De weg na Jeanne Dielman (slot)
News From Home (1977) en Les rendez-vous d'Anna (1978)

Jeanne Dielman lijkt zo’n duidelijk eindpunt van een zoektocht, dat de grote vraag is welke richting Akerman kiest voor haar volgende films. Verdere perfectionering van een soortgelijke vorm en thematiek? Een radicaal andere weg? Een stap terug om een eerder verkende richting in te slaan? Als het antwoord van News From Home en Les rendez-vous d’Anna moet komen, dan schuilt in elk van die mogelijkheden wel een kern van waarheid.

News From Home (1977)

De opvolger van Jeanne Dielman is eigenlijk een nabrander van haar periode in New York begin jaren 70. Nu, enkele jaren later, is er de distantie om indertijd geschoten beeldmateriaal zo te monteren dat een gedicht ontstaat over het dunne lijntje tussen haar ouderlijk nest en het nieuwe leven in New York. Onder de beelden van de straten, winkels en metro’s van Manhattan, horen we Akerman brieven voorlezen die haar moeder haar indertijd schreef.

Met dit simpele gegeven is News From Home van net zo’n formele eenvoud als Hôtel Monterey (1972), de film waarin ze met statische shots de ruimtelijkheid van een hotel bestudeerde. Met hetzelfde soort lange, statische shots, lijkt het op vergelijkbare manier de bedoeling de gefilmde omgeving totaal aan te gaan voelen als kijker. Het contrast met teksten over het leven thuis is des te groter.

Sowieso roept deze vorm van beelden versus brieven vooral contrasten op. Dat tussen beeld en geluid. Dat tussen hier en daar. Dat tussen toen en nu. Dat tussen bezorgde moeder en avontuurlijke dochter. De meest interessante vraag die het oproept is misschien nog wel waar we ons als kijker het meest gepositioneerd voelen. We zien dan wel beelden van het bruisende leven in New York, maar we zien Chantal Akerman nooit, noch horen we haar zijde van het verhaal. Zijn we dan toch geneigd meer op te gaan in het anekdotische van het gesproken woord, dan het statische van neutrale beelden?

Zo mooi als er tempowisselingen ontstaan in Hôtel Monterey, gebeurt dat in News From Home helaas niet. Met zijn anderhalf uur breekt het (te) gelijkmatige ritme wat op. Toch zit er in de beeldopeenvolgingen wel degelijk ontwikkeling. Tegen het einde volgt zelfs een wending als het stadsgeruis letterlijk de in haar ‘gezeur’ steeds pregnanter wordende brieven overstemt. En pal daarop volgt het meest symbolische shot van de film, een verwijdering van de skyline die steeds completer het beeld inrolt. Net als Hôtel Monterey bij uitstek een film die op groot scherm ondergaan dient te worden.
★★★★☆

Les rendez-vous d’Anna (1978)

Met haar eerste speelfilm na Jeanne Dielman neemt meer afstand van de films die ze tot dan toe had gemaakt. Allereerst oogt de film al veel meer zoals de Europese art-house van de jaren 60 en 70. Ook thematisch is het daar meer aan verwant dan dat Jeanne Dielman dat was. Bovendien is er zeer veel dialoog, waar voorheen beelden meer leidend waren.

Het titelpersonage is een filmregisseuse die in een Duits plaatsje is voor de premiere van haar nieuwste film. Na een halfslachtige one night stand volgt een aantal ontmoetingen op haar terugreis via Keulen en Brussel naar Parijs. Elk van die ontmoetingen moeten iets verduidelijken over het personage Anna. Of juist niet. De karakterschets lijkt namelijk vooral te draaien om de emotionele afstandelijkheid waarmee ze zich tot anderen verhoudt. Zij blijft daarmee een gesloten personage, terwijl anderen wél tot leven komen in de verhalen die ze over haar uitstorten.

Dit moet wellicht als een kritische zelfreflectie van Akerman gezien worden, van wie Anna natuurlijk een alter ego is. Zij is een observator van de buitenwereld; de karakteristieke shots van deze film zijn die waarin we haar uit ramen de buitenwereld in zien kijken. Dat leven aan de andere kant van het raam is echter altijd een onooglijk station of een lelijk kantoorgebouw. Verre van het interessante gedruis dat rechtvaardigt dat het innerlijk leven veronachtzaamd wordt. Ze hoort de verhalen van de mensen, maar luistert ze ook echt? Haar interactie met anderen is vrij gebrekkig.

Toch is de agenda van Les rendez-vous d’Anna te karig om de dikke twee uur te kunnen boeien. Over het existentiële probleem te kunnen aarden in het leven met anderen, zijn al talloze films gemaakt. Met name Michelangelo Antonioni heeft daar in de jaren 60 al zo’n beetje alles over gezegd wat er over te zeggen valt, in een vorm die vele malen prikkelender is.
★★★☆☆


Onderwerpen: , , , , ,


Reageer op dit artikel