Kinderen en vluchtelingen in Iran
Het oeuvre van Samira Makhmalbaf (1/2)

Apple

Mohsen Makhmalbaf is niet alleen na Abbas Kiorastami misschien wel de grootste regisseur van de Iraanse cinema, hij is ook de patriarch van een familie cineasten. Zijn vrouw Marzieh (de zus van de moeder van zijn kinderen) en zijn jongste dochter Hana regisseerden allebei films, en jongste zoon Maysam deed al enkele keren het camerawerk en de montage voor mama en papa. Oudste dochter Samira is echter de bekendste telg van Mohsens familie, en de actiefste met inmiddels vier langspeelfilms op haar naam. Op haar veertiende verliet ze al de middelbare school om aan haar vaders filmschool (Makhmalbaf Film House) te studeren. Op haar zeventiende begon ze aan haar eerste film, The Apple. Voor haar volgende twee films won ze de Prix du Jury op Cannes. In het kader van onze Iran maand bekeek ik haar (kleine) oeuvre, met ietwat gemengde doch algeheel wel positieve resultaten. Vandaag haar eerste twee films, volgende week haar laatste twee.

The Apple (1998)

In zekere zin is Samira’s debuut een typische Iraanse New Wave film, van het soort waarmee Kiarostami wereldwijde erkenning mee kreeg. Een mengeling van documentaire en fictie waarbij de grens tussen de twee verre van duidelijk is, en een politieke allegorie vertelt door middel van een verhaal over kinderen om de censuur te ontwijken. Wel duidelijk is de feministische stem van Samira waarmee ze haar eigen stempel op deze stijl drukt. Een vader houdt zijn twee twaalfjarige dochters sinds hun geboorte altijd binnenshuis. Ze kunnen nauwelijks praten en lopen vreemd. Dit wordt een nationaal schandaal en de vader werkt mee aan de film om zijn kant van het verhaal te vertellen.

Een vrouw van de Iraanse jeugdzorg bevrijdt de dochters en terwijl zij voor het eerst vrij over straat lopen wordt de vader opgesloten in zijn huis. Op straat leren de meisjes voor het eerst wat spelen met leeftijdsgenoten is, maar ook meteen wat bezit en verlangen daarnaar is. Vrij van patriarchale ketens of gevangen door kapitalisme en verleiding? Het is dit soort ambiguïteit die de film meer dan een feministisch pamflet maakt en je met vragen achterlaat. Wat is nu bijvoorbeeld de symbolische betekenis van de appel waar de film naar vernoemd is? Het fruit speelt in verschillende scènes schijnbaar even zoveel rollen, waardoor er geen eenduidig, makkelijk antwoord mogelijk is.

Blackboards

Blackboards (2000)

Twee jaar later schrijft Samira opnieuw een film met haar vader, maar de meta fictie/docu benadering keert niet terug. In plaats daarvan komen de Makhmalbafs met een geheel fictieve parabel. Daarmee gaat een andere visuele stijl gepaard, met zorgvuldigere (en mooiere) composities, wat duidelijk is vanaf het eerste shot van een aantal leraren die met schoolborden in een woestijnachtig berglandschap rondlopen. Deze leraren proberen in het Koerdische grensgebied van Iran (ten tijde van de oorlog met Irak) kinderen die ze tegenkomen te leren lezen, schrijven en rekenen, maar als je onzeker bent over je fysieke veiligheid of de volgende maaltijd, hoe belangrijk is educatie dan? Ondanks verschillende verhaallijnen is dit een wat simpelere film dan Samira’s debuut, die desalniettemin minder gefocust is. Ondanks de visuele vooruitgang valt Blackboards ietwat tegen. Aanstaande maandag zal ik bespreken hoe Samira Makhmalbaf zich in mijn ogen verder ontwikkelde.


Onderwerpen: , , , , ,


Reageer op dit artikel