Overschrijden van grenzen: Altered States
Ken Russell & Horror (1)

6 oktober 2012 · · Beschouwing + The Horror

Deze themamaand keer ik terug naar het werk van een van mijn favoriete regisseurs: Ken Russell. Ik schreef al eerder uitgebreid over zijn werk (zie Russellmania), maar nu bekijk ik zijn vier horrorfilms (Altered States, Gothic, The Lair of the White Worm, The Fall of the Louse of Usher) chronologisch op precies dat gebied: wat doet Ken Russell met het horrorgenre en wat doet het horrorgenre met Ken Russell?

Op die laatste vraag valt makkelijk te antwoorden: Altered States is misschien wel Russells meest archetypische film. Bijna al zijn elementen zijn aanwezig: hallucinaties en alternatief bewustzijn (zie de titel), de link tussen seks en religie (het orgasme wordt vergeleken met goddelijke ingevingen), het menselijke versus het monsterlijke, alternatieve levensstijlen, het fallische, etc., etc. Enkel de nazi’s en het kunstenaarschap zijn afwezig.

Maar al die thema’s worden toegepast op typische horroraspecten. Altered States draait om Edward Jessup, een psycholoog die schizofrenie, dromen en andere vormen van bewustzijn onderzoekt. Hiervoor gebruikt hij psychotropische planten en schimmels, die hij inneemt in een isolatietank gevuld met water. Al snel slaan de experimenten aan en begeeft hij zich diep in zijn diepste innerlijke obsessies, waaronder zijn religieuze. Maar daar groeit hij al snel voorbij wanneer hij in diepere bewustzijnslevels terechtkomt, die misschien wel vorige levens behelsen. Het experiment slaat op hol en Jessup verandert langzaam maar zeker in een monster.

Altered States combineert drie typische horrorplots: de gestoorde wetenschapper, de creature feature en de kosmische horror. De gestoorde wetenschapper vindt zijn oorsprong in de gotische literatuur, een groot favoriet van Russell. De archetypische gestoorde wetenschapper is Victor Frankenstein uit Mary Shelleys Frankenstein, die speelt met dood en leven en daardoor een monster creëert. Een andere archetypische gestoorde wetenschapper, met wie Jessup veel gemeen heeft is Dr. Jekyll uit The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde van Robert Louis Stevenson. In die novelle experimenteert wetenschapper Dr Hyde met een drankje dat hem verandert in een gewetenloos monster genaamd Mr Hyde. Ook in Altered States is het monster dat gecreëerd wordt een dualistisch monster dat het lichaam deelt met Jessup.

Het monster doet echter meer denken aan een monster uit een creature feature. Creature features draaien om monsters, vaak een mix tussen mens en dier of een gigantisch dier met menselijke trekken, die mooie dames en andere mensen aanvallen. Het monster in Altered States doet denken aan de bekendste hoofdpersoon uit creature features: King Kong. Ook hier draait het om een mensaap die mensen aanvalt, maar door de stedelijke locatie en de transformatiescènes komt ook de inspiratie van weerwolvenfilms om de hoek kijken. Het monster doet ook denken aan 2001: A Space Odyssey, maar dan in omgekeerde volgorde. Hier zorgt een stap in het bewustzijn in transformatie tot een mensaap, in plaats van het omgekeerde scenario in 2001.

De bron van transformatie, transgressie van het menselijk bewustzijn tot een primaire staat, doet tenslotte denken aan kosmische horror. H.P Lovecraft, de geestelijk vader van de kosmische horror, schreef vele verhalen over mensen die voorbij de realiteit kijken. Ze kijken achter het gordijn van de werkelijkheid, in een kosmische wereld, vol kwaadaardige goden en vreselijke monsters. Vaak kan het menselijk brein deze glimp in het bovennatuurlijke niet aan en begeeft het. Of er vindt een lichamelijke transformatie plaats. In Altered States kijkt Jessup ook achter het gordijn vol apocalyptische visies, tot hij uiteindelijk intapt op een oerbewustzijn. Dat zorgt voor de transformatie die hem uiteindelijk tot monster maakt. Maar hier overleeft de hoofdpersoon het, dankzij de kracht van de liefde. En daarmee zijn we weer in één van de bekende elementen van de creature feature aanbeland, waar de damsel in distress uiteindelijk ervandoor gaat met de held of verliefd wordt op het monster. Altered States is kort samengevat het verhaal van een gestoorde wetenschapper die door kosmische horror verandert in een monster uit een creature feature. Laat het maar aan Ken Russell over om de normale genregrenzen te negeren en rustig allerlei elementen te klutsen.


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel