12 Years a Slave (2013)
Compromisloos en klassiek

19 februari 2014 · · Kritiek + Première

We mogen dan wel inmiddels in 2014 leven, maar nog steeds worstelt de Verenigde Staten en ook Hollywood met de geschiedenis omtrent slavernij en rassensegregatie. Er zijn in het verleden heus wel kritische films gemaakt over deze duistere periode, maar regelmatig draaiden de films om de hete brei heen of werden er spectaculaire zaken omheen gefabriceerd. Denk aan overigens verder uitstekende films als In the Heat of the Night (1967) en Mississippi Burning (1988). Mede daardoor slaat Steve McQueens nieuwste film in als een bom. 12 Years a Slave is een compromisloos historisch werk waarbij de kijker keihard met de neus op de feiten wordt gedrukt.

We schrijven 1841 wanneer de vrije familieman Solomon Northup (een glansrol van Chiwetel Ejiofor) in de val wordt gelokt door twee blanke kidnappers en vervolgens 12 jaar lang als slaaf op verschillende plantages in de staat Louisiana mensonterend werk moet verrichten. De eigenaren waarvoor Northup werk verricht rangeren van enigszins humaan (William Ford gespeeld door Benedict Cumberbatch) tot volstrekt sadistisch (Edwin Epps die maniakaal wordt vertolkt door Michael Fassbender). Northup maakt in de loop der jaren ook kennis met andere slaven waaronder de jonge Patsey (een doorbraakrol voor Lupita Nyong’o). We volgen ruim twee uur Northup in zijn strijd tegen het onrecht wat hem en de andere slaven is aangedaan en ook in zijn verwoede pogingen hereniging met zijn familie en vrijheid te manifesteren.

Zoals je inmiddels van auteurcineast Steve McQueen mag verwachten is ook 12 Years a Slave een zeer intense film. Net als in zijn vorige films Hunger (2008) en Shame (2011) kent 12 Years a Slave zeer veel lang aanhoudende shots en is het een hernieuwde studie naar de ontberingen van het menselijk lichaam. Het is voor de kijker geen makkelijke zit om de constante en herhalende aftakeling van Northup en de mede-slaven te ondergaan. Er zitten zeker twee shots in de film die niet alleen extreem lang aangehouden worden, maar het gevoel van ongemak tot in het uiterste aanwakkert. En toch zijn deze shots ook pure cinema en het is waanzinnig vakmanschap dat McQueen en zijn vaste cameraman Sean Bobbitt tot zulke zeer gecompliceerde scènes in staat zijn waarbij ook de acteurs moeten worden geprezen die tot dergelijke grootse prestaties onder zeer hoge druk in staat zijn.

12 Years a Slave is een grote stap voorwaarts in het oeuvre van McQueen. Het compromisloze aspect is nog steeds absoluut aanwezig, maar in tegenstelling tot zijn eerdere werk is 12 Years a Slave ook echt een groots opgezette, bijna klassieke Hollywood film met een duidelijk narratief dat stapsgewijs leidt naar een eind al is de slotscène volstrekt geen opgewekte standaard Hollywood finale. Maar het is ontzettend hoopvol om te zien dat de tot nog toe best wel rigide Steve McQueen met zijn minimalistische stijl in staat is zo’n groot verhaal te vertellen op een behoorlijk uitgemeten Hollywood wijze.

Wat hier en daar misschien iets te veel van het goede is, is toch misschien wel weer de duidelijke Hollywood link. De film zit werkelijk boordevol met bekende acteurs, soms maar voor een of twee scènes. En ondanks dat zijn aanwezigheid als mede-producent zeker niet onderschat mag worden, is de rol van Brad Pitt in de film een beetje een afleiding. Ook is de als altijd zeer dramatische muziek van Hans Zimmer soms iets te veel aanwezig en werkt het danig in op je emoties, iets wat de film van zichzelf al in overvloed heeft.

Allicht is dat wat 12 Years a Slave ook nodig had om een echt groot publiek te trekken, want laten we wel zijn: Steve McQueen was tot op heden zeker niet voor iedereen en ook met deze film zal hij menig kijker flink op de proef stellen. Maar of je 12 Years a Slave wel of geen goede film vindt, het valt moeilijk tegen te spreken dat het een zeer belangrijke film is. Het is bijna taboedoorbrekend en zet ontzettend aan het denken. Niet voor niets werd er in de Verenigde Staten door sommige critici zelfs gesteld dat zeer jonge kinderen de film moeten zien, om alleen al didactisch te laten zien hoe bruut de eigen geschiedenis is geweest en er nog steeds een geweldige discrepantie bestaat tussen de blanke en zwarte bevolking in het land; kijk alleen al naar de gevangenisstatistieken om te zien hoe zoek die balans nog steeds is.

Het is Steve McQueen er natuurlijk niet om te doen om zo’n groot verhaal te vertellen, maar het geeft wel aan hoe 12 Years a Slave op de persoonlijke emoties werkt. Tamelijk tegen het eind van de film zien we wederom weer een lang aangehouden shot, een close up van een bijna verslagen Solomon Northup die ineens recht de camera inkijkt. Zelden zal je als kijker zo intens op je eigen geweten en dat van de mensheid worden gewezen dat zoiets mensonterend en schandalig ooit heeft kunnen plaatsvinden op zulke grote schaal. Maar laten we ook vooral de artistieke klasse van McQueen en consorten benadrukken met het maken van een film die je niet snel zal vergeten en zonder meer een van de beste van het jaar is.

★★★★★


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel