Onderbelichte muziek in de spotlight.
Het IDFA volgens Theo (4)

29 november 2013 · · IDFA 2013 + Kritiek + salonindien.doc

20 feet from stardom

Op het IDFA is er deze editie special aandacht voor muziekdocumentaires. Deze zijn totaal verschillende van onderwerp: van de klassieke muziek in competitiefilm One Minute For Conductors tot de expliciete misdaadverhalen in Narco Cultura. Vandaag een bespreking van twee muziekfilms die ongeveer hetzelfde doen: een spotlight schijnen op een onderbelicht aspect van de muziekindustrie.

20 Feet From Stardom

20 Feet From Stardom (2013)gaat letterlijk over de situatie waarbij je net buiten de spotlights staat, waar je je net in de schaduw van roem bevindt: de achtergrondzangeres. Zelden worden ze besproken of bezongen, tenzij het gaat om Lou Reed’s Walk on the Wild Side, toepasselijk gebruikt in de optiteling. Hier krijgen ze de kans van zich te laten horen, zowel in de interviews, als in de vele prachtige liedjes.

De drie voornaamste stemmen zijn Merry Clayton, een grappige, innemende dame die er veel jonger uit ziet dan haar zeventig lentes, Darlene Love, een fantastiche zangeres die klein werd gehouden door Phil Spector, en Lisa Fischer, een lieve, warme persoon met een hemelse stem en een gigantisch toonbereik. Zowel Merry Clayton als Lisa Fischer krijgen de ruimte om hun stem te laten schitteren. In één van de kippevelmomenten horen we Merry Clayton los gaan op Gimme Shelter van The Rolling Stones. Ze weet hoe goed ze is, dat zie je als je de geïsoleerde stem uit de opnames te horen krijgt. Voor de kijker is het echter een verrassing. Zonder de gitaarmuren en rauwe stemmen van de Stones blijkt Merry Claytons stem hartverscheurend en oorverdovend. Ongelooflijk.

Ondanks dat 20 Feet From Stardom qua stijl en montage redelijk binnen de gebaande paden blijft zijn het muziekmomenten als deze die de film boven zichzelf uit doen stijgen. Je bent als docu zo goed als je onderwerp, over het algemeen, en het onderwerp blijkt hier fantastisch. Alle geïnterviewde vrouwen, en dat zijn er heel wat, hebben mooie anekdotes, grappige terzijdes, of gevoelige monologen. Hun stemmen zijn fantastisch, maar ook blijken ze als personen allen heel interessant en innemend. Met zijn koor van “achtergrondzangeressen” hoeft regisseur Morgan Neville eigenlijk geen moeite meer te doen een spetterende film te maken, net zoals vroeger de artiesten beter werden door de gratie van Merry Clayton, Lisa Fischer, Darlene Love en de anderen. Met een goed team achter je, blink je zelf uit. En dat dat team de aandacht ook verdient maakt 20 Feet From Stardom overduidelijk.

★★★★☆

Jingle Bell Rocks

Jingle Bell Rocks

Is het mogelijk om Steve Buscemi’s personage uit Ghost World (2001) nog nerdier te maken? Ja, als hij in plaats van oude bluesplaten kerstmuziek zou verzamelen. De bizar specifieke subcultuur van kerstplaten-op-vinyl-verzamelaars staat centraal in Jingle Bell Rocks (2013) en vreemd genoeg levert dit ongewone onderwerp een van de beste films van het festival op.

Mitchell Kezin begon zijn film vanuit zeer persoonlijke overweging. Als kind dat opgroeide zonder vader werd hij ooit geraakt door een Amerikaans equivalent van Andre Hazes “Eenzame Kerst”, Nat King Coles “The Little Boy that Santa Claus Forgot” en toen hij als tiener wars werd van de volstrekte commercialisatie van kerst in Amerika door Miles Davis & Bob Doroughs “Blue Christmas”. Het was het begin van een levenslange obsessie met de alternatieve kerstplaat: kerstmuziek die zelden op de radio te horen is vanwege de kritische noot, of vanwege de volstrekt absurde premisse, of vanwege de onbedoelde komedie, of vanwege het hoge “zo fout dat het goed word”-gehalte. Kezin begon zich alleen te voelen in zijn zonderlinge obsessie, en ging op zoek naar gelijkgestemden.
Dat blijken er ontstellend veel te zijn. Jingle Bell Rocks tilt het vloerkleed op en toont een verrassend levende subcultuur waar zelfs grote namen als John Waters, The Flaming Lips, Run DMC en Hip-Hop-journalist Bill Adler toe blijken te behoren.

Het sterke van Jingle Bell Rocks is dat de bodem van bizarre kerstmuziek nooit in zicht raakt. Om de vijf minuten weet Mitchell Kezin weer te verrassen met een onverwacht interview, een interessant zijweggetje of een hilarisch obscuur kerstnummer. Interessant zijn de linken die Mitchell Kezin op overtuigende wijze legt tussen protestbewegingen en alternatieve kerstmuziek: veel interessante kerstmuziek ontstond vanuit protest tegen de Vietnam-oorlog, wat Kezin ondersteunt met interviews met folkrock-groep The Free Design, of uit de zwarte burgerrechtenbeweging, waar onder andere John Waters’ favoriet Santa Claus is a Black Man uit ontstond. Veel onverwachte wendingen ook in de liedjes, waaronder publieksfavoriet Santa came on a nuclear missile, gezien de reacties van de zaal. Dat er zoveel interessante paden te bewandelen blijken met alternatieve kerstmuziek is onverwacht, en Jingle Bell Rocks bewijst dat je met een goed onderwerp een heel eind kunt komen voor een ijzersterke docu.

Wat Jingle Bell Rocks net iets beter maakt dan de competitie is echter de persoonlijke noot. Mitchell Kezin kent zijn onderwerp door en door, wat zich bewijst in de geïnterviewde persoonlijkheden en de muziekkeuzes, maar er ligt ook een persoonlijke zoektocht ten grondslag aan de film. Doordat Kezin met zijn zoektocht gelijkgestemden probeert te vinden, en in wezen de teleurstellingen rondom kerst een plaats probeert te geven, krijgt de film een zeker melancholie over zich. Ontroerend is zeker het einde, waarbij zijn zoektocht naar gelijkgestemden, zijn liefde voor alternatieve kerstmuziek en het verwerken van een moeilijke jeugd samenkomen in een ontroerend fragment. Jingle Bell Rocks weet op, verrassend genoeg, niet zoetsappige wijze een pleidooi te maken voor alternatieve kerstmuziek als een representatie van de saamhorigheid, het terugblikken, de gezonde dosis zelfbeschouwing en de onvoorwaardelijke liefde en passie die ieder jaar met kerst terugkeert.

★★★★☆


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


2 Reacties

  1. beavis

    Jingle Bell Rocks is mijn nieuwe favoriete kerstfilm :)

    Duidelijk met enorme passie gemaakt, en toch nog behoorlijk strak ge-edit ook, In plaats van onnodig elkaar feliciteren met hoe cool en leuk alles wel niet is, krijg je alleen de piek van de hele mooie muzikale kerstboom te zien… en en passant toch ook nog een beeld van alles wat mooi, lelijk, goed en fout is aan ‘het hele kerstgebeuren’. Ik kwam redelijk ‘in the spirit’.

    dank voor de tip!!

  2. Theodoor Steen

    Graag gedaan, ik ben blij dat je hem ook leuk vond.


Reageer op dit artikel