The Bird People in China (1998)/ The Beach (2000)
Takashi Miike Versus (1): Danny Boyle.

Takashi Miikes The Bird People in China

Takashi Miike staat bij de meeste filmliefhebbers vooral bekend als een maker van onzinnige films vol ranzig geweld en platte seks. Laten we zeggen dat in Miikes oeuvre er inderdaad sprake is van veel absurdisme, veel grotesk bloedvergieten en veel seks, maar wat mij betreft doe je hem daarmee tekort. Niet zelden schuilt er een idee achter de drie vormen van uitbarstingen. Door zijn hoge werktempo (ruim 80 films in 20 jaar!) maakt hij wel eens missers, maar er schuilen ook veel onontdekte pareltjes in zijn oeuvre. Het is tijd voor een herwaardering van Takashi Miike. In plaats van recensies doe ik dat door double-bills, waarvan sowieso één van Takashi.

Vandaag Takashi Miike versus Danny Boyle: The Bird People in China (1998) en The Beach (2000). Beide films zijn een variatie op hetzelfde thema: een westers iemand die terechtkomt in een oosters paradijs en die tot alles in staat is om dit paradijs te beschermen. Beiden zijn echter wild verschillend in aanpak. Het mag wel verrassend heten dat Miikes The Bird People in China zowel visueel als verhalend een stuk ingetogener is dan Danny Boyles Leonardo DiCaprio-vehikel.

Kapitalisten in het paradijs

Wada, de protagonist in The Bird People in China, staat symbool voor het kapitalisme in Azië. Als Japanse zakenman wordt hij naar China gestuurd om de investering in een potentiële bron van jade te beschermen. Hij krijgt gezelschap van een Yakuza, Ujiie, die er voor moet zorgen dat het geld van zijn bazen niet door Wada verkwanseld wordt. Ze krijgen een spontane cultuurshock in China, wat voor Wada en Ujiie eerst niet meer is dan een land met boerse excentriekelingen in een onderontwikkeld modderlandschap. Wada en Ujjie raken echter zwaar onder de indruk van hun eindbestemming: een afgelegen dorp waar magische legenden de ronde doen over kinderen die vliegen als vogels met vleugels van papier. Een dorp waarin Wada in de ban raakt van het hemelse gezang van een plaatselijk meisje, en Uijie van de ruimhartigheid van het volk. De magische plek zullen ze koste wat kost beschermen, en daarbij moeten ze rigoureuze (en soms gewelddadige) keuzes maken omdat ze de belangen moeten vertegenwoordigen van de dorpsvijand: het Westen.

The Beach kent een vergelijkbaar verhaal. Hier ook een westers persoon, Richard, die terecht komt in wat voor hem het paradijs lijkt te zijn: een backpackplek waar geen toerist ooit komt, waar een hippiegemeenschap afgesloten leeft van alle kapitalistische invloeden. Ook dit paradijs staat onder druk, en de komst van Richard is eveneens het begin van het einde. In zijn poging “The Beach” te beschermen maakt hij ook rigoureuze gewelddadige keuzes. De uitkomst in beide films is echter compleet anders, net als de visuele stijl.

The Beach

Danny Boyle op volle toeren

Danny Boyle past namelijk in The Beach al een prototype toe van de stijl die hij in Millions (2004), Slumdog Millionaire (2008) en 127 Hours (2010) zou perfectioneren. Ook hier een lyrische omgeving die gevangen wordt in een hyperactieve montage. Ook hier absurde momenten waarin MTV-hallucinaties worden gecombineerd met persoonlijk inzicht. In The Beach onder andere een tegen Leonardo DiCaprio pratende haai en een moment waarop DiCaprio zich in het computerspel Banjo -azooie waant. Boyle is de enige regisseur die zo goed de grens weet te bewandelen tussen realisme, hyperactiviteit en absurdisme.

Een magisch-realistische Miike

De laatste twee woorden worden vaak geassocieerd met Miike, maar weinig mensen weten dat hij ook een tandje minder kan. Want hoewel The Bird People in China absurde elementen heeft is de film verre van hyperactief te noemen. De landerige en rustige sfeer en het beheerste camerawerk werken hypnotiserend. Het tempo ligt laag, de toon is realistischer dan gewoonlijk bij Miike. Hij maakt gebruik van long-takes en strakke composities. De stijl van de film is te omschrijven als magisch-realistisch. Een rustige, lyrische sfeer, met enkele absurde elementen, mythische symboliek en een poëtisch einde.

Heart…s of Darkness

Dat betekent niet dat The Bird People in China een compleet rustige affaire is. Net als The Beach put The Bird People in China immers inspiratie uit Joseph Conrads Heart of Darkness. Het verhaal behelst immers een (westerse) buitenstaander die geconfronteerd wordt met een oosterse cultuur en om deze te beschermen afdaalt in de waanzin. En waar The Beach zijn visuele cues bij Heart of Darkness-verfilming Apocalypse Now (1979) vandaan haalt, daar bevat The Bird People in China als voornaamste overeenkomst een symbolische afdeling op een rivier.

Toch hebben beide films een andere boodschap over het Westen versus het Oosten, het kapitalisme versus de derde wereld. Het kapitalisme in The Bird People in China is niet compleet negatief. Zonder het kapitalisme waren Ujiie en Wada nooit in het dorp gekomen. Maar hoewel het kapitalisme toegang verleent tot het paradijs blijft het buiten de deur. Het dorp blijft relatief onaangetast. Het kapitalisme in The Beach is iets om van te vluchten, iets dat ontevreden stemt. Het paradijs is een vlucht van dit kapitalisme, maar juist door te vluchten blijft het je achtervolgen. Je kunt het niet buiten houden, het dringt binnen en vreet het paradijs van de kern uit op.

Hyperactief cynisme

En in beide films is het terugvallen op dierlijke instincten niet de oplossing. Je kunt het paradijs in The Bird People in China slechts beschermen door het met rust te laten, niet in te grijpen en de boel de boel te laten. Vertrekken is de enige optie. In The Beach vertrekt men ook. Maar voordat men vertrekt vernietigt men het paradijs. Men heeft er geen vertrouwen in dat het paradijs kan blijven bestaan. Ontbindt de commune, vertrek met geweld en kijk niet meer terug. Het dorp in The Bird People in China houd zichzelf staande. Het strand in The Beach kan alleen overleven als alle mensen zijn opgerot. Danny Boyle blijkt dus in zijn film te doen waar men Miike Takashi vaak op afkraakt. Hyperactief cynisme. Maar maakt dat de film minder goed? En Miike Takashi wijkt precies af waarvan men hem normaliter verwijt. Maar maakt dat zijn andere films slecht? Ik denk van niet.


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel