L’Argent (1928)
De kostbare paradox van Marcel L

De geluidsfilm: niet alleen het begin van een nieuw tijdperk, ook het einde van drie decennia ontwikkeling van de stille film. In veel landen zien we daar in het laatste staartje van de jaren 20 de vervolmaking van: films als Metropolis (1927) in Duitsland, Sunrise (1927) in Amerika en Napoléon (1927) in Frankrijk. Grootschalige, vernieuwende films, waarbij de beheersing van de filmische mogelijkheden op een niveau staat dat na de intrede van het geluid weer even op zich zou laten wachten. Moeiteloos past in dat rijtje films L’Argent (1928) van Marcel L’Herbier. Tegenwoordig bijna vergeten, maar indertijd de duurste Franse film tot dan toe, door een van de kopstukken van het Frans Impressionisme.

In deze verfilming van Emile Zola’s roman is geld de grote onzichtbare kracht. Niet zo zeer in de vorm van een evidente goudhonger als in Greed (1924) of de aanzet tot ongebreideld egoïsme als in Wall Street (1987). Het doordesemt elk handelen van de personages, zowel ten positieve als ten negatieve. Tegen de achtergrond van de bancaire wereld zijn de transacties net zo onbegrijpelijk en intransparantie als we van het hedendaagse bankwezen gewend zijn. Het is een gigantisch spel waar maar een paar spelers in staat zijn de regels te begrijpen en dientengevolge naar de hand te zetten.

Een van die spelers is de scrupuleuze bankier Saccard. Terwijl een Duitse concurrent het op zijn bank gemunt heeft, probeert hij met een publiciteitsstunt zijn bank overeind te houden. Hij stelt de vliegenier Jacques Hamelin aan als onderdirecteur, die met zijn poging de Atlantische Oceaan over te steken veel publiciteit zal opleveren. Later verdient hij met aandelenspeculatie grof aan het valse gerucht dat Hamelin verongelukt is.

Nieuws onder de horizon is dat alles natuurlijk niet. L’Argent is zo’n film waarvan je zou kunnen roepen dat die ‘onverminderd actueel’ is. Naar analogie van hedendaagse discussies over de twijfelachtige moraal van bankiers, wordt ook hier de gewone burger niet geheel vrijgepleit. In het sterke finale shot van de film blijkt dat het onderscheid tussen bankiers en burgers slechts de machtspositie is, maar dat de hang naar ‘l’argent’ overeenstemt.

Marcel L’Herbier zette zich hier, feitelijk al even zeer gedreven door het geldmotief, af met zijn productie van L’Argent. Naar eigen zeggen werd hij geobsedeerd “(…) by a single idea: to film at any cost, even (what a paradox) at great cost, a fierce denunciation of money”. Dat is aan alles af te zien. Overdaad is het toverwoord. Enorme art deco interieurs waar eenlingen eenlingen lopen te zijn, contrasteren met massale scènes gefilmd op de Parijse beurs, die een mierenhoop van verkopers schijnt te zijn. Met opmerkelijke lucht- en trackingshots accentueert L’Herbier zowel de dynamiek als de massaliteit van dergelijke settings.

Het is vooral in die bewegelijke cameravoering dat L’Argent bij vlagen heel modern aandoet. Regelmatig wordt, vanuit de losse pols lijkt het, een wandelend personage op de rug gevolgd. Nu gewone kost, maar ten opzichte van zijn tijdgenoten lijkt het een contrast vergelijkbaar met de Dogme-films in de jaren 90. Op die manier maakt L’Herbier van de bankgebouwen labyrintische plaatsen, vol verborgen deuren en ontoegankelijke ruimtes. Ruimtes waar de topstukken zich letterlijk middelpunt van de wereld wanen:

Zoals uit alle hier geplaatste screenshots blijkt, heeft L’Herbier een scherp oog voor ruimtelijkheid en de symboliek die daar in te leggen valt. De wereldkaart waar de schaduw van de vliegenier bij vertrek en terugkeer over valt, het schaakbordpatroon van de vloer waar bankiers hun deals sluiten en als filmtechnisch hoogtepunt een duizelingwekkende montage tussen de aanvang van Hamelin vlucht en de hectische beursvloer, gefilmd met een speciale constructie waardoor de camera een duikvlucht door de zaal lijkt te nemen. Toch was L’Herbiers klap in het gezicht van het kapitaal een Waterloo. Hij bleef nog tot in de jaren 50 films maken die allen uit het collectieve geheugen verdwenen zijn. Meer naam maakte hij in die periode met bestuursfuncties in de Franse filmwereld en schrijfwerk over film.


Onderwerpen: , ,


Reageer op dit artikel