Vijf onderbelichte werken van Chris Marker

4 augustus 2012 · · Lijst

Chris Marker overleed afgelopen week op 91-jarige leeftijd. De politiek geëngageerde Franse avant-garde filmmaker werd vooral bekend vanwege A Grin Without a Cat, Sans Soleil, de Akira Kurosawa-documentaire A.K maar toch vooral La Jetée, een scifi-short die de inspiratie vormde voor Twelve Monkeys en een van de eerste voorbeelden van fotocollage’s als film. De verscheidenheid van zijn oeuvre is echter veel groter, en hier licht ik een aantal onbekendere werken van Chris Marker uit.

Bestiare Trilogie (1990)
(Zoo Piece, Chat ecoutant la musique, an Owl is an Owl is an Owl)

De drietal shorts die gezamenlijk de Bestiare (Three Short Video Haiku) vormen heten Zoo Piece, Chat Ecoutant La Musique en An Owl is an Owl is an Owl. Deze zijn slechts een paar voorbeelden uit een interesse van Chris Marker voor dieren. Net als Salon Indien’s eigen Henk Mul zet Chris Marker zijn camera neer bij dierlijk gedrag, al dan niet in een dierentuin of huiskamer en construeert op de editing-tafel een narratief. Het narratief in Zoo Piece toont dieren in een dierentuin en uiteindelijk een dierenshelter, waarbij de tralies steeds ondoordringbaarder wordt en de omgeving steeds troostelozer. Chat Ecoutant la Musique toont een kat die naar muziek luistert en weet dit via de montage boeiend te maken. Daarmee is Chat Ecoutant La Musique een voorloper van internetsensatie Keyboard Cat. An Owl is an Owl is an Owl is de meest vervreemdende van de drie. De afwijkende soundtrack met robot-achtige stemmen legt de nadruk op de mechanische beweging van de dieren, en ook hier bevat de short impliciete verwijzingen naar de gevangenschap van de dieren. Het welzijn van dieren zou vaker terugkeren in het werk van Chris Marker, met als belangrijkste exponent Vive la Baleine, een aanklacht tegen walvisjacht.

Level Five (1997)

Als Chat Ecoutant la Musique gezien kan worden als een voorloper van de Lolcat, dan is Chris Marker’s interesse voor alles rondom computers en internet in zijn late leven niet opvallend. Hij maakte een aantal jaar voor zijn dood een special eiland in Second Life en hij maakte verschillende interactieve Kunst-Cd-Roms. Ook Level 5 speelt zich af in Cyberspace en maakt gebruik van zeer lelijke (doch charmante) computeranimaties om zijn punt te maken. De film geldt als een opvolger van Sans Soleil, ook hier een filmessay aangespoord door eigen reizen, geplaatst in een verzonnen narratief. Het narratief in kwestie draait rondom het maken van een computerspel gebaseerd op de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog in de strijd tussen Amerikanen en Japanners. Chris Marker gebruikt cyberspace om zijn vaste thema’s aan te kaarten: de subjectiviteit van geschiedenis, de faalbaarheid van de politiek, de rekbaarheid van tijd en de chaos van het postmodernisme. Als film niet altijd even geslaagd, wel erg interessant.

2084 (1985)

Ook de korte film 2084 draait om de faalbaarheid van technologische ontwikkelingen en de politiek. De film, gemaakt in opdracht van het 100-jarig bestaan van de franse vakbond, schetst drie scenario’s die voort kunnen komen uit het toen recente politieke klimaat. De scenario’s zijn a: een afhankelijkheid van technologie en een totale apathie (kleur: grijs). B: een kapitalistische samenleving waarin een dictatoriale technologische gestoelde fascistische dictatuur de mensen in de gaten houd en de bevolking onder de duim houd met brood en spelen (kleur: zwart) C: een utopische, rooskleurige samenleving waar een ieder de kans krijgt zich te ontplooien en mensen centraal staan (kleur: blauw). Deze drie scenario’s worden opgeroepen door twee editors, een computerprogramma en een stapel beamers. De montage en effecten die zich op één enkele ruimte focussen weten met opvallende trukjes een grote tijdslijn en schaal te schetsen. Knap werk, alhoewel de boodschap zoals verwacht bij een korte opdrachtfilm ietwat simplistisch is.

Junkopia (1981)

De kortfilm Junkopia is tekenend voor een andere tendens van het werk van Marker, waarin hij op visuele wijze kunst beschouwt en/of ontleed. Zo maakt hij een docu over Akira Kurosawa, en een over Offret van Tarkovski, hij maakte een docu over kunstenaar Matta, en in zijn laatste film Chats Perchés staat graffitikunst centraal. Ook in Junkopia bekijkt hij werk van een kunstenaar, maar deze is onbekend. Dus Chris Marker moet het met enkel de kunst doen. De kunstwerken in kwestie zijn stellages gemaakt uit gevonden voorwerpen, ergens bij de kust in de buurt van San Francisco. Marker maakt een circulaire beweging vanuit de zee, tot de grenzen van de bewoonde wereld, terug de zee in. Met zeer effectieve montage en geluidseffecten creeërt hij een buitenaards landschap, een utopia van afval, even voorbij de laatste tekenen van de moderne beschaving.

L’ambassade (1973)

L’Ambassade is een korte film van Chris Marker die nog enige faam kent, en dat is zeer terecht. We zien de dagelijkse gebeurtenissen in een ambassade waar linkse strijders zich verbergen, nadat een fascistische regering via een coup het land heeft overgenomen. De film is gebaseerd op de staatsgreep van Pinochet, maar de focus ligt op de dagelijkse beslommeringen van mensen die zich schuil moeten houden. Ze spelen spelletjes en gitaar, ze eten en drinken, ze verbergen zich voor tekeningen van buiten, luisteren via de radio of er nieuws is en vechten tegen verveling en angst. De beelden zijn geluidloos, en een voice-over met een zwaar accent geeft ons inzicht in de politieke situatie. Marker houdt tot op het laatst nog een troef in de hand, maar ook de rest van de film toont een gelaagdheid en beklemmendheid die bijblijft.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , ,


1 Reactie

  1. HenkMul

    Interessant artikel, theo! Een fascinerende regisseur. Ik ga meteen achter z’n dierenwerk aan.

    Overigens zeg je dat één van z’n docu’s vooral over Offret gaat. Dat is ten dele waar. One Day in the Life of Andre Arsenevich focust zich voornamelijk op de (thematische) parallellen binnen het oeuvre van Tarkovsky en diens laatste dagen. Trouwens, vandaag postte Jonathan Rosenbaum ‘toevallig’ een goed artikel over deze docu: http://www.jonathanrosenbaum.com/?p=6369

    Wil je echt een docu over Offret zien, dan kom je bij Regi Andrej Tarkovskij (Leszczylowski, 1988) beter aan je trekken.


Reageer op dit artikel