Overbrengen of overleven: contact in Contagion
Art Disaster (1): Contagion (2011)

8 juni 2015 · · Analyse + Ramp-zalig!

Contagion

Het oeuvre van Steven Soderbergh houdt zich bezig met transacties: hoe de objecten die we begeren, het geld wat we aanraken, de woorden die we zeggen van persoon tot persoon gaan, en hoe personen met elkaar in verbinding staan. Traffic gaat over de handel in drugs, en hoe de verschillende partijen die daarmee gemoeid zijn zich tot elkaar verhouden. Sex, Lies and Videotape gaat over de seksuele verhoudingen tussen mensen, en hoe relaties daardoor gecompliceerd worden. Schizopolis gaat over woorden, en hoe die onze perceptie op de werkelijkheid beïnvloeden. Magic Mike gaat over seks als verkoopmiddel, en geld als seksueel smeermiddel, net als The Girlfriend Experience. De manier waarop mensen zich verhouden tot elkaar, en de overdrachtelijke systemen tussen mensen zich verhouden tot elkaar is het hoofdonderwerp van Soderbergh.

Rampenfilms gaan op een andere manier over de wijze waarop individuen zich tot elkaar verhouden: Ze zijn vaak gericht op het ego. Een grootschalige ramp wordt zelden bekeken vanuit de effecten op de totale populatie, maar het drama wordt gereduceerd tot een handvol overlevenden, die we volgen bij hun overlevingsdrang tijdens de wereldschokkende gebeurtenissen. Soms word deze overlevingsdrang tot het absurde doorgevoerd, zoals in 2012, waarin de toekomst van de mensheid op het spel wordt gezet doordat John Cusack en de zijnen zich een plaats op de ark willen verschaffen, ondanks dat dit de gehele reddingsoperatie in gevaar brengt. Anders gezegd: rampenfilms gaan over (het belang van) het individu tijdens een massale ramp, terwijl de films van Soderbergh altijd kijken naar de effecten van de acties van het individu op de massa.

Contagion

Dit wordt het sterkst doorgevoerd in Contagion, een rampenfilm waarin de ramp bestaat uit menselijke interactie. De film begint met de omineuze tekst Day 2, terwijl een vrouw (Gwyneth Paltrow) over de telefoon het heeft over een affaire, blijkt ze besmet te zijn met een virus. Communicatie, seks en ziekte, het zijn allemaal vormen van overdracht en transacties die elk in de film een virale vorm krijgen. Soderbergh bekijkt door de film heen constant de oorzaak en gevolg van menselijke interactie op hoe de ramp zich ontvouwt: niet alleen op hoe het virus wordt doorgegeven, maar ook in hoe de ramp bestreden wordt.

De film voelt als een volstrekt logische exploratie van een apocalyptische situatie, en Soderbergh benadrukt op uiterst slimme wijze de tactiele ervaring van de virusoverdracht. Constant worden objecten op de voorgrond in beeld gebracht om te benadrukken hoe besmettelijk onze menselijk omgeving is. Maar de gevaarlijker virussen zitten in de conversaties, de ideeën en gesprekken die er voor kunnen zorgen dat de ziekte om zich heen grijpt. Wanneer de blogger (Jude Law) besluit een homeopathisch middel te pushen voor eigen geldgewin, ondanks dat het middel geen werkende bestanddelen bevat, is zijn actie even dodelijk als de ziekte zelf. Twaalf miljoen mensen volgen zijn voorbeeld. Net zo goed is de actie van een dokter (Laurence Fishburne), die besluit zijn vrouw te waarschuwen voor het virus, er één met verstrekkende gevolgen. Wanneer het nieuws lekt zorgt dit voor massahysterie, waardoor het virus nog meer kans heeft zich te verspreiden tijdens een run op de apotheken.

Contagion

De manier waarop mensen reageren als een kip zonder kop wordt uiterst realistisch neergezet, en Soderbergh heeft duidelijk nagedacht over de gevolgen van een epidemie als deze. De verspreiding en bestrijding van het virus wordt op allerlei niveaus bekeken, in allerlei landen. Wat betekent een virus als deze voor een armere bevolking in een derdewereldland? En hoe zal het medische wezen omgaan met een dergelijk virus? Maar Soderbergh bekijkt het virus ook op microniveau: wat doet een globale ramp met de mensen die hiermee moeten dealen? In tegenstelling tot in veel rampenfilms gaat het hier echter niet om het koste wat kost overleven. Integendeel blijkt het grootste drama juist te zitten in de onbaatzuchtigheid van sommige acties. Zie het moment waarop een dokter (Kate Winslet) constateert dat ze ziek is, en het eerste wat ze doet het bellen is van alle mensen met wie ze in contact is geweest, alvorens door te werken aan een oplossing. Of de vader (Matt Damon) die zijn dochter in huis houdt, maar nog steeds een prom night voor haar organiseert, maar dan in de huiskamer.

Sowieso is de plotlijn van deze vader de antithese van veel rampenfilms: hij gaat niet het land door om een geliefde te redden, zoals in 2012. Hij zet niet alles op alles om herenigd te worden met een verre naaste, zoals in Deep Impact. Hij blijft praktisch de hele film in huis, en houdt zijn dochter binnen om haar te beschermen. Hij is passief, niet actief, maar zijn passiviteit en het gebrek aan menselijke interactie is zijn redding. Want menselijke interactie is in tegenstelling tot veel rampenfilms niet de drijfveer van de overlevingsdrang, maar menselijke interactie is de ramp zelf. Pas als de ramp is gaan liggen laat vader zijn dochter weer contact zoeken met anderen. Maar in de antithese van een Deep Impact eindigt de film niet met een omhelzing tussen vader en dochter, maar tussen de dochter en haar vriendje. De vader loopt weg, de tuin in. Soms breng je meer over door rustig weg te lopen.


Onderwerpen: , ,


Reageer op dit artikel