing + The Horror

drjekyll1920

Wie eens in de historie van de horrorfilm duikt zal al snel concluderen dat er in de jonge jaren der cinema erg veel klassiekers voortgebracht zijn. Met genoeg literair bronmateriaal en onderwerpen die een beroep op ieders fantasie deden, was dit genre perfect voor het celluloid. De geboorte van het medium film zou visualisatie van al deze onderwerpen betekenen. Het is dan ook geen toeval dat er begin 20e eeuw een karrenvracht aan (stille) horrorfilms geproduceerd is. Eén van de bekendste klassieke verhalen is zonder meer Robert Louis Stevensons The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde. Een verhaal wat al rond 1940 rustig een keer of tien op film gezet is, meestal getiteld Dr. Jekyll and Mr. Hyde. Maar hoe verhouden de bekendste vroege uitvoeringen zich tot elkaar?

In 1912 produceerde Lucius Henderson al een korte film over de goedaardige dokter die experimenteert om zijn donkere kant expliciet naar voren te laten komen en zodanig te scheiden van zijn goede kant. In deze acht minuten zien we vooral hoe de dokter in zijn lab experimenteert en is de transformatie naar Mr. Hyde extreem abrupt. De dreiging van Hyde, die een gevaar voor zijn (of Jekylls) verloofde vormt wordt in deze film vooral kracht bijgezet door de dreigende pianomuziek.

Acht jaar na deze film kwam er nog een stille en visueel erg sterke versie uit van John S. Robertson. Zonder spraak werd in deze productie uiteraard de focus gelegd op gezichtsuitdrukkingen en donkere sfeer. Het ontbreken van dialoog draagt, zoals wel vaker in stille horrorfilms, bij aan de mystiek en onheilspellende sfeer. Er valt iets voor te zeggen dat deze versie van Jekyll and Hyde enger is dan een aantal latere versies. Versies die echter wel bijzonder interessant zijn gezien de ontwikkelingen rondom bijvoorbeeld de Hays productiecode, waar ik al eerder over schreef.

Jek1931_01

Vlak voor de introductie van deze code regisseerde Rouben Mamoulian in 1931 de mogelijk beste adaptatie van Stevensons verhaal. Nog niet gehinderd en beperkt door de beruchte code had de regisseur de vrijheid om het verhaal op seksuele begeertes te laten drijven. Henry Jekyll (in deze film overigens consequent uitgesproken als Jee-kall) staat te trappelen om zijn kuis gecaste verloofde te huwen teneinde zijn lustgevoelens voor haar te kunnen bevredigen. Het is zijn schoonvader die geen haast wil maken en het stel verzoekt nog een maandje of acht te wachten. Dit tot zeer grote frustratie van Jekyll uiteraard. Wanneer hij op een nacht een wulpse dame in nood te hulp schiet worden zijn lustgevoelens sterk door haar aangewakkerd. Deze gevoelens vormen de basis en motivatie van Jekyll om Mr. Hyde het levenslicht te gunnen.

Jek1941_03

Mamoulians film kreeg in 1941 een remake naar de hand van Victor Fleming (The Wizard of Oz, Gone with the Wind). Deze productie leed onder het juk van de Hays code en de begeertes van de protagonist kwamen veel minder goed uit de verf. Jekyll, in deze film overigens uitstekend gestalte gegeven door Spencer Tracy (Fury), laat zich verleiden door Ingrid Bergman. Een prachtige actrice, maar nou niet bepaald een uitgesproken verleidster. Ze had mogelijk beter dienst gedaan als trouwe aanstaande echtgenote. Flemings film weet mede hierdoor absoluut niet boven het ‘origineel’ uit te stijgen. Logischerwijs weet de regisseur de seksuele begeertes van de hoofdrolspeler lastiger over te brengen wat de film een stuk minder maakt dan de versie uit 1931. De scène waarin Jekyll als reddende engel verleid dreigt te worden is in Mamoulians film intenser, effectiever en jawel, naakter. Zie hierboven hoe dit door Mamoulian gedaan kon worden en hoe Fleming dit ‘mocht’ doen, een duidelijk verschil.

Wat verder opvalt als je de verschillende films met elkaar vergelijkt is dat op expressief visueel vlak de transformatie van Jekyll naar Hyde minder expliciet is uitgevoerd gedurende de jaren. In de vroegere versies in de jaren ’20 en ’30 vervormt Jekylls hoofd, en krijgt hij een onherkenbaar beestachtig gelaat. In 1941 is Spencer Tracy in Mr. Hyde nog goed herkenbaar als Jekyll, iets waar de filmmaker slim genoeg nog wel even aan refereert, maar toch doet dit gegeven af aan de effectiviteit en zeggingskracht van de film. Grappig genoeg komt een ontegenzeggelijk lelijk personage toch angstaanjagender over dan een licht gemodificeerde Spencer Tracy, die hiermee natuurlijk wel realistischer gestalte geeft aan Hyde.

Jekyllhyde

Na 1941 zijn er nog talloze films over de beroemde dokter gemaakt (in totaal meer dan twintig), maar opmerkelijk genoeg nooit een echt grote productie. Mogelijk dat Eddie Murphy hier als The Nutty Professor nog het dichtst bij in de buurt komt. Die film valt, hoe verontrustend deze op andere fronten moge zijn, natuurlijk moeilijk onder het horrorgenre te scharen. Ook een film als Mary Reilly van Stephen Frears is nooit een daverend succes geworden.

Concluderend mag Mamoulians film om eerdergenoemde redenen als beste Dr. Jekyll and Mr. Hyde bewerking op film betiteld worden. Dankzij de vrijheid van de regisseur om te zinspelen op de seksuele driften van Jekyll en geweldige special effects (waarvan de technische details pas in de jaren ’60 werden vrijgegeven) weet deze film de gehele speelduur te overtuigen en verveelt geen seconde. Een aanrader!


Onderwerpen: , , , , , ,


2 Reacties

  1. Eligius

    Mooi artikel, en zeker erg interessant om te zien hoe het verhaal van Dr. Jekyll and Mr. Hyde zich door de jaren aanpast aan het wel en wee van Hollywood. Je vergeet helaas echter te melden dat The Nutty Professor van Jerry Lewis wellicht een nog interessanter voorbeeld is van een geslaagde en groots aangepakte adaptatie van het origineel. Jammer, want iedereen zou toch Jerry Lewis boven Eddy Murphy moeten verkiezen, niet? ;)

  2. Hendrik De Vries

    Dank. Goed punt! Had ik zeker mogen melden. De reden dat ik de Murphy versie aanhaal is omdat ik bij zo’n bekend verhaal zeker in het remake-geile Hollywood wel een versie voor het grote publiek verwacht had. Wellicht dat Tim Burton en Depp binnenkort op dit briljante idee komen ;)


Reageer op dit artikel