The Burmese Harp (1956)
Humanisme op de het slagveld

10 februari 2013 · · Kritiek + Sanippondien

Mijn aandeel aan de Sanippondien-maand zal bestaan uit een aantal lijstjes, maar vooral recensies van (klassieke) films die ik al tijden wil zien maar er simpelweg nooit van gekomen is. De eerste in deze reeks is een film die binnen de kring van liefhebbers van Japanse cinema omarmd wordt, maar in het genre van de oorlogsfilm nauwelijks genoemd wordt als een ware klassieker. Ik heb het over The Burmese Harp van regisseur Kon Ichikawa.

Het frappante aan The Burmese Harp is dat bijna de gehele film zich na de overgave van Japan in 1945 afspeelt. Dit doet echter niets af aan het feit dat het wel degelijk een echte oorlogsfilm is. We volgen vooral de reis die Mizushima aflegt nadat hij op een missie is gestuurd om een overgebleven Japanse troep over te halen zich over te geven aan de massale Britse troepen die in Birma de Japanners hebben overmeesterd. Na een mislukte poging moet Mizushima een lange en eenzame tocht ondernemen op weg naar een militair kamp waar zijn troepgenoten arbeid verrichten wachtende op repatriëring. Geschokt door de vele dode Japanse soldaten en de horror die oorlog is, verandert Mizushima langzaamaan en omarmt hij Boeddhisme als levensstijl met constant een harp om zijn arm. Ondertussen denken zijn vrienden dat hij is omgekomen.

The Burmese Harp is een meesterlijke humanistische vertelling over de gevolgen van grootschalige oorlog. Het is eigenlijk onvoorstelbaar dat de film dateert van 1956, zo’n 10 jaar na het destructieve einde van de Aziatische Tweede Wereldoorlog. Daar waar Hollywood en ook Engeland zich vooral richtte op de heroïsche kant van de oorlog, kiest Ichikawa ervoor een meer menselijk en oprecht emotioneel portret te filmen. Overeenkomstig is wel de bijna totale aandacht voor de soldaat en niet zozeer de gevechten, logisch ook aangezien de militaire strijd voorbij is. Toch voel je de oorlog iedere seconde, al was het maar omdat meerdere malen de kijker wordt geconfronteerd met massagraven en kampen.

De film is in werkelijk prachtig zwart-wit geschoten met indrukwekkende vergezichten waar ineens een klein puntje verschijnt, Mizushima die bijna helemaal opgaat in de vlaktes dan wel jungle van Birma. Ichikawa wisselt dit af met intense close-ups van de protagonist waarin echt de ontwikkeling van getraumatiseerde soldaat naar bijna-reïncarnatie van Boeddha zelf goed te zien is. Het is een beetje de omgekeerde wereld van Come and See (1985) waarin we een onschuldige jongen langzaamaan zien veranderen in een totaal wrak. Waar The Burmese Harp uiteindelijk met een zeer fraaie en tamelijk hoopvolle conclusie komt, is deze in Come and See volstrekt afwezig.

Naast de geniale regie en de zeer vermeldenswaardige prachtige soundtrack, wordt The Burmese Harp gedragen door Shôji Yasui die Mizushima met een breed pallet aan emoties speelt. Hij is het ware hart van de film en je voelt echt met hem mee gedurende de speelduur om uiteindelijk zijn toch wel dramatische keuze te begrijpen en zonder meer goed te keuren. Het is daarbij knap dat zowel de acteur als regisseur overdadig melodrama constant vermijdt, iets wat zeker op de loer ligt bij de uiteindelijke reünie met zijn mede-soldaten.

Al met al is The Burmese Harp een van de allerbeste oorlogsfilms ooit gemaakt. Het is een film die wijselijk de strijd uit de weg gaat, maar wel de verschrikkelijke gevolgen laat zien. Eigenlijk zou de film verplicht kijkvoer moeten zijn voor alle wereldleiders die weer eens besluiten hun troepen de ellende in te sturen, want een meer humanistisch en anti-oorlogsbeeld is nauwelijks denkbaar.

★★★★★


Onderwerpen: , , , ,


Reageer op dit artikel